Từ kết quả sơ kết đến yêu cầu nâng tầm phòng, chống tham nhũng. Ảnh: BTT

Không để “khoảng trống” trong kiểm soát quyền lực

Sơ kết đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực thời gian qua đạt nhiều kết quả nổi bật, song cũng thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế cần khắc phục.

Một trong những vấn đề được nêu là hệ thống pháp luật về thanh tra và các lĩnh vực liên quan có lúc còn chồng chéo, sửa đổi chưa kịp thời hoặc chưa theo kịp sự phát triển của thực tiễn kinh tế - xã hội. Việc chia sẻ thông tin, phối hợp giữa Thanh tra Chính phủ với các bộ, ngành, địa phương trong thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm có lúc chưa thực sự nhịp nhàng, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai mục tiêu chung.

Trong hoạt động thanh tra, một số cuộc thanh tra còn kéo dài; một số kiến nghị trong kết luận còn chung chung, chưa đủ cụ thể để tổ chức thực hiện. Mặt khác pháp luật chưa quy định đầy đủ về thời hiệu và các trường hợp sửa đổi, điều chỉnh hoặc hủy bỏ một phần kết luận thanh tra khi xuất hiện tình tiết mới hoặc thực tiễn có biến động lớn. Cùng với đó, chế tài đối với tổ chức, cá nhân chậm hoặc cố tình né tránh thực hiện kiến nghị thanh tra chưa đủ mạnh.

Đây không chỉ là những vấn đề riêng của hoạt động thanh tra mà còn liên quan trực tiếp tới hiệu quả kiểm soát quyền lực. Một quy trình kiểm soát chỉ thực sự có hiệu lực khi từ khâu phát hiện, xác minh, kết luận đến tổ chức thực hiện đều được xác định rõ trách nhiệm.

Vì vậy đặt ra yêu cầu trong giai đoạn tới phải đổi mới căn bản công tác thanh tra từ xây dựng kế hoạch, lựa chọn đối tượng, tổ chức thực hiện đến ban hành kết luận; kế hoạch thanh tra phải dựa trên yêu cầu quản lý, phân tích dữ liệu và đánh giá rủi ro, tập trung vào những lĩnh vực, địa bàn tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống Nhân dân.

Đặc biệt, yêu cầu thiết lập cơ chế kiểm soát, cảnh báo sớm và xử lý kịp thời các cuộc thanh tra chậm tiến độ mà không có lý do chính đáng. Đây là bước chuyển quan trọng để chủ động nhận diện nguy cơ và kiểm soát rủi ro ngay trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Cùng với đó, việc theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận thanh tra phải được tổ chức chặt chẽ hơn; ưu tiên các kiến nghị liên quan đến tài sản lớn, đất đai, trách nhiệm cá nhân và những dấu hiệu vi phạm có nguy cơ hết thời hiệu. Trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân phải được xác định rõ, bảo đảm xử lý nghiêm minh, đúng pháp luật, nhưng không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự, hành chính.

Chuyển đổi số cũng được TTCP xác định là một công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng. Ảnh: H.T

Chuyển mạnh sang phòng ngừa, dữ liệu và trách nhiệm giải trình

Một yêu cầu nổi bật của giai đoạn 2026-2030 là tiếp tục hoàn thiện pháp luật về thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và yêu cầu phân cấp, phân quyền trong giai đoạn mới.

Theo đó đề xuất bổ sung yêu cầu phòng, chống tham nhũng, tiêu cực ngay trong quá trình phân cấp, phân quyền, theo nguyên tắc: “phân cấp đến đâu, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình đến đó”; đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa Trung ương và địa phương.

Đây có thể xem là một trong những hướng đi then chốt của giai đoạn thứ hai. Khi quyền hạn được phân cấp mạnh hơn, yêu cầu kiểm soát quyền lực cũng phải được thiết kế tương ứng. Kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình phải trở thành những cấu phần đi cùng với thẩm quyền, thay vì chỉ được đặt ra sau khi có dấu hiệu vi phạm.

Chuyển đổi số cũng được xác định là một công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng. Thanh tra Chính phủ đã triển khai Dự án “Xây dựng Nền tảng, dữ liệu số của ngành Thanh tra” với tổng mức đầu tư 1.598,8 triệu đồng, gồm 6 hợp phần: cơ sở dữ liệu quốc gia về kiểm soát tài sản, thu nhập; tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; trách nhiệm giải trình; nền tảng số công tác thanh tra; hệ thống quản lý văn bản và điều hành của Thanh tra Chính phủ.

