(Thanh tra) - Xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thanh tra giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, duy trì kỷ cương, phòng ngừa vi phạm pháp luật; đồng thời nâng cao ý thức, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân, góp phần hình thành thói quen tuân thủ pháp luật trong xã hội.
Ngày 1/4, ông Nguyễn Đăng Hạnh, Trường Cán bộ Thanh tra - chủ nhiệm đề tài khoa học “Xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thanh tra”, chủ trì tổ chức hội thảo nhằm hoàn thiện đề cương nghiên cứu.
Ông Nguyễn Đăng Hạnh cho biết, đề tài hướng tới phân tích, đánh giá toàn diện hoạt động xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thanh tra khi hệ thống cơ quan thanh tra được tổ chức theo mô hình hai cấp theo Luật Thanh tra năm 2025.
Trên cơ sở đó, đề tài sẽ đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác xử phạt vi phạm hành chính trong thời gian tới.
Theo ông Hạnh, những thay đổi lớn về tổ chức bộ máy thanh tra đã và đang tác động trực tiếp đến việc xác định chủ thể, thẩm quyền cũng như phương thức thực hiện xử phạt vi phạm hành chính.
Do đó, ông khẳng định việc nghiên cứu một cách hệ thống và khoa học là yêu cầu cấp thiết, nhằm bảo đảm tính thống nhất và hiệu quả trong thực thi pháp luật.
Thời gian qua, công tác sắp xếp, tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị đã được triển khai mạnh mẽ và đạt nhiều kết quả tích cực. Các cơ quan thanh tra cũng không nằm ngoài xu thế này khi thực hiện đổi mới toàn diện về tổ chức và hoạt động.
Luật Thanh tra năm 2025 đã quy định rõ cơ cấu hệ thống cơ quan thanh tra gồm: Thanh tra Chính phủ; Thanh tra tỉnh, thành phố; các cơ quan thanh tra trong Quân đội nhân dân, Công an nhân dân, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Thanh tra Cơ yếu và các cơ quan thanh tra được thành lập theo điều ước quốc tế.
“So với trước đây, mô hình tổ chức mới đã có sự thay đổi đáng kể. Nhiều cơ quan thanh tra cấp bộ đã kết thúc hoạt động, được sắp xếp lại thành các cục thuộc Thanh tra Chính phủ, thực hiện chức năng thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo từng lĩnh vực. Đồng thời, thanh tra sở và thanh tra cấp huyện cũng được tổ chức lại, thống nhất trực thuộc thanh tra tỉnh”, ông Hạnh nói.
Ông cũng nhấn mạnh những thay đổi này không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy mà còn hướng tới nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra nhiều vấn đề mới trong việc xác định thẩm quyền và tổ chức thực hiện xử phạt vi phạm hành chính.
Theo quy định của pháp luật, xử phạt vi phạm hành chính là việc người có thẩm quyền áp dụng các hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm.
Trong hoạt động thanh tra, việc xử phạt được thực hiện dựa trên các vi phạm được phát hiện trong quá trình thanh tra.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2025 đã làm rõ thẩm quyền xử phạt của các chủ thể trong hoạt động thanh tra.
Cụ thể, thanh tra viên và trưởng đoàn thanh tra có thẩm quyền xử phạt trong thời hạn thanh tra; chánh thanh tra trong các lực lượng đặc thù như Quân đội, Công an, Ngân hàng Nhà nước; cũng như chánh thanh tra cơ yếu và thủ trưởng cơ quan thanh tra theo điều ước quốc tế đều được trao thẩm quyền xử phạt.
Như vậy, cùng với sự thay đổi về tổ chức bộ máy, chủ thể thực hiện xử phạt vi phạm hành chính cũng có sự điều chỉnh tương ứng. Điều này đòi hỏi phải có sự nghiên cứu, hướng dẫn cụ thể để tránh chồng chéo hoặc bỏ sót thẩm quyền trong thực tiễn.
Thực tế cho thấy, trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2024, hoạt động xử phạt vi phạm hành chính trong ngành thanh tra chủ yếu được thực hiện thông qua các cuộc thanh tra chuyên ngành. Toàn ngành đã ban hành hơn 599.000 quyết định xử phạt đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm, với tổng số tiền lên tới hơn 27.100 tỷ đồng.
Đây là con số cho thấy vai trò quan trọng của công tác xử phạt trong việc bảo đảm kỷ cương, pháp luật.
Bên cạnh đó, nhiều đoàn thanh tra cũng kiến nghị xử lý hành chính đối với các trường hợp vi phạm khác, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phòng ngừa vi phạm.
Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, yêu cầu đặt ra đối với ngành thanh tra không chỉ dừng lại ở việc phát hiện và xử lý vi phạm mà còn phải chuyển mạnh sang phòng ngừa. Điều này đã được nhấn mạnh trong định hướng phát triển ngành.
Dẫn lại phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Thanh tra Việt Nam, trong đó nhấn mạnh việc chuyển trọng tâm từ “xử lý vi phạm” sang “phòng ngừa từ sớm, từ xa”, ông Hạnh khẳng định định hướng này đặt ra yêu cầu mới đối với công tác xử phạt vi phạm hành chính.
"Không chỉ là công cụ xử lý, xử phạt cần trở thành một phần trong cơ chế phòng ngừa, giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của đối tượng thanh tra. Việc xử phạt phải bảo đảm tính răn đe nhưng đồng thời cũng phải hợp lý, tránh cực đoan, hình thức", ông Hạnh nhấn mạnh.
Các đại biểu tại hội thảo thống nhất, việc nghiên cứu về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thanh tra cần được tiếp cận một cách toàn diện, gắn chặt với bối cảnh đổi mới tổ chức bộ máy và phương thức hoạt động của ngành thanh tra hiện nay.
Đề tài không chỉ dừng lại ở việc hệ thống hóa cơ sở lý luận mà còn phải đi sâu đánh giá thực trạng, chỉ ra những hạn chế, bất cập và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi, có tính ứng dụng cao.
Trong đó, nội dung về thực trạng cần tập trung phân tích số liệu cụ thể, đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính, đồng thời làm rõ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai.
Trên cơ sở đó, phần giải pháp cần hướng tới hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, tăng cường ứng dụng công nghệ và cải thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan.
Đặc biệt, các đại biểu cũng nhấn mạnh cần xác định rõ các hành vi vi phạm trong hoạt động thanh tra để làm căn cứ áp dụng các biện pháp xử phạt phù hợp, bảo đảm tính thống nhất, hiệu lực và hiệu quả trong thực tiễn.
