Năm 2026, xã Ngọc Hồi phải thực hiện giải phóng mặt bằng cho 15 dự án với tổng diện tích hơn 672ha. Phía sau khối lượng mặt bằng lớn ở cửa ngõ phía Nam Hà Nội là hàng nghìn thửa đất, hàng nghìn hộ gia đình và bài toán bảo đảm tiến độ dự án đi cùng quyền lợi của người dân.

Khu vực phía Nam Hà Nội đang đứng trước những chuyển động lớn về không gian đô thị và hạ tầng giao thông. Hàng loạt dự án quy mô lớn được triển khai như Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội, Trục không gian Quốc lộ 1A gắn với chỉnh trang và tái thiết đô thị, Tổ hợp ga Ngọc Hồi, các tuyến đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Trong không gian phát triển mới này, Ngọc Hồi vừa nằm trong phạm vi Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội, vừa là khu vực kết nối nhiều loại hình giao thông đường bộ, đường sắt. Theo định hướng của thành phố, khu vực ga Ngọc Hồi sẽ kết nối đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam với mạng lưới đường sắt quốc gia và các tuyến đường sắt đô thị, gắn với phát triển đô thị theo mô hình TOD.

Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội, trước đây là Khu đô thị thể thao Olympic, có quy mô khoảng 9.171ha, trải rộng trên địa bàn 11 xã, phường. Cùng với Trục không gian Quốc lộ 1A và các dự án giao thông lớn, dự án này đang góp phần định hình một không gian phát triển mới ở cửa ngõ phía Nam Thủ đô.

Cũng vì nằm trực tiếp trong vùng triển khai của nhiều dự án lớn, Ngọc Hồi đứng trước áp lực giải phóng mặt bằng rất lớn. Đây không đơn thuần là câu chuyện thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ, mà phía sau mỗi dự án là hàng nghìn thửa đất, hồ sơ pháp lý phức tạp, là việc di chuyển phần mộ, xử lý các khu vực chồng lấn và giải quyết quyền lợi của người dân trong quá trình bàn giao mặt bằng.

Trao đổi với Báo Thanh tra, bà Nguyễn Thị Nhung, Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Hồi, cho biết năm 2026, trên địa bàn xã có 15 dự án phải thực hiện giải phóng mặt bằng, với tổng diện tích 672,31ha. Trong đó, 11 dự án đang triển khai, 3 dự án đã cơ bản hoàn thành và 1 dự án đang tạm dừng thực hiện công tác giải phóng mặt bằng.

Khối lượng lớn nhất tập trung tại Dự án Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội, với 628ha trên địa bàn xã, liên quan 3.920 hộ có đất nông nghiệp và 300 hộ có đất phi nông nghiệp. Cùng với đó là Trục không gian Quốc lộ 1A gắn với chỉnh trang, tái thiết đô thị và nhiều dự án hạ tầng, giao thông khác.

Khối lượng mặt bằng lớn, số hộ dân bị tác động nhiều đặt ra yêu cầu vừa bảo đảm tiến độ, vừa giải quyết một khối lượng lớn hồ sơ liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân. Theo UBND xã Ngọc Hồi, công tác giải phóng mặt bằng được tổ chức theo từng địa bàn, nhóm hộ; cán bộ chuyên môn và các tổ công tác trực tiếp hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ, thủ tục, thực hiện bồi thường, hỗ trợ theo phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Đến hết tháng 8, nhiều phần việc tại Dự án Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội đã đạt khối lượng lớn. UBND xã Ngọc Hồi đã thu 3.294/3.354 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đạt 98,21%; hoàn thành kê khai đối với 3.747/3.747 hộ dân. Công tác thẩm định mảnh trích đo địa chính được thực hiện tại 9/11 thôn, tương đương 15.053 thửa đất của các hộ gia đình, cá nhân.

Một trong những phần việc phức tạp là di chuyển phần mộ trong phạm vi dự án. Trong 1.457 ngôi mộ đã kiểm đếm, 1.433 ngôi đã được di chuyển, đạt 98,35%; tổng số tiền tạm ứng chi trả cho người dân thực hiện di chuyển mộ hơn 12,58 tỉ đồng.

Đến hết tháng 8, xã đã ban hành thông báo thu hồi đất đối với 3.768 hộ, tổng diện tích 475,7ha; phê duyệt phương án đối với 3.712 hộ với tổng số tiền hơn 4.012,6 tỉ đồng; ban hành 3.720 quyết định thu hồi đất. Khoảng 3.879,3 tỉ đồng tiền giải phóng mặt bằng đã được chi trả cho 3.426 hộ.

Máy móc, phương tiện thi công được huy động trên khu vực đã giải phóng mặt bằng tại xã Ngọc Hồi.

Cùng với dự án này, Ngọc Hồi đang triển khai giải phóng mặt bằng Dự án Trục không gian Quốc lộ 1A gắn với chỉnh trang và tái thiết đô thị theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT), đoạn từ đường Vành đai 1 đến nút giao Cầu Giẽ.

Riêng trên địa bàn xã, dự án cần giải phóng khoảng 29,36ha tại 5 thôn, liên quan hàng trăm hộ dân và nhiều tổ chức. Khoảng 600 hộ thuộc diện đền bù tái định cư, UBND xã đề xuất bố trí tại 4 khu.

