Hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Trị. Ảnh: Minh Tân

Hơn 103 tỷ đồng chưa nộp ngân sách

Theo kết luận thanh tra (KLTT), tính đến ngày 31/12/2025, trên địa bàn tỉnh Quảng Trị có 116 tổ chức được cấp phép khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh còn nợ tổng cộng hơn 103,158 tỷ đồng nghĩa vụ tài chính.

Trong cơ cấu các khoản nợ, tiền cấp quyền khai thác khoáng sản chiếm tỷ trọng lớn nhất với hơn 56,634 tỷ đồng, tương đương gần 55% tổng số nợ. Đây là khoản thu thể hiện phần giá trị tài nguyên mà Nhà nước được hưởng khi giao quyền khai thác khoáng sản cho các tổ chức, cá nhân.

Ngoài ra, các doanh nghiệp còn nợ hơn 23,540 tỷ đồng thuế tài nguyên; gần 13,979 tỷ đồng phí bảo vệ môi trường; hơn 4,584 tỷ đồng tiền thuê đất; hơn 4,296 tỷ đồng các nghĩa vụ tài chính khác và hơn 125 triệu đồng tiền ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường.

Khoáng sản sau khai thác được vận chuyển ra khỏi khu vực mỏ phục vụ nhu cầu xây dựng và sản xuất. Ảnh: Minh Tân

Đứng đầu danh sách là Công ty Cổ phần Cosevco 6 với số nợ hơn 15,241 tỷ đồng. Tiếp theo là Công ty Cổ phần Khoáng sản Đá Việt hơn 8,631 tỷ đồng và Công ty Cổ phần Xây dựng Đại Phúc Quảng Bình hơn 8,420 tỷ đồng.

Một số doanh nghiệp khác cũng còn nợ nhiều tỷ đồng như Công ty Cổ phần Sản xuất Vật liệu xây dựng Cosevco 1 hơn 3,8 tỷ đồng; Công ty Cổ phần Khoáng sản Hiếu Giang hơn 3,322 tỷ đồng; Công ty Cổ phần Xây dựng Viễn thông Việt Nam gần 2,988 tỷ đồng. Ngoài ra còn hàng chục doanh nghiệp khác nợ từ vài trăm triệu đồng đến hàng tỷ đồng tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và tiền thuê đất.

Đáng chú ý, riêng tiền cấp quyền khai thác khoáng sản và thuế tài nguyên đã chiếm hơn 80 tỷ đồng, tương đương khoảng 78% tổng số nghĩa vụ tài chính còn tồn đọng.

Nhìn từ các số liệu trong KLTT có thể thấy khoáng sản đã được khai thác, vận chuyển và tiêu thụ, nhưng một phần nghĩa vụ tài chính tương ứng vẫn chưa được thực hiện đầy đủ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách mà còn đặt ra yêu cầu tăng cường công tác theo dõi, đôn đốc và xử lý nợ đọng trong lĩnh vực khai thác tài nguyên.

Hơn 4 tỷ đồng phải thu hồi

Bên cạnh tình trạng nợ đọng nghĩa vụ tài chính kéo dài, cuộc thanh tra còn phát hiện nhiều sai phạm ngay trong quá trình kê khai, xác định nghĩa vụ tài chính của các doanh nghiệp khai thác khoáng sản. Đây cũng là cơ sở để cơ quan thanh tra ban hành hàng loạt quyết định thu hồi tiền và kiến nghị xử lý theo quy định.

Một trong những nội dung đáng chú ý của cuộc thanh tra là việc rà soát hồ sơ kê khai, thực hiện nghĩa vụ tài chính của các tổ chức được cấp phép khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh.

Trong quá trình thanh tra, căn cứ kết quả kiểm tra, xác minh và các biên bản làm việc với đơn vị liên quan, Thanh tra tỉnh Quảng Trị xác định có 16/28 đơn vị kê khai không đúng giá tính thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường, kê khai thiếu khối lượng khai thác khoáng sản thực tế. Chánh Thanh tra tỉnh Quảng Trị đã ban hành 16 quyết định thu hồi với tổng số tiền hơn 4,067 tỷ đồng.

Một mỏ đá sau nhiều năm khai thác với địa hình bị chia cắt thành nhiều tầng. Ảnh: Minh Tân

Trong đó, Công ty TNHH Minh Hưng là đơn vị có số tiền phải thu hồi lớn nhất với hơn 1,337 tỷ đồng. Đây cũng là doanh nghiệp xác định khai thác vượt diện tích được cấp phép tại mỏ đá Nam Khối A - Tân Lâm.

Theo kết quả tổng hợp của Đoàn thanh tra, đến thời điểm ban hành kết luận mới có 12 trong số 16 tổ chức thực hiện nộp tiền vào tài khoản tạm giữ của Thanh tra tỉnh với tổng số hơn 2,167 tỷ đồng. Vẫn còn 4 Công ty chưa nộp là Công ty Cổ phần 207: Số tiền gần 277 triệu đồng, Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Tam San: Số tiền 122,7 triệu đồng, Công ty TNHH MTV Vũ Linh Quảng Trị: Số tiền hơn162 triệu đồng và Công ty TNHH Minh Hưng với số tiền hơn 1,337 tỷ đồng.

Cùng với việc ban hành các quyết định thu hồi về kinh tế, cơ quan chức năng cũng đã xử lý vi phạm hành chính đối với các tổ chức có hành vi vi phạm. Theo đó, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị đã ban hành 10 quyết định xử phạt vi phạm hành chính và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm hành chính với tổng số tiền hơn 1,877 tỷ đồng.

Theo KLTT, các quyết định xử phạt tập trung vào những hành vi như khai thác không đúng nội dung giấy phép, khai thác vượt công suất, sử dụng đất ngoài phạm vi được thuê để phục vụ hoạt động khai thác khoáng sản, không lắp đặt trạm cân theo quy định và không thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật về khoáng sản, đất đai.

Hơn 103 tỷ đồng nghĩa vụ tài chính còn tồn đọng, hơn 4 tỷ đồng bị thu hồi qua thanh tra cùng hàng loạt quyết định xử phạt vi phạm hành chính cho thấy việc thực hiện nghĩa vụ tài chính trong lĩnh vực khoáng sản vẫn còn nhiều bất cập.

Những con số này không chỉ phản ánh trách nhiệm của các doanh nghiệp được cấp phép khai thác mà còn đặt ra yêu cầu phải nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát, đôn đốc thu nộp ngân sách của các cơ quan quản lý nhằm hạn chế thất thu và bảo đảm tài nguyên được khai thác đúng quy định của pháp luật.

Những tồn tại đó không chỉ phản ánh trách nhiệm của các tổ chức được cấp phép khai thác khoáng sản mà còn đặt ra câu hỏi về hiệu quả quản lý, giám sát và đôn đốc thực hiện nghĩa vụ tài chính của các cơ quan chức năng. Và đó cũng chính là một trong những nguyên nhân khiến nhiều vi phạm trong lĩnh vực khoáng sản vẫn tiếp tục tái diễn trong giai đoạn vừa qua.

Bài 3: Khoảng trống nào khiến vi phạm kéo dài