Toàn cảnh một mỏ đất san lấp trên địa bàn tỉnh Quảng Trị đang được khai thác với quy mô lớn. Ảnh: Minh Tân

Sử dụng đất không đúng phạm vi được thuê

Theo KLTT số 1530/KL-TTr ngày 11/6/2026, qua kiểm tra 28/29 tổ chức hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, cho thấy: Các tổ chức, đơn vị cơ bản chấp hành yêu cầu của Đoàn thanh tra; phối hợp cung cấp hồ sơ, tài liệu, giải trình các nội dung liên quan theo quy định.

Riêng 1 trường hợp Công ty TNHH Thống Nhất là đơn vị được Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cấp phép hoạt động khoáng sản tại Mỏ tinh quặng titan tổng hợp (xã Bến Hải, tỉnh Quảng Trị) không phối hợp làm việc, không cung cấp hồ sơ, tài liệu theo yêu cầu của Đoàn thanh tra, mặc dù Đoàn thanh tra đã nhiều lần gửi thông báo lịch làm việc và giấy mời.

Kết quả thanh tra cho thấy hàng loạt tồn tại, vi phạm trong lĩnh vực khoáng sản và đất đai, từ sử dụng đất ngoài phạm vi được thuê, khai thác vượt công suất, vượt diện tích cấp phép đến kê khai chưa đúng nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước.

Hoạt động khai thác và vận chuyển khoáng sản tại một điểm mỏ trên địa bàn tỉnh. Ảnh: Minh Tân

Đáng chú ý, cơ quan thanh tra xác định 10 đơn vị có hành vi vi phạm pháp luật về khoáng sản và đất đai; phát hiện hơn 4,067 tỷ đồng phải thu hồi và 116 tổ chức còn nợ hơn 103,158 tỷ đồng nghĩa vụ tài chính tính đến ngày 31/12/2025.

Những tồn tại được chỉ ra không chỉ liên quan đến hoạt động khai thác của doanh nghiệp mà còn đặt ra yêu cầu tăng cường quản lý, giám sát đối với nguồn tài nguyên khoáng sản trên địa bàn tỉnh.

Một trong những nhóm vi phạm nổi bật nhất được Thanh tra tỉnh Quảng Trị chỉ ra là tình trạng sử dụng đất phục vụ hoạt động khoáng sản vượt ngoài phạm vi được cơ quan Nhà nước cho thuê.

Tại mỏ đá vôi làm vật liệu xây dựng thông thường Lèn Rào Trù, xã Trường Sơn, Thanh tra tỉnh Quảng Trị xác định, đơn vị khai thác đã sử dụng đất tại bãi chứa vật liệu vượt diện tích được thuê. Theo KLTT, tổng diện tích hiện trạng bãi chứa vật liệu là 28.402,8 m², trong khi diện tích nằm trong phạm vi thuê đất chỉ 6.027,1 m². Phần diện tích nằm ngoài phạm vi thuê lên tới 22.375,7 m².

Không chỉ vậy, doanh nghiệp này còn không lắp đặt trạm cân tại kho chứa, nơi vận chuyển khoáng sản nguyên khai ra khỏi mỏ để theo dõi, lưu trữ thông tin liên quan theo quy định.

Một mỏ đá làm vật liệu xây dựng thông thường trên địa bàn tỉnh Quảng Trị. Ảnh: Minh Tân

Tại mỏ đá Khối B  -Tân Lâm, xã Hiếu Giang, Công ty Cổ phần Thiên Tân cũng bị xác định sử dụng đất ngoài phạm vi được thuê với quy mô lớn. Bãi chứa vật liệu của doanh nghiệp có tổng diện tích 56.992,9m² nhưng chỉ có hơn 19.000m² nằm trong diện tích thuê đất.

Phần diện tích ngoài phạm vi thuê lên tới 37.918 m². Ngoài ra, doanh nghiệp còn sử dụng nhà làm việc và phân xưởng sản xuất rộng hơn 1.260 m² nhưng chưa thực hiện đăng ký đất đai theo quy định.

Một trường hợp khác được Đoàn thanh tra xác định có quy mô vi phạm lớn là Công ty TNHH Minh Hưng tại mỏ đá Khối A – Tân Lâm, xã Cam Lộ. Bãi chứa vật liệu của doanh nghiệp có diện tích 40.581,7 m², trong đó phần diện tích nằm ngoài khu vực thuê đất lên hơn 37.500 m².

Đáng chú ý hơn, tại Dự án Khai thác titan và cát thạch anh xã Vĩnh Hoàng, Thanh tra xác định doanh nghiệp sử dụng khoảng 2ha đất ngoài khu vực được cấp phép để tập kết, tuyển rửa và chứa cát sau tuyển rửa; đồng thời khai thác khoáng sản trên diện tích khoảng 40,3ha khi chưa được Nhà nước cho thuê đất theo quy định.

