(Thanh tra) - Nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, dự thảo Nghị định mới quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực dầu khí, kinh doanh xăng dầu và khí đang được hoàn thiện để thay thế Nghị định số 99/2020/NĐ-CP. Trong đó, tập trung kiện toàn thẩm quyền thanh tra, kiểm tra, đồng thời tạo lập hành lang pháp lý minh bạch ngăn chặn các hành vi tham nhũng, tiêu cực và giải quyết các bất cập dẫn đến khiếu nại, tố cáo.
Trong dự thảo Nghị định mới, công tác thanh tra, kiểm tra được đặc biệt chú trọng thông qua việc quy định rõ ràng thẩm quyền của các lực lượng thực thi pháp luật. Theo Điều 40 của dự thảo, người có thẩm quyền xử phạt của các cơ quan Thanh tra, Công an, Quân đội và công chức đang thi hành công vụ có quyền lập biên bản vi phạm hành chính đối với các hành vi thuộc lĩnh vực và địa bàn quản lý được giao.
Thực hiện Kết luận số 134-KL/TW về đề án sắp xếp hệ thống cơ quan thanh tra tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, dự thảo Nghị định mới thay thế Nghị định số 99/2020/NĐ-CP đã đưa ra những quy định chi tiết về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của lực lượng Thanh tra trong lĩnh vực dầu khí, kinh doanh xăng dầu và khí.
Cụ thể, theo quy định tại Điều 47 của dự thảo, Thanh tra viên các Bộ: Quốc phòng, Công an và Thanh tra viên Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, Cục Hàng không Việt Nam, có quyền phạt tiền lên đến 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức đối với các hành vi vi phạm trong hoạt động điều tra cơ bản về dầu khí và hoạt động dầu khí. Đối với lĩnh vực kinh doanh xăng dầu và khí, mức phạt tiền tối đa của Thanh tra viên là 10 triệu đồng đối với cá nhân và 20 triệu đồng đối với tổ chức, đi kèm quyền hạn tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm có giá trị tương ứng.
Đáng chú ý, thẩm quyền xử phạt của lãnh đạo lực lượng thanh tra được mở rộng để tăng tính răn đe. Chánh Thanh tra Hàng hải Việt Nam; Chánh Thanh tra Hàng không Việt Nam; Chánh Thanh tra quốc phòng quân khu; Chánh Thanh tra quốc phòng Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội; Chánh Thanh tra Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; Chánh Thanh tra Công an cấp tỉnh có quyền phạt tiền lên tới 1,6 tỷ đồng đối với tổ chức thực hiện hành vi vi phạm trong lĩnh vực dầu khí.
Đặc biệt, Chánh Thanh tra các Bộ: Quốc phòng, Công an; Trưởng đoàn thanh tra do Chánh Thanh tra các Bộ: Quốc phòng, Công an thành lập có quyền xử phạt đến mức tối đa quy định tại Nghị định cho từng lĩnh vực cụ thể, đồng thời có quyền áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn.
Việc quy định rõ ràng thẩm quyền từ cấp thanh tra viên đến chánh thanh tra bộ tại Điều 47 của dự thảo được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý minh bạch, giúp các cơ quan thực thi pháp luật xử lý nhanh chóng, công bằng các vi phạm, từ đó bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và ổn định thị trường năng lượng.
Công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực được thể hiện xuyên suốt qua việc công khai, minh bạch các quy định và chế tài xử lý vi phạm. Dự thảo Nghị định được xây dựng dựa trên quan điểm xử lý nghiêm minh, triệt để các hành vi vi phạm để tạo môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định cho các cá nhân, tổ chức kinh doanh chân chính.
Một trong những giải pháp then chốt là việc bổ sung quy định xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử tại Điều 6, nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW về chuyển đổi số quốc gia.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin, yêu cầu thiết lập cơ sở dữ liệu điện tử để theo dõi LPG chai và kết nối mạng về dữ liệu giá xăng dầu không chỉ giúp cơ quan quản lý truy xuất nguồn gốc hiệu quả mà còn ngăn chặn các hành vi gian lận tinh vi của đối tượng vi phạm như can thiệp vào thiết bị đo lường hoặc xóa dấu vết giao dịch. Những quy định này đóng vai trò quan trọng trong việc loại bỏ các "điểm nghẽn", rào cản và kẽ hở pháp lý mà các đối tượng có thể lợi dụng để trục lợi bất chính.
Theo Báo cáo tổng kết việc thi hành Nghị định số 99/2020/NĐ-CP ngày 26/8/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực dầu khí, kinh doanh xăng dầu và khí được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 17/2022/NĐ-CP của Chính phủ, một số quy định chưa rõ ràng về việc mua bán xăng dầu ngoài hệ thống, dẫn đến việc đối tượng vi phạm dễ dàng giải trình đổ lỗi cho mục đích sử dụng nội bộ để đối phó cơ quan kiểm tra, gây khó khăn cho công tác xử lý và phát sinh nhiều khiếu nại, khiếu kiện.
Để khắc phục tình trạng này, dự thảo Nghị định đã rà soát và điều chỉnh các nhóm hành vi vi phạm đảm bảo tính tương đồng giữa tính chất vi phạm và chế tài xử phạt. Điều khoản chuyển tiếp tại Điều 50 cũng quy định cụ thể việc áp dụng pháp luật đối với các hành vi xảy ra trước khi Nghị định có hiệu lực nhưng đang được xem xét, giải quyết hoặc có khiếu nại, nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên và tính liên tục của trật tự quản lý hành chính.
Đóng góp ý kiến cho dự thảo Nghị định mới, Thanh tra Chính phủ đã đưa ra nhiều kiến nghị quan trọng nhằm bảo đảm tính thống nhất và khả thi của hành lang pháp lý xử phạt hành chính. Theo đó, Thanh tra Chính phủ đề nghị Bộ Công Thương cần tiếp tục rà soát kỹ các quy định của Luật Dầu khí để bổ sung đầy đủ các hành vi vi phạm, đặc biệt là các điều kiện về duy trì hoạt động và an toàn trong kinh doanh xăng dầu, đảm bảo chế tài xử lý mang tính tổng thể và phù hợp với Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ nhấn mạnh việc cần loại bỏ quy định tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh tại các Điều 17, 28 và 34 của dự thảo khi pháp luật chuyên ngành đã có quy định về thu hồi giấy phép, nhằm tránh sự chồng chéo theo quy định tại Nghị định số 118/2021/NĐ-CP.
Đồng thời, Thanh tra Chính phủ cũng đề nghị nghiên cứu làm rõ cơ sở pháp lý để quy định cùng một hành vi vi phạm, mức phạt tiền đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu gấp 2 lần mức phạt đối với các tổ chức khác, để đảm bảo nguyên tắc “bảo đảm công bằng” trong xử phạt vi phạm hành chính được quy định tại điểm b khoản 1 Điều 3 Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Mặt khác, Thanh tra Chính phủ kiến nghị phân loại rõ trách nhiệm bằng cách tách hành vi “không thực hiện báo cáo” và “báo cáo không đúng thời hạn” thành các mức phạt khác nhau nhằm khuyến khích doanh nghiệp thực hiện đúng nghĩa vụ. Các biện pháp khắc phục hậu quả như “buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu” đối với hành vi thăm dò, khai thác dầu khí trái phép cũng cần được rà soát kỹ để đảm bảo tính khả thi trong thực tiễn thi hành.
