Thanh tra tỉnh Bắc Ninh công bố quyết định thanh tra công tác quản lý, cấp phép, khai thác khoáng sản đối với một số dự án khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Ảnh: Trần Huấn

Ngay sau khi Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 - trùng thời điểm tỉnh Bắc Ninh thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính - Thanh tra tỉnh Bắc Ninh đã chủ động quán triệt, triển khai các quy định mới, đồng thời tăng cường nắm bắt thực tiễn quản lý tài nguyên, khoáng sản thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra.

Theo Thanh tra tỉnh Bắc Ninh, công tác thanh tra, kiểm tra về tài nguyên và khoáng sản được xác định là một nội dung quan trọng trong quản lý nhà nước đối với lĩnh vực địa chất, khoáng sản.

Chủ động triển khai các quy định mới của Luật

Theo chức năng, Thanh tra tỉnh không trực tiếp thực hiện các nhóm chính sách của Luật Địa chất và Khoáng sản. Tuy nhiên, thông qua các cuộc thanh tra, kiểm tra và quá trình theo dõi việc triển khai pháp luật, cơ quan Thanh tra đã ghi nhận nhiều vấn đề đặt ra trong thực tiễn quản lý sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Sau khi kết thúc cấp huyện, chính quyền cấp xã được phân cấp nhiều hơn trong quản lý nhà nước về khoáng sản, từ kiểm tra, giám sát các dự án đã được cấp phép đến phối hợp lập hồ sơ thẩm định và xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản đối với một số trường hợp thuộc hộ gia đình, cá nhân.

Tuy nhiên, quá trình triển khai cho thấy nhiều khó khăn. Đội ngũ cán bộ chuyên môn ở cấp xã phần lớn là kiêm nhiệm, chưa được đào tạo chuyên sâu về địa chất, khoáng sản; trong khi địa bàn quản lý sau sáp nhập rộng hơn, nhiều khu vực khai thác nằm xa khu dân cư, điều kiện kiểm tra, giám sát còn hạn chế do thiếu trang thiết bị và phương tiện chuyên dụng.

Thanh tra tỉnh cũng chỉ ra hệ thống pháp luật liên quan đến lĩnh vực địa chất và khoáng sản còn có sự thay đổi nhanh, thiếu đồng bộ giữa các quy định về đất đai, khoáng sản, môi trường và đầu tư. Một số quy định mới đã được sửa đổi, bổ sung nhưng văn bản hướng dẫn thi hành chưa theo kịp, dẫn đến lúng túng trong quá trình tổ chức thực hiện ở cơ sở.

Ngay sau khi Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, Thanh tra tỉnh Bắc Ninh đã chủ động quán triệt, triển khai các quy định mới, đồng thời tăng cường nắm bắt thực tiễn quản lý tài nguyên, khoáng sản thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra. Ảnh: Internet

Kiến nghị tháo gỡ điểm nghẽn về chính sách

Từ thực tiễn nắm bắt qua các cuộc thanh tra và quá trình theo dõi việc triển khai chính sách, Thanh tra tỉnh Bắc Ninh đã kiến nghị một số bất cập có tính chất nền tảng trong cơ chế quản lý.

Một trong những nội dung nổi bật là quy định liên quan đến việc sử dụng đất phục vụ khai thác khoáng sản nhóm IV theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2025 và Nghị định số 151/2025 về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp.

Theo cơ quan Thanh tra, quy định hiện hành chưa làm rõ nghĩa vụ tài chính trong trường hợp sử dụng đất để khai thác khoáng sản mà không phải thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất. Điều này gây khó khăn cho chính quyền cấp xã trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính.

Trên cơ sở đó, Thanh tra tỉnh kiến nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường tổng hợp, báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu, đề xuất Chính phủ và các bộ, ngành liên quan sớm hoàn thiện quy định pháp luật, bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Địa chất và Khoáng sản với pháp luật về đất đai và các nghị định hướng dẫn thi hành.

Theo Thanh tra tỉnh Bắc Ninh, việc tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, chính sách không chỉ tạo thuận lợi cho địa phương trong tổ chức thực hiện mà còn góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với tài nguyên khoáng sản, hạn chế nguy cơ phát sinh vi phạm và bảo đảm khai thác, sử dụng tài nguyên theo hướng bền vững.

Thực tiễn từ Bắc Ninh cho thấy, quá trình triển khai các đạo luật mới, vai trò của cơ quan Thanh tra không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra, phát hiện vi phạm mà còn là kênh quan trọng để nhận diện bất cập trong cơ chế quản lý và kiến nghị hoàn thiện thể chế, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản.