Ngày 15/3/2021, Thanh tra Chính phủ đã công bố Quyết định số 55/QĐ-TTCP về thanh tra việc thực hiện chính sách hỗ trợ người có công với cách mạnh cải thiện nhà ở tại ở tại TP Hà Nội, TP Hải Phòng, các tỉnh Vĩnh Phúc, Thanh Hóa, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu. Ảnh: BTT

135 trường hợp, hơn 32,6 tỷ đồng

Trong 740 hồ sơ được kiểm tra tại 11 huyện, thành phố, có 135 trường hợp được miễn, giảm tiền sử dụng đất đối với diện tích vượt hạn mức đất ở, với tổng số tiền 32,687 tỷ đồng. Đây là khoản tiền Thanh tra Chính phủ kiến nghị thu hồi.

Kết luận cũng chỉ ra 41 trường hợp người có công từ địa phương khác đến Đồng Nai tạm trú, nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp rồi chuyển mục đích sử dụng sang đất ở, sau đó được miễn, giảm tiền sử dụng đất với tổng số tiền 10,897 tỷ đồng. Sau khi được hỗ trợ, các trường hợp này chuyển nhượng đất và chuyển đi nơi khác.

Qua kiểm tra hồ sơ, cơ quan thanh tra nhận thấy thiếu các tài liệu theo quy định, trong đó có việc đề nghị của cấp xã, xác nhận của cấp huyện về tình trạng khó khăn về nhà ở và xác nhận của địa phương nơi người có công cư trú trước đó về việc chưa được hỗ trợ về nhà ở, đất ở.

Một nhóm khác gồm 64 trường hợp được giảm tiền sử dụng đất khi được giao đất nhưng hồ sơ không có đề nghị của cấp xã và xác nhận của cấp huyện về tình trạng đặc biệt khó khăn, không có khả năng tạo lập nhà ở.

Đối với 51 trường hợp, người có công nhận chuyển nhượng đất, chuyển mục đích sử dụng sang đất ở, được miễn, giảm tiền sử dụng đất rồi chuyển nhượng chính diện tích đất này. Trong đó, có 3 trường hợp chuyển nhượng lại cho chính người chuyển nhượng ban đầu. Các hồ sơ này cũng thiếu những căn cứ xác minh về điều kiện được hưởng chính sách.

Sai từ khâu xét duyệt, xác minh

Ngoài nhóm 135 trường hợp nêu trên, Thanh tra Chính phủ phát hiện 3 trường hợp không thuộc đối tượng nhưng vẫn được hỗ trợ, với tổng số tiền 112,78 triệu đồng. Trong đó có 2 trường hợp là vợ liệt sĩ đã tái giá và 1 trường hợp là chị hoặc em dâu của liệt sĩ.

Có 3 hộ người có công được hỗ trợ cải thiện nhà ở nhiều lần. Những hộ này trước đó đã được hỗ trợ tại Sơn La hoặc Bình Dương, sau đó tiếp tục được hỗ trợ tại Đồng Nai. Tổng số tiền được xác định phải thu hồi tạm tính là 348,8 triệu đồng.

Việc áp dụng mức hỗ trợ cũng có trường hợp chưa chính xác. Thanh tra Chính phủ xác định 10 trường hợp được hỗ trợ cao hơn quy định với số tiền 132,5 triệu đồng; trong khi 10 trường hợp khác được hỗ trợ thấp hơn quy định với số tiền 248,5 triệu đồng.

Đối với 4 trường hợp tại TP Biên Hòa, người có công qua đời trong thời gian chờ giải quyết chính sách nên hồ sơ không được tiếp tục hỗ trợ. Kết luận cho rằng cơ quan chức năng cần xác minh hoàn cảnh của gia đình và xem xét việc hỗ trợ đối với thân nhân chủ yếu nếu đủ điều kiện, qua đó bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người thuộc diện chính sách.

Những sai sót trên không chỉ xuất hiện ở từng hồ sơ riêng lẻ mà còn liên quan đến công tác tổ chức thực hiện chính sách tại địa phương.