Những con số này cho thấy tình trạng sử dụng đất ngoài phạm vi được giao, cho thuê không còn là hiện tượng cá biệt mà xuất hiện ở nhiều điểm mỏ, nhiều loại khoáng sản khác nhau.

Khai thác khoáng sản không đúng giấy phép

Bên cạnh các vi phạm về đất đai, KLTT còn chỉ ra nhiều trường hợp khai thác khoáng sản không đúng nội dung giấy phép được cấp.

Tại mỏ đất làm vật liệu san lấp Vĩnh Linh, bị xác định khai thác vượt độ sâu cho phép từ 0,5 m đến dưới 1m trên diện tích từ 0,01 ha trở lên, Thanh tra xác định doanh nghiệp không thực hiện đúng nghĩa vụ của tổ chức được cấp phép khai thác khoáng sản theo quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản.

Trong khi đó, đơn vị khai thác mỏ đất làm vật liệu san lấp tại xã Bến Quan, bị xác định khai thác vượt công suất cho phép. Theo kết quả kiểm tra, năm 2024 doanh nghiệp khai thác vượt 50% công suất được cấp phép.

Nghiêm trọng hơn là trường hợp Công ty TNHH Minh Hưng tại mỏ đá Nam Khối A - Tân Lâm, xã Cam Lộ. Thanh tra tỉnh Quảng Trị xác định doanh nghiệp có hành vi khai thác khoáng sản có tổng diện tích vượt ra ngoài ranh giới khu vực được phép khai thác (theo bề mặt) vượt từ 0,5 ha đến dưới 1 ha, cụ thể: Diện tích khu vực đã khai thác vượt diện tích cho phép là gần 7.1400m², khối lượng đất, đá đã khai thác là trên 102.570m³.

Theo Kết luận thanh tra số 1530/KL-TTr, Công ty TNHH Minh Hưng được xác định có một số vi phạm trong hoạt động khai thác khoáng sản và sử dụng đất tại mỏ đá Nam Khối A - Tân Lâm. Ảnh: Minh Tân

Liên quan vụ việc này, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản đề nghị Công an tỉnh Quảng Trị kiểm tra, xác minh dấu hiệu vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên theo Điều 227 Bộ luật Hình sự.

Ngoài các vi phạm về đất đai và khai thác vượt phạm vi cấp phép, KLTT còn ghi nhận một số đơn vị chưa lắp đặt trạm cân tại kho chứa, nơi vận chuyển khoáng sản nguyên khai ra khỏi mỏ; không theo dõi, lưu trữ đầy đủ thông tin liên quan đến sản lượng khai thác.

Một số mỏ đã hết thời hạn khai thác nhưng chậm thực hiện thủ tục đóng cửa mỏ theo quy định. Những vi phạm này cho thấy công tác quản lý sản lượng khai thác và thực hiện trách nhiệm sau khai thác vẫn còn nhiều tồn tại cần được chấn chỉnh.

Không chỉ các mỏ đang hoạt động, thanh tra còn phát hiện tồn tại tại những khu vực đã hết hiệu lực giấy phép khai thác. Tại mỏ đá Lương Lễ, xã Khe Sanh, Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Đường 9 được xác định chưa thực hiện đầy đủ thủ tục đóng cửa mỏ theo quy định dù giấy phép khai thác đã hết hiệu lực từ năm 2020.

Kết luận thanh tra đã phát hiện nhiều vi phạm về đất đai và hoạt động khai thác khoáng sản tại một số điểm mỏ trên địa bàn tỉnh. Ảnh: Minh Tân

Đáng chú ý, trong phạm vi mỏ này còn có hai khu vực chưa được Nhà nước cho thuê đất nhưng đã tiến hành hoạt động khai thác khoáng sản. Khu vực thứ nhất có diện tích hơn 7.3000 m² và khu vực thứ hai rộng hơn 2.000 m².

Từ các mỏ đá tại Tân Lâm, Lèn Rào Trù đến các mỏ đất san lấp ở Vĩnh Linh, Bến Quan hay khu vực khai thác titan ven biển Vĩnh Hoàng, kết luận thanh tra đã cho thấy nhiều tồn tại, vi phạm trong hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh.

Từ những bãi chứa vật liệu nằm ngoài phạm vi thuê đất, những khu vực khai thác chưa hoàn thành thủ tục đất đai đến các trường hợp khai thác vượt công suất, vượt diện tích được cấp phép, KLTT đã chỉ ra nhiều vi phạm trong hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh. Đây cũng là cơ sở để cơ quan chức năng xử lý các hành vi vi phạm, đồng thời tiếp tục làm rõ việc thực hiện nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác khoáng sản trong thời gian qua.