Qua thanh tra, xác định có 309 cơ sở nhà, đất chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ảnh: MN

Kết luận thanh tra số 156/KL-TTr ngày 30/6/2026 cho thấy, sau sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều cơ sở nhà, đất thay đổi chủ thể quản lý, đơn vị tiếp nhận hoặc công năng sử dụng.

Tỉnh đã rà soát, phân loại và phê duyệt phương án xử lý đối với hàng nghìn cơ sở. Tuy nhiên, một quyết định phê duyệt chưa đủ để tài sản có thể được bàn giao hoặc đưa vào khai thác. Khi giấy chứng nhận chưa có, hồ sơ bị thất lạc, diện tích trên giấy tờ không khớp với thực địa, các bước xử lý tiếp theo đều có thể phát sinh vướng mắc.

Hàng trăm cơ sở thiếu giấy tờ, hồ sơ pháp lý

Theo Kết luận thanh tra, 309 cơ sở nhà, đất chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; 12 cơ sở đã được cấp giấy chứng nhận nhưng đến thời điểm thanh tra bị thất lạc; 146 cơ sở được giao quản lý, sử dụng nhưng thiếu hồ sơ.

Ngoài ra, 5 cơ sở vướng mắc về quy hoạch; 6 cơ sở chưa xác định rõ ranh giới, diện tích; 3 cơ sở chưa xác định được nguyên nhân liên quan công tác bàn giao. Một số tài sản chưa xác định đầy đủ nguồn gốc hoặc giá trị. Đây là những nhóm tồn tại khác nhau, không nên cộng gộp thành một tổng số tài sản có vướng mắc.

Qua đối chiếu hồ sơ với hiện trạng, Đoàn Thanh tra còn phát hiện diện tích của một số cơ sở trên hồ sơ pháp lý không thống nhất với giấy chứng nhận hoặc phương án được phê duyệt. Có trường hợp hồ sơ bàn giao sai lệch so với diện tích thực tế; công trình trên đất chưa được bàn giao đầy đủ.

Một số xã, phường chưa đăng ký, cập nhật biến động hồ sơ địa chính sau khi thay đổi chủ thể quản lý. Phạm vi, ranh giới sử dụng đất tại một số vị trí cũng chưa được xác định rõ theo phương án chuyển giao.

Những tồn tại này không chỉ là thiếu giấy tờ hành chính. Khi nguồn gốc, diện tích, ranh giới và công trình trên đất chưa rõ, cơ quan quản lý khó xác định chính xác phạm vi tài sản được giao; đồng thời gặp trở ngại trong bàn giao, điều chuyển hoặc giao tổ chức phát triển quỹ đất quản lý, xử lý.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Ngọc Sâm kiểm tra cơ sở nhà, đất (T5/2026) thuộc Trung tâm văn hóa nghệ thuật tỉnh (số 52 Nguyễn Thụy, và số 145 Nguyễn Đình Chiểu, phường Nghĩa Lộ. Ảnh: quangngai.gov.vn

Theo Thanh tra tỉnh, một số cơ sở hình thành từ lâu, có trường hợp từ trước năm 1990, không có hoặc không đầy đủ hồ sơ pháp lý. Tài sản cũng trải qua nhiều lần thay đổi đơn vị quản lý và sắp xếp tổ chức, trong khi việc kiểm kê tại một số nơi còn dựa vào hồ sơ, sổ kế toán và dữ liệu phần mềm, chưa đối chiếu đầy đủ với hiện trạng.

Cơ sở 534 Quang Trung qua gần 30 năm sắp xếp, xử lý

Những vướng mắc qua nhiều thời kỳ được thể hiện tại cơ sở số 534 Quang Trung, phường Cẩm Thành. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp cho Tỉnh ủy Quảng Ngãi, trong khi hiện nay Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật đang quản lý, sử dụng.