Theo kết luận thanh tra, Quyết định 118-TTg có hiệu lực từ ngày 1/1/1995 nhưng đến ngày 19/6/1999, Đồng Nai mới ban hành Quyết định 2225/QĐ-UBT để tổ chức thực hiện, chậm khoảng 4 năm.

Trong quá trình thực hiện, các quy định của địa phương chưa được cập nhật kịp thời khi chính sách bổ sung đối tượng và mức hỗ trợ. Quyết định 2225 cũng chưa quy định cụ thể thế nào là “khó khăn về nhà ở”, “đặc biệt khó khăn”, đồng thời chưa làm rõ trách nhiệm, trình tự, thủ tục xác minh tình trạng khó khăn về nhà ở.

Đây là một trong những nguyên nhân khiến việc xét duyệt, xác minh điều kiện hưởng chính sách ở một số hồ sơ chưa có đầy đủ căn cứ.

Thu hồi tiền sai, làm rõ trách nhiệm

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra trong thời gian 2008 - 2019, UBND tỉnh và các sở, ngành liên quan chưa tổ chức thanh tra việc thực hiện chính sách hỗ trợ cải thiện nhà ở cho người có công, nhất là việc miễn, giảm tiền sử dụng đất.

Công tác rà soát, tổng hợp chuyên sâu đối với chính sách này chưa được thực hiện thường xuyên trong thời gian dài. Việc tuyên truyền, phổ biến chính sách cũng còn hạn chế, dẫn đến nhận thức và việc thực hiện ở một số nơi chưa đầy đủ.

Đối với chính sách hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở theo Quyết định 22/2013/QĐ-TTg, quá trình khảo sát, thống kê ban đầu của địa phương chưa chính xác. Sau 6 quyết định điều chỉnh, số hộ tăng thêm 1.263 trường hợp; đến khi rà soát thực tế, 3 quyết định tiếp theo lại giảm 122 hộ. Việc điều chỉnh nhiều lần làm ảnh hưởng đến tiến độ triển khai, vượt thời hạn thực hiện theo quy định.

Thanh tra Chính phủ cũng ghi nhận một số nguyên nhân khách quan như các bộ, ngành chưa ban hành đầy đủ, kịp thời văn bản hướng dẫn; một số quy định chậm được sửa đổi, còn chưa rõ. Trong đó, việc một quyết định của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội xác định Quyết định 118-TTg đã hết hiệu lực trong khi văn bản này vẫn còn hiệu lực đã ảnh hưởng đến quá trình thực hiện chính sách tại địa phương.

Từ kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị thu hồi 32,687 tỷ đồng tiền miễn, giảm đối với 135 trường hợp vượt hạn mức; 112,78 triệu đồng của 3 trường hợp không đúng đối tượng; 348,8 triệu đồng của 3 hộ được hỗ trợ nhiều lần và 132,5 triệu đồng hỗ trợ vượt quy định.

Đồng thời, cơ quan chức năng được yêu cầu rà soát 10 trường hợp được hỗ trợ thấp hơn quy định với số tiền 248,5 triệu đồng để xem xét bảo đảm quyền lợi theo quy định.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị UBND TP Đồng Nai chấn chỉnh công tác quản lý, xác định rõ điều kiện, nguyên tắc, trình tự, thủ tục và trách nhiệm của từng cơ quan trong thực hiện chính sách. Đồng thời, tiếp tục rà soát các hồ sơ miễn, giảm tiền sử dụng đất chưa được kiểm tra; tăng cường tuyên truyền, tập huấn, thanh tra, kiểm tra và tổng kết việc thực hiện chính sách.

Các cơ quan chức năng cũng được yêu cầu làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan trong giai đoạn 2008 - 2019; xem xét xử lý trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân để xảy ra tồn tại, thiếu sót theo quy định.

Ngày 7/8/2026, Văn phòng Chính phủ có Văn bản số 7847/VPCP-V.I truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu về việc thực hiện Kết luận thanh tra số 480/KL-TTCP. Thanh tra Chính phủ yêu cầu các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức thực hiện và báo cáo kết quả theo quy định.