Chiều 23/4, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Thủ đô với việc trao hàng loạt cơ chế, chính sách đặc thù để tạo điều kiện cho Hà Nội phát triển đột phá. Luật này gồm 9 chương, 36 điều và sẽ có hiệu lực thi hành từ 1/7.

Trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu ý kiến về dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) trước khi các đại biểu Quốc hội bấm nút thông qua, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh nguyên tắc phân cấp, phân quyền thực chất, toàn diện cho chính quyền Thủ đô gắn với thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, tăng cường trách nhiệm giải trình, bảo đảm minh bạch trong tổ chức thực hiện.

Dự thảo luật trình Quốc hội thông qua tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội; đồng thời phân định rõ thẩm quyền TP theo hướng: HĐND quyết định các chính sách lớn, UBND quy định trình tự, thủ tục thực hiện, Chủ tịch UBND chỉ đạo, điều hành và tổ chức phối hợp thực hiện.

Hà Nội được thí điểm mô hình mới về tổ chức bộ máy

Luật Thủ đô sau khi sửa đổi giao chính quyền TP Hà Nội 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội. Trong đó, HĐND có 127; UBND có 56 và Chủ tịch UBND có 16 thẩm quyền.

Trong Luật Thủ đô sửa đổi, TP Hà Nội được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định.

Phạm vi thí điểm cơ chế, chính sách bao gồm nhiều lĩnh vực, trong đó có mô hình mới về tổ chức bộ máy các cấp chính quyền của TP; chế độ công vụ, công chức.

Mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo, văn hóa, y tế và chăm sóc sức khỏe, cũng thuộc phạm vi được thí điểm.

Hà Nội cũng được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới trong giải quyết, xử lý các vấn đề ảnh hưởng nghiêm trọng, trực tiếp đến chất lượng sống của người dân hoặc sự phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Tỷ lệ biểu quyết thông qua Luật Thủ đô. Ảnh: P.Thắng

Thời gian thí điểm không quá 5 năm và có thể được gia hạn không quá 5 năm.

Liên quan việc phát triển hạ tầng giao thông, vận tải, logistics và bảo vệ môi trường, Luật Thủ đô nêu rõ định hướng khuyến khích, ưu tiên phát triển hệ thống vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn, đầu tư xây dựng, khai thác đường sắt đô thị, xe buýt, nhà ga, bến xe, bãi đỗ xe ô tô đa chức năng.

Hà Nội được quy định hạn chế phương tiện giao thông cá nhân vào khu vực trung tâm để giảm ùn tắc giao thông, giảm phát thải; áp dụng phí giảm ùn tắc giao thông.

Luật Thủ đô cũng quy định phạm vi vùng phát thải thấp để hạn chế phương tiện giao thông nhằm cải thiện chất lượng không khí; đi kèm với chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng năng lượng sạch; có biện pháp hạn chế sử dụng phương tiện giao thông phát thải gây ô nhiễm môi trường.

Hà Nội được quy định mức phạt cao hơn mức chung cả nước

Với việc xử phạt vi phạm hành chính trên địa bàn, Luật cho phép HĐND TP quy định mức tiền phạt vi phạm hành chính trên địa bàn TP cao hơn nhưng không quá 2 lần mức tiền phạt chung và thẩm quyền phạt tiền tương ứng do Chính phủ quy định.

Mức phạt cao này được áp dụng trong các lĩnh vực văn hóa, quảng cáo, đất đai, xây dựng, phòng cháy, chữa cháy, an toàn thực phẩm, giao thông đường bộ, bảo vệ môi trường, an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn TP.

Các đại biểu Quốc hội. Ảnh: P.Thắng

HĐND TP cũng được trao quyền quy định ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh để bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn TP trong nhiều trường hợp.

Ví dụ, trong trường hợp công trình xây dựng sai quy hoạch, không có giấy phép xây dựng; xây dựng sai với thiết kế; công trình thi công không đúng theo thiết kế về phòng cháy, chữa cháy; công trình thuộc trường hợp phải phá dỡ và đã có quyết định di dời khẩn cấp của cơ quan có thẩm quyền.

Về quản lý, sử dụng tài chính, ngân sách, Luật Thủ đô nêu rõ ngân sách Trung ương bổ sung có mục tiêu cho ngân sách TP toàn bộ số tăng thu từ các khoản thu ngân sách Trung ương hưởng 100% trên địa bàn TP so với dự toán Thủ tướng Chính phủ giao, đối với một số khoản thu.

Trong đó có khoản thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế nhập khẩu bổ sung; thuế tiêu thụ đặc biệt thu từ hàng hóa nhập khẩu…

Thành lập khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do

Trong phát triển hệ thống y tế, HĐND TP quy định chính sách hỗ trợ từ ngân sách TP để chi trả cho các chi phí khám bệnh, chữa bệnh ngoài phạm vi chi trả của quỹ bảo hiểm y tế theo lộ trình phù hợp.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng. Ảnh: P.Thắng

HĐND TP cũng có thẩm quyền quy định việc khám sức khỏe, khám sàng lọc miễn phí định kỳ cho người dân Thủ đô. Kinh phí thực hiện việc khám sức khỏe, khám sàng lọc được bảo đảm thực hiện từ ngân sách TP theo lộ trình phù hợp, nguồn xã hội hóa và các nguồn khác theo quy định của pháp luật.

Chủ tịch UBND TP có thẩm quyền quyết định cho phép cơ sở khám bệnh, chữa bệnh do TP quản lý về chuyên môn được áp dụng kỹ thuật loại đặc biệt.

Với chính sách về phát triển giáo dục và đào tạo, Chủ tịch UBND TP có thẩm quyền quyết định thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động trường đại học công lập, cao đẳng công lập do TP quản lý; cho phép thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động trường đại học tư thục, cao đẳng tư thục trên địa bàn TP.

Hà Nội cũng được trao quyền quyết định thành lập khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do tại TP. Các khu này do UBND TP thành lập sau khi được HĐND cùng cấp phê duyệt.

Cơ chế, chính sách về tổ chức, hoạt động của khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do thực hiện theo quy định của HĐND TP.