Theo hồ sơ được nêu tại kết luận thanh tra, năm 1996, UBND tỉnh công nhận quyền sử dụng đất để xây dựng trụ sở làm việc cho Đảng ủy Dân Chính Đảng. Tháng 7/1997, Chi nhánh Nhà xuất bản Chính trị quốc gia tại Quảng Ngãi có giấy mượn trụ sở theo thỏa thuận với Tỉnh ủy Quảng Ngãi. Cơ quan quản lý tài chính sau đó đề nghị theo dõi việc thực hiện hợp đồng thuê, mượn đúng quy định và trách nhiệm quản lý tài sản.

Năm 2018, Văn phòng Tỉnh ủy đề xuất sắp xếp, xử lý các cơ sở không còn nhu cầu sử dụng, trong đó đề xuất điều chuyển cơ sở số 534 Quang Trung cho Nhà nước quản lý, xử lý. Năm 2020, UBND tỉnh phê duyệt phương án chuyển giao cơ sở về địa phương quản lý, xử lý. Sau đó, Văn phòng Trung ương Đảng đề nghị giữ lại tiếp tục sử dụng; tháng 6/2021, Bộ Tài chính có ý kiến thống nhất với phương án này.

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức bộ máy, Văn phòng Tỉnh ủy không còn nhu cầu sử dụng và thống nhất việc điều chuyển cơ sở cho cơ quan Trung ương. Kết luận thanh tra nêu việc điều chuyển phải thực hiện theo phương án của Văn phòng Trung ương Đảng, Bộ Tài chính và quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.

Kết luận thanh tra không xác định đây là trường hợp tranh chấp, chiếm dụng hoặc sử dụng trái phép. Vấn đề đặt ra là chủ thể đứng tên, đơn vị thực tế sử dụng và cơ quan có nhu cầu tiếp nhận không trùng nhau. Các chủ trương xử lý hình thành qua nhiều thời kỳ, nên việc thống nhất phương án quản lý, bàn giao phải tiếp tục được hoàn thiện theo tổ chức bộ máy hiện nay.

Khép kín trách nhiệm bằng cơ sở dữ liệu thống nhất

Kết luận thanh tra xác định trách nhiệm liên quan thuộc nhiều cơ quan, đơn vị và địa phương trong từng thời kỳ. Sở Tài chính có trách nhiệm tham mưu, hướng dẫn, theo dõi, đôn đốc việc sắp xếp, xử lý tài sản công. Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị liên quan chịu trách nhiệm trong phạm vi quản lý đất đai, hồ sơ địa chính và những tài sản được giao.

UBND các xã, phường có trách nhiệm kiểm kê, quản lý hiện trạng, cập nhật biến động và triển khai phương án tại địa bàn. Các cơ quan trực tiếp quản lý, sử dụng tài sản chịu trách nhiệm đối với hồ sơ và hiện trạng trong thời kỳ được giao. Vì vậy, không thể quy toàn bộ hạn chế cho một sở, ngành hoặc địa phương.

Để khắc phục, việc kiểm kê cần được thực hiện từ hồ sơ đến thực địa: đối chiếu giấy chứng nhận, hồ sơ địa chính, sổ kế toán và phương án đã phê duyệt; đo đạc những cơ sở có chênh lệch diện tích; xác định ranh giới, mốc giới và công trình gắn liền với đất.

Từ yêu cầu cập nhật đầy đủ hồ sơ pháp lý và cơ sở dữ liệu trong kết luận thanh tra, việc quản lý từng cơ sở cần gắn với thông tin thống nhất về nguồn gốc, diện tích, chủ thể đứng tên, đơn vị sử dụng, hiện trạng, giá trị tài sản, phương án xử lý và tiến độ thực hiện. Dữ liệu cần được cập nhật khi tài sản thay đổi chủ thể, công năng hoặc phương án quản lý, thay vì chỉ rà soát theo từng đợt.

Từ 309 cơ sở chưa có giấy chứng nhận, 146 cơ sở thiếu hồ sơ đến trường hợp số 534 Quang Trung qua gần 30 năm sắp xếp, xử lý, Kết luận thanh tra cho thấy việc xử lý nhà, đất công không thể chỉ dừng ở ban hành phương án. Khi hồ sơ, trách nhiệm và thời hạn được xác định rõ, nhà, đất dôi dư mới có đủ cơ sở để bàn giao và đưa vào sử dụng hiệu quả.