(Thanh tra) - Hướng tới một môi trường đầu tư lành mạnh, quy định về công tác kiểm tra, giám sát công nghệ nhấn mạnh nguyên tắc phải tuân thủ pháp luật, bảo đảm tính khách quan, công khai và kịp thời. Cơ quan quản lý được yêu cầu không làm cản trở hoạt động bình thường của doanh nghiệp, đồng thời phải tránh mọi sự chồng chéo, trùng lặp với các hoạt động thanh tra, kiểm tra của các cơ quan khác.
Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước và minh bạch hóa thị trường công nghệ, Chính phủ ban hành Nghị định số 101/2026/NĐ-CP ngày 31/3/2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp để hướng dẫn thi hành Luật Chuyển giao công nghệ.
Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị định này là việc thiết lập một hành lang pháp lý chặt chẽ, chi tiết cho công tác kiểm tra, giám sát công nghệ trong các dự án đầu tư và hoạt động chuyển giao công nghệ, phân định rõ trách nhiệm của từng cấp quản lý cũng như quy trình xử lý vi phạm.
Công tác kiểm tra, giám sát công nghệ được xây dựng trên nền tảng tôn trọng hoạt động bình thường của doanh nghiệp, điều này được quy định rất rõ tại Điều 23 của Nghị định.
Cụ thể, mọi hoạt động kiểm tra phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định của pháp luật, bảo đảm tính khách quan, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng thẩm quyền.
Nhằm tránh tình trạng thanh tra, kiểm tra tràn lan, Điều 23 nhấn mạnh nguyên tắc không chồng chéo, trùng lặp với các hoạt động thanh tra, kiểm tra của cơ quan khác và tuyệt đối không gây cản trở hoạt động bình thường của đối tượng được kiểm tra.
Đặc biệt, việc kiểm tra chuyên ngành sẽ được ưu tiên lồng ghép vào các cuộc kiểm tra tổng hợp do Bộ Khoa học và Công nghệ hoặc UBND cấp tỉnh chủ trì và tần suất kiểm tra định kỳ được giới hạn không quá một lần mỗi năm, trừ trường hợp nhà đầu tư có dấu hiệu vi phạm hoặc không kê khai đúng quy định.
Theo Điều 24 của Nghị định, công tác kiểm tra công nghệ trong dự án đầu tư tập trung vào các nhóm đối tượng có rủi ro cao hoặc có ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội. Các dự án được đưa vào diện kiểm tra bao gồm dự án sử dụng công nghệ hạn chế chuyển giao, dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường có sử dụng công nghệ, các dự án có nội dung thay đổi về công nghệ, hoặc dự án có sử dụng công nghệ nhưng chưa được thẩm định, có ý kiến về công nghệ.
Bên cạnh đó, Điều 29 cũng bổ sung quy định kiểm tra chi tiết đối với các dự án đầu tư thực hiện theo thủ tục đầu tư đặc biệt, yêu cầu việc kiểm tra công nghệ phải được gắn chặt với hồ sơ dự án quy định tại Điều 2 và Điều 5 của Nghị định này.
Nội dung kiểm tra công nghệ dự án đầu tư tập trung vào việc thực hiện cam kết về sử dụng công nghệ trong dự án, việc chấp hành quy định của pháp luật về chuyển giao công nghệ, cũng như xem xét công nghệ sử dụng trong dự án có thuộc Danh mục công nghệ cấm chuyển giao, Danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao hoặc là công nghệ sử dụng trong dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và xem xét việc xác định các nguy cơ tiềm ẩn và mức độ rủi ro công nghệ.
Tại Điều 24 của Nghị định, quy định về thẩm quyền kiểm tra, giám sát công nghệ trong các dự án đầu tư được xác định rõ theo từng cấp, từng lĩnh vực nhằm bảo đảm quản lý chặt chẽ và hiệu quả. Theo đó, Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò chủ trì kiểm tra, giám sát đối với các dự án sử dụng công nghệ hạn chế chuyển giao thuộc thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư của Quốc hội, cũng như các dự án do bộ này trực tiếp thẩm định công nghệ.
Đối với các dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường, bộ quản lý ngành, lĩnh vực sẽ chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện kiểm tra, giám sát. Trong khi đó, các bộ, cơ quan Trung ương được giao chủ trì kiểm tra, giám sát đối với dự án đầu tư công hoặc dự án sử dụng nguồn ngân sách Nhà nước do mình quyết định đầu tư.
Ở cấp địa phương, UBND cấp tỉnh chỉ đạo cơ quan chuyên môn chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện kiểm tra, giám sát công nghệ đối với các dự án đầu tư còn lại, bảo đảm bao quát toàn bộ các loại hình dự án theo quy định.
Để đảm bảo tính pháp lý, Điều 30 của Nghị định đã hệ thống hóa trình tự, thủ tục thực hiện hoạt động kiểm tra thành các bước chuẩn hóa từ khâu chuẩn bị đến tiến hành và xử lý kết quả. Cơ quan được giao chủ trì có trách nhiệm lập kế hoạch, ra quyết định thành lập đoàn kiểm tra và thông báo trước cho đối tượng được kiểm tra về thời gian, địa điểm, nội dung công việc. Quá trình kiểm tra phải được ghi nhận đầy đủ bằng biên bản kiểm tra.
Trong quá trình thực thi nhiệm vụ, nếu đoàn kiểm tra phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật, họ có quyền lập biên bản vi phạm hành chính, kiến nghị cấp có thẩm quyền đình chỉ hành vi vi phạm hoặc thậm chí kiến nghị khởi tố và chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu tội phạm.
Những quy định chặt chẽ này nhằm đảm bảo môi trường đầu tư, chuyển giao công nghệ tại Việt Nam diễn ra an toàn, tuân thủ đúng pháp luật và phát huy tối đa hiệu quả kinh tế - xã hội.
