Theo khoản 1 Điều 1 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026, phạm vi điều chỉnh của Luật bao gồm việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân; trách nhiệm của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân. Việc bổ sung nhóm chủ thể này xuất phát từ vị trí, vai trò đặc thù của các đơn vị sự nghiệp công lập trong việc trực tiếp cung ứng những dịch vụ cơ bản, thiết yếu, gắn với nhu cầu và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Ảnh: Bảo Anh

Công khai thông tin gắn với hoạt động cung ứng dịch vụ

Trước hết, Luật đặt ra trách nhiệm của các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi điều chỉnh trong việc chủ động công khai thông tin.

Điều 17, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 quy định cụ thể danh mục các thông tin phải công khai, trong đó có nhiều nội dung thông tin gắn trực tiếp với hoạt động cung ứng dịch vụ. Cụ thể, điểm s, khoản 1 Điều 17 quy định phải công khai thông tin về dịch vụ; quy trình cung ứng dịch vụ; thời hạn xử lý; kết quả cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu; quy trình, thời hạn xử lý và kết quả cung cấp dịch vụ công trực tuyến; thông tin về bảo đảm chất lượng dịch vụ công trực tuyến và kết quả đánh giá mức độ phổ cập, khả năng tiếp cận dịch vụ công trực tuyến.

Quy định này cho thấy yêu cầu công khai đối với đơn vị sự nghiệp công lập không chỉ là việc minh bạch về tổ chức, mà còn hướng trực tiếp vào quá trình và kết quả cung ứng dịch vụ. Đây là những thông tin người dân cần biết để tiếp cận, sử dụng và giám sát việc cung cấp các dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu.

Cùng với việc xác định nội dung phải công khai, Luật quy định tương đối cụ thể về hình thức và thời điểm công khai. Theo Điều 18, việc công khai được thực hiện bằng một hoặc một số hình thức phù hợp như đăng tải trên cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu, các kênh thông tin, trang cộng đồng chính thức; thông qua phương tiện thông tin đại chúng, Công báo, niêm yết hoặc các hình thức khác thuận lợi cho công dân. Trường hợp pháp luật đã quy định về hình thức công khai thì thực hiện theo quy định đó; nếu chưa có quy định cụ thể, cơ quan, đơn vị căn cứ điều kiện thực tế để lựa chọn hình thức phù hợp, bảo đảm công dân có thể tiếp cận thông tin.

Đáng chú ý, đối với trường hợp pháp luật chưa quy định thời điểm công khai, Luật yêu cầu chậm nhất 05 ngày làm việc kể từ ngày tạo ra thông tin, cơ quan, đơn vị có thẩm quyền phải công khai. Quy định về thời điểm công khai góp phần bảo đảm thông tin đến với người dân kịp thời, hạn chế tình trạng thông tin phải công khai nhưng được công bố chậm, làm giảm giá trị thực tế của quyền tiếp cận thông tin.

Ảnh: Bảo Anh

Cung cấp thông tin theo yêu cầu và bảo đảm khả năng tiếp cận

Bên cạnh công khai chủ động, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 tiếp tục khẳng định quyền của công dân được yêu cầu cơ quan, đơn vị cung cấp thông tin. Theo Điều 9, công dân được tiếp cận thông tin theo hai phương thức: tự do tiếp cận thông tin do cơ quan, đơn vị công khai và yêu cầu cơ quan, đơn vị cung cấp thông tin. Điều 10 xác định cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, trừ trường hợp thông tin không được tiếp cận hoặc được tiếp cận có điều kiện theo quy định của Luật.

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập, trách nhiệm này đòi hỏi phải tổ chức việc tiếp nhận, xem xét và giải quyết yêu cầu của công dân theo đúng trình tự, thủ tục và thời hạn luật định. Trong quá trình đó, đơn vị phải rà soát, phân loại thông tin để xác định thông tin nào được cung cấp, thông tin nào thuộc diện không được tiếp cận hoặc tiếp cận có điều kiện theo Điều 15 và Điều 16.

Đáng chú ý, trường hợp một tài liệu có cả thông tin được tiếp cận và thông tin không được tiếp cận, Điều 10 yêu cầu phân tách để cung cấp phần thông tin mà công dân có quyền tiếp cận, nếu việc phân tách có thể thực hiện được. Quy định này vừa bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, vừa tránh việc một phần thông tin thuộc diện hạn chế trở thành lý do để từ chối cung cấp toàn bộ tài liệu.

Luật cũng chú trọng bảo đảm khả năng tiếp cận thông tin trên môi trường số. Theo Điều 19, các thông tin thuộc diện phải công khai được thực hiện trên cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử của cơ quan, đơn vị; trường hợp chưa có các nền tảng này thì công khai trên các kênh chính thức hoặc bằng hình thức thích hợp khác. Qua đó, trách nhiệm công khai được đặt trong yêu cầu chủ động, kịp thời và thuận lợi cho người dân tiếp cận, phù hợp với xu hướng chuyển đổi số trong hoạt động của cơ quan, đơn vị.

Ảnh: Bảo Anh

Bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và trách nhiệm trong tổ chức thực hiện

Không chỉ quy định đơn vị phải công khai và cung cấp thông tin, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 còn đặt ra trách nhiệm bảo đảm chất lượng của thông tin.

Theo Điều 11, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm thực hiện các biện pháp bảo đảm quyền tiếp cận thông tin; rà soát, phân loại, kiểm tra, bảo đảm tính bí mật của thông tin trước khi cung cấp; duy trì, lưu giữ, cập nhật cơ sở dữ liệu thông tin và thực hiện các trách nhiệm khác theo quy định của Luật. Đây là cơ sở quan trọng để việc cung cấp thông tin được thực hiện đúng phạm vi, đúng đối tượng và không làm ảnh hưởng đến các thông tin thuộc diện được pháp luật bảo vệ.

Đồng thời, Điều 22 quy định trách nhiệm xử lý đối với thông tin công khai không chính xác. Khi phát hiện thông tin đã công khai không chính xác, cơ quan, đơn vị phải kịp thời đính chính và công khai thông tin đã được đính chính. Điều 28 cũng quy định trách nhiệm đính chính, cung cấp lại hoặc bổ sung trong trường hợp thông tin đã cung cấp không chính xác, không đầy đủ; công dân có quyền yêu cầu kiểm tra khi cho rằng thông tin được cung cấp không chính xác, không đầy đủ.

Như vậy, với việc đưa các đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu vào phạm vi điều chỉnh, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 đã mở rộng trách nhiệm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin tới cả chủ thể trực tiếp cung ứng dịch vụ công thiết yếu cho người dân.

Việc mở rộng trách nhiệm này vì thế có ý nghĩa không chỉ đối với việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân mà còn góp phần tăng cường công khai, minh bạch trong hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, nhất là đối với những dịch vụ cơ bản, thiết yếu có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.