Theo Báo cáo của Chính phủ, cho đến nay các địa phương có dự án (DA), công trình thủy điