Thủ tướng Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, chủ trì hội nghị triển khai Nghị quyết của Quốc hội về Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam. Ảnh: VGP

Việt Nam đang bước vào giai đoạn hoàn thiện thể chế mang tính “định hình tương lai”, với mục tiêu xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP Hồ Chí Minh và Trung tâm Tài chính khu vực tại Đà Nẵng. Đây là quyết sách chiến lược nhằm nâng tầm vị thế quốc gia trong chuỗi giá trị tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, để một trung tâm tài chính vận hành hiệu quả, hệ thống thiết chế giải quyết tranh chấp, đặc biệt là thiết chế tư pháp phải được kiến tạo với tiêu chuẩn tương xứng.

Theo Thông báo 47-TB/TW của Bộ Chính trị, tại phiên họp ngày 15/11/2024, sau khi nghe Đề án xây dựng Trung tâm Tài chính khu vực và quốc tế tại Việt Nam, Bộ Chính trị đã thảo luận và có ý kiến đồng ý chủ trương thành lập Trung tâm Tài chính quốc tế toàn diện tại TP Hồ Chí Minh và Trung tâm Tài chính khu vực tại TP Đà Nẵng.

Trung tâm tài chính được áp dụng cơ chế quản lý đặc thù, vượt trội hơn so với quy định hiện hành, mang tính cạnh tranh, nhưng phải kèm theo các cơ chế giám sát, quản lý rủi ro phù hợp. Tại Trung tâm tài chính, ngoài thành lập cơ quan quản lý, điều hành, cơ quan giám sát, Bộ Chính trị còn chủ trương thành lập cơ quan giải quyết tranh chấp.

Với cơ chế tổ chức, tố tụng và thi hành án đặc thù, Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế được kỳ vọng tạo môi trường pháp lý minh bạch, hiệu quả, nâng cao sức cạnh tranh của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam.

Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế số 150/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 11/12/2025 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Luật được ban hành trên cơ sở thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, đặc biệt là Kết luận số 223-KL/TW của Bộ Chính trị về nghiên cứu thành lập Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế, cùng các nghị quyết, văn bản chỉ đạo liên quan.

Việc ban hành Luật Toà án chuyên biệt nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh các tranh chấp phát sinh tại Trung tâm Tài chính quốc tế ngày càng phức tạp, mang tính quốc tế cao, đòi hỏi cơ chế giải quyết tranh chấp đặc thù, minh bạch, hiệu quả và có tính dự đoán, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Hướng tới xây dựng mô hình tòa án hiện đại, giải quyết tranh chấp theo chuẩn mực quốc tế, Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế gồm 5 chương, 44 điều, quy định đầy đủ về nhiệm vụ, quyền hạn; tổ chức bộ máy; thẩm quyền, trình tự, thủ tục tố tụng; thi hành bản án, quyết định và các điều kiện bảo đảm hoạt động của Tòa án chuyên biệt.

Theo luật, Tòa án chuyên biệt thuộc hệ thống Tòa án Nhân dân, được thành lập và đặt tại TP Hồ Chí Minh, với cơ cấu tổ chức gồm Tòa Sơ thẩm, Tòa Phúc thẩm và bộ máy giúp việc. Nhân sự của Tòa án chuyên biệt bao gồm Chánh án, Phó Chánh án, Chánh tòa, Phó Chánh tòa, Thẩm phán, Thư ký Tòa án và người lao động.

Một điểm đặc thù của Luật Toà án chuyên biệt là quy định Thẩm phán Tòa án chuyên biệt có thể là công dân Việt Nam hoặc người nước ngoài do Chủ tịch nước bổ nhiệm, với tiêu chuẩn, điều kiện, nhiệm kỳ, chế độ làm việc và cơ chế quản lý, giám sát chặt chẽ. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Tòa án chuyên biệt được xây dựng theo hướng độc lập trong xét xử, bảo đảm công bằng, minh bạch, nhanh chóng, hiệu quả, thủ tục tố tụng linh hoạt, phù hợp chuẩn mực và thông lệ quốc tế.

Luật quy định Tòa án chuyên biệt có thẩm quyền giải quyết các vụ việc phát sinh giữa các thành viên Trung tâm Tài chính quốc tế với nhau hoặc giữa thành viên Trung tâm Tài chính quốc tế với tổ chức, cá nhân khác liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh. Ngôn ngữ sử dụng trong tố tụng là tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm bản dịch tiếng Việt; bản án, quyết định của tòa án được ban hành bằng tiếng Anh hoặc song ngữ Anh - Việt.

Thủ tục tố tụng tại Tòa án chuyên biệt được thiết kế linh hoạt, rút gọn, cho phép áp dụng pháp luật Việt Nam, pháp luật nước ngoài hoặc tập quán thương mại quốc tế theo thỏa thuận của các bên, trừ trường hợp trái với trật tự công của Việt Nam. Luật cũng quy định cụ thể về xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, chi phí tố tụng, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, chứng cứ chuyên gia, xét xử trên môi trường điện tử.

Về thi hành án, Tòa án chuyên biệt có thẩm quyền ra quyết định và tổ chức thi hành các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Trường hợp có hành vi chống đối, cản trở thi hành án, tòa án có thể đề nghị lực lượng công an phối hợp bảo đảm trật tự, an toàn theo quy định.

Với việc ban hành và triển khai Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện môi trường pháp lý đầu tư, nâng cao niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước, tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam.