(Thanh tra) - Chỉ khoảng 55% học sinh được vào lớp 10 THPT công lập và sự chênh lệch về tỷ lệ chọi giữa nội và ngoại thành trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 tại Hà Nội không chỉ phản ánh áp lực thi cử, mà còn là "hồi chuông" cảnh báo về sự mất cân đối trong quy hoạch đô thị và mạng lưới giáo dục.
Quy hoạch giáo dục “chạy” theo quy hoạch bất động sản
Nhiều chuyên gia giáo dục và quy hoạch đô thị nhận định, căn nguyên của "cơn khát" trường công tại vùng lõi Hà Nội xuất phát từ việc phát triển hạ tầng xã hội không theo kịp tốc độ phát triển bất động sản thương mại.
Tại các phường như Cầu Giấy, Hoàng Mai, Từ Liêm… hàng loạt các siêu đô thị, tổ hợp chung cư cao cấp mọc lên “như nấm sau mưa” trong vòng 10 năm qua.
Quy mô dân số tăng vọt, số lượng trẻ em trong độ tuổi đến trường “phình to”, nhưng quỹ đất dành cho giáo dục lại bị chậm triển khai.
Theo quy định, các dự án khu đô thị mới phải dành quỹ đất thích hợp để xây dựng trường học. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều chủ đầu tư thường ưu tiên xây dựng hạng mục nhà ở thương mại để thu hồi vốn nhanh, trong khi phần đất dành cho giáo dục bị bỏ hoang hoặc chuyển đổi mục đích sai phép.
Hậu quả là, có phường có đến hàng vạn dân nhưng thiếu trường THCS và không có được một trường THPT công lập.
Phân tích về hiện tượng này, một chuyên gia xã hội học chia sẻ, chúng ta đang chứng kiến sự bất bình đẳng về không gian giáo dục. Người dân mua nhà ở nội thành với giá đắt đỏ, đóng thuế đầy đủ, nhưng quyền lợi thụ hưởng giáo dục công lập cơ bản của con em họ lại không được đảm bảo.
Việc tỷ lệ chọi ở các trường trung tâm như THPT Yên Hoà lên tới 1/3,35 trong khi các vùng ngoại thành chỉ quanh mức 1/1 là minh chứng rõ nhất cho sự chênh lệch trong phân bổ nguồn lực.
Theo thống kê, toàn thành phố Hà Nội hiện có gần 3.000 trường học các cấp, nhưng cấp THPT công lập mới chỉ có 124 trường.
Đáng nói, tại nhiều nơi không có trường THPT công lập nào như: Phường Định Công; phường Đông Ngạc; phường Kiến Hưng; phường Ngọc Hà; phường Phương Liệt; phường Tương Mai; phường Vĩnh Tuy…
Với tỷ lệ chỉ khoảng 55% học sinh tốt nghiệp THCS có suất vào lớp 10 công lập, áp lực thi cử lên vai học sinh và phụ huynh là vô cùng nặng nề.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, chuyên gia giáo dục, thành viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực cho rằng, việc thiếu trường lớp không chỉ gây áp lực về mặt tâm lý mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục khi sĩ số lớp học một số trường thường xuyên ở mức 50-60 học sinh/lớp.
Giải “cơn khát” trường lớp
Trước thực tế đó, một chiến dịch tổng lực để tìm kiếm không gian cho trường học đã được Hà Nội phát động từ cấp thành phố đến từng xã, phường.
Một trong những giải pháp đột phá nhất của Hà Nội thời gian qua là tận dụng các cơ sở nhà đất dôi dư sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Thay vì ưu tiên cho các mục đích thương mại, thành phố quyết định dành quỹ đất này cho giáo dục.
Một số địa phương đang tích cực rà soát để chuyển đổi công năng các trụ sở cũ sang làm trường học. Đây được xem là “luồng gió mới” giúp giải tỏa “cơn khát” trường học tại những khu vực đông dân cư.
Không chỉ dừng lại ở việc sắp xếp lại quỹ đất công, Hà Nội còn mạnh tay với các dự án chậm triển khai.
Ông Trần Thế Cương, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND thành phố Hà Nội chia sẻ: Chúng tôi đang rà soát mạng lưới trường học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Những dự án "treo", những khu đất bỏ hoang sau khi di dời nhà máy, xí nghiệp ô nhiễm ra khỏi nội đô sẽ được ưu tiên hàng đầu để xây dựng trường học công lập.
Đặc biệt, thành phố cũng đang nghiên cứu các cơ chế đặc thù, cho phép nâng tầng các khối nhà học tại các khu vực nội thành, vốn không còn quỹ đất để mở rộng theo chiều ngang.
Đây được coi là giải pháp "cứu cánh" để gia tăng số lượng phòng học mà vẫn bảo đảm tiêu chuẩn an toàn và không gian vui chơi.
Ngoài ra, Hà Nội cũng đang điều chỉnh và bổ sung kế hoạch đầu tư công, trong đó ưu tiên hàng đầu là bố trí vốn và quỹ đất cho các dự án xây dựng trường học.
Tin vui đến với các bậc phụ huynh, học sinh ngay trong năm học 2026-2027 đó là, thành phố đã đưa vào hoạt động thêm 3 trường THPT công lập mới: THPT Hoàng Quán Chi, THPT Việt Hùng và THPT Minh Châu.
Sự xuất hiện của các ngôi trường mới này được kỳ vọng sẽ san sẻ phần nào gánh nặng cho các “điểm nóng”.
Bên cạnh đó, năm 2026 cũng ghi nhận 121/176 trường THPT công lập được phép tăng chỉ tiêu tuyển sinh, chiếm gần 70% tổng số trường trên địa bàn.
Tuy nhiên, với thực tế số lượng thí sinh tăng vọt tới 20.000 em so với năm học trước, tổng số chỉ tiêu 81.048 đưa ra vẫn chỉ đáp ứng được 55% nhu cầu.
Những nỗ lực xây mới và “cơi nới” chỉ tiêu hiện tại, dù rất đáng ghi nhận, nhưng vẫn được nhiều phụ huynh ví như "muối bỏ bể" trước cơn sóng “thủy triều” dân số.
Theo các chuyên gia giáo dục, để “hạ nhiệt” trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 ở Hà Nội việc xây dựng trường học công lập mới chỉ là bước đầu, để nâng cao chất lượng giáo dục Thủ đô một cách toàn diện, cần một lộ trình bài bản và sự đồng hành của cả xã hội.
Về vấn đề này, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Quang Tuấn cho rằng, các xã, phường đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc dự báo chính xác số lượng học sinh và quản lý quỹ đất. Quy hoạch phải đi trước một bước, không để tình trạng chung cư mọc lên trước rồi mới loay hoay đi tìm chỗ xây trường.
Hiện, Hà Nội đang hoàn thiện quy hoạch mạng lưới trường học đến năm 2030 với mục tiêu cân đối, hài hòa sĩ số học sinh. Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh kỳ vọng, khi cơ sở vật chất đã khang trang, thành phố cần tiếp tục bổ sung đội ngũ giáo viên giỏi để chất lượng dạy học tương xứng với diện mạo mới. Chỉ khi đó, áp lực tuyển sinh mới thực sự được giải tỏa.