Đến thời điểm báo cáo, việc thẩm định trích đo địa chính thửa đất đã hoàn thành tại cả 5 thôn; địa phương cũng tổ chức họp dân tại 5/5 thôn để thông báo chủ trương thu hồi đất và tiếp tục thực hiện các bước kiểm đếm, thu hồi đất theo tiến độ.

Khối lượng công việc đã thực hiện lớn, song theo UBND xã Ngọc Hồi, quá trình giải phóng mặt bằng Dự án Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ. Địa phương đã tổng hợp, báo cáo thành phố và các đơn vị liên quan về các khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Đáng chú ý nhất là khoảng 151,9ha trong phạm vi dự án chồng lấn với Dự án đường sắt đô thị Hà Nội tuyến số 1, giai đoạn I - phần Tổ hợp ga Ngọc Hồi. Khoảng 100,1ha trong số này đã được giải phóng mặt bằng, còn 51,8ha chưa thực hiện. Đây lại là khu vực tập trung phần lớn đất ở, đất phi nông nghiệp và các hộ phải bố trí tái định cư. Việc chưa xác định được đơn vị tiếp tục thực hiện giải phóng mặt bằng khiến công tác kiểm đếm, lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chưa thể triển khai.

Một vấn đề khác liên quan khoảng 74.747,9m² của 341 hộ, tương ứng 407 thửa đất đã được giải phóng mặt bằng nhưng nằm ngoài phạm vi Dự án đường sắt đô thị Hà Nội tuyến số 1 sau khi điều chỉnh. Khoảng 63,5 tỉ đồng kinh phí bồi thường, hỗ trợ đã được chi trả cho diện tích này. Địa phương đang chờ kết luận của cơ quan có thẩm quyền về cơ chế xử lý, quản lý, sử dụng quỹ đất và hoàn trả kinh phí.

Phạm vi nghiên cứu dự án còn liên quan một số công trình di tích, di sản văn hóa tại Nhị Châu, Xuân Nê. Tại thôn Nhị Châu, qua rà soát cũng xác định 62 thửa đất bị cấp trùng tại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trong đó 21 thửa nằm ngoài chỉ giới Dự án Tổ hợp ga. UBND xã Ngọc Hồi đã chỉ đạo các đơn vị chuyên môn phối hợp kiểm tra, xác minh việc sử dụng đất của các hộ liên quan.

Theo báo cáo, với những vấn đề vượt thẩm quyền, UBND xã Ngọc Hồi đã tổng hợp, báo cáo thành phố và các cơ quan liên quan để xem xét, tháo gỡ, làm cơ sở tiếp tục triển khai giải phóng mặt bằng.

Theo bà Nguyễn Thị Nhung, Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Hồi, ngày 28/8, UBND xã đã có văn bản báo cáo UBND thành phố Hà Nội về kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, triển khai thi công và xác nhận hoàn thành giải phóng mặt bằng 478,55ha để thành phố làm thủ tục giao đất cho nhà đầu tư thực hiện dự án.

Theo bà Nhung, khối lượng giải phóng mặt bằng năm 2026 rất lớn, nhiều dự án có yêu cầu cao về tiến độ và liên quan trực tiếp đến số lượng lớn hộ dân. Vì vậy, cùng với xử lý hồ sơ, địa phương xác định tuyên truyền, vận động, đối thoại và lắng nghe ý kiến người dân là một phần quan trọng trong quá trình thực hiện.

"Đảng ủy, chính quyền địa phương luôn đảm bảo quyền lợi tối đa cho người dân bị ảnh hưởng, theo đúng quy định của pháp luật, tạo sự đồng thuận cao trong xã hội trong công tác đền bù giải phóng mặt bằng, phục vụ thi công các dự án trên địa bàn xã Ngọc Hồi", bà Nhung nói.

Mặt bằng được bàn giao tạo điều kiện để các dự án trọng điểm trên địa bàn xã Ngọc Hồi từng bước triển khai theo kế hoạch.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Hồi, yêu cầu đặt ra là từng bước thực hiện phải chắc chắn, đúng quy định, đồng thời thông qua đối thoại để xử lý những vấn đề phát sinh liên quan đến thu hồi đất, bồi thường và giải phóng mặt bằng. Tiến độ các dự án vì vậy phải đi cùng việc bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của người dân.

Với hơn 672ha đất phải giải phóng cho 15 dự án trong năm 2026, khối lượng công việc phía trước vẫn còn lớn. Tuy nhiên, kết quả đã đạt được cùng việc chủ động nhận diện, báo cáo và từng bước tháo gỡ các vướng mắc đang tạo cơ sở để Ngọc Hồi tiếp tục bàn giao mặt bằng phục vụ các dự án hạ tầng, giao thông, đô thị tại cửa ngõ phía Nam Hà Nội.

Hơn 672ha cần giải phóng vì thế không chỉ là một con số về mặt bằng. Phía sau đó là hàng nghìn thửa đất, hàng nghìn hộ dân và những quyền lợi cụ thể cần được giải quyết. Khi từng nút thắt được tháo gỡ đúng quy định và bằng sự đồng thuận, mặt bằng sẽ trở thành nền tảng để những dự án lớn tại cửa ngõ phía Nam Hà Nội từng bước chuyển từ quy hoạch, chủ trương sang thực địa.

Kỳ 2: Từ đối thoại đến đồng thuận trong giải phóng mặt bằng