Việc hình thành hệ sinh thái dữ liệu tập trung, thống nhất, liên thông, dùng chung được xác định là hướng đi nhằm phục vụ lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực. Trong giai đoạn tới, Thanh tra Chính phủ tiếp tục đặt yêu cầu xây dựng, khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu ngành Thanh tra, bảo đảm dữ liệu thống nhất, liên thông, an toàn, phục vụ công tác quản lý và kiểm soát quyền lực.

Một trụ cột khác là xây dựng đội ngũ. Trong giai đoạn 2023 đến nay, Thanh tra Chính phủ đã đào tạo, bồi dưỡng khoảng 1.500 lượt công chức, viên chức; đồng thời mở 5 lớp bồi dưỡng về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kỹ năng số, công nghệ số cơ bản phục vụ chuyển đổi số quốc gia năm 2026 cho 100% cán bộ, công chức, viên chức của Thanh tra Chính phủ.

Đối với ngành Thanh tra, Trường Cán bộ Thanh tra đã tổ chức 174 lớp đào tạo, bồi dưỡng cho 19.418 lượt cán bộ, công chức, viên chức làm công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; trong đó 64/174 lớp, chiếm 36,8%, được tổ chức trực tuyến hoặc kết hợp trực tuyến, với 7.160 lượt học viên.

Đồng thời yêu cầu tiếp tục nâng cao kỷ luật, kỷ cương, kiểm soát chặt chẽ việc thực thi quyền lực trong hoạt động thanh tra; xử lý nghiêm hành vi nhũng nhiễu, vụ lợi, can thiệp trái pháp luật hoặc làm sai lệch hoạt động thanh tra; phát huy trách nhiệm nêu gương, nhất là người đứng đầu cấp ủy, tổ chức Đảng, cơ quan, đơn vị.

Đây cũng là yêu cầu gắn trực tiếp với chất lượng hoạt động của cơ quan phòng, chống tham nhũng. Thực tế trình độ, năng lực và tinh thần trách nhiệm của một bộ phận cán bộ có thời điểm chưa đáp ứng yêu cầu; công tác tự kiểm tra, phát hiện tham nhũng, tiêu cực nội bộ có nơi, có lúc chưa quyết liệt. Cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước và Ủy ban Kiểm tra các cấp dù đã được cải thiện nhưng vẫn còn điểm nghẽn, dẫn đến nguy cơ trùng lặp hoặc bỏ sót đối tượng.

TS.Nguyễn Thị Hồng Thúy, Trưởng Khoa Nghiệp vụ giải quyết khiếu nại tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: T.H

Là người có thâm niên nghiên cứu chính sách, pháp luật về phòng, chống tham nhũng, trao đổi về vấn đề này TS.Nguyễn Thị Hồng Thúy, Trưởng Khoa Nghiệp vụ giải quyết khiếu nại tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, Trường Cán bộ Thanh tra nhận định: “Những yêu cầu đặt ra từ thực tiễn triển khai Chiến lược cho thấy, giai đoạn 2026-2030 không chỉ tiếp nối các nhiệm vụ đã thực hiện mà đòi hỏi sự chuyển biến mạnh hơn về phương thức phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Trong đó, phòng ngừa sớm, kiểm soát quyền lực gắn với phân cấp, phân quyền, khai thác dữ liệu, nâng cao trách nhiệm giải trình và siết chặt kỷ luật, kỷ cương được đặt trong một chỉnh thể thống nhất, hướng tới nâng cao hiệu quả thực thi và hạn chế khoảng trống trong kiểm soát quyền lực.”

Như vậy, từ kết quả sơ kết giai đoạn đầu, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục những gì đã làm, mà phải nâng chất lượng phòng, chống tham nhũng, tiêu cực lên một bước mới: phòng ngừa sớm hơn, kiểm soát chặt hơn, phát hiện chính xác hơn, xử lý nghiêm minh hơn và quy rõ trách nhiệm hơn. Đây chính là nền tảng để Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng, tiêu cực tiếp tục được triển khai thực chất trong giai đoạn 2026-2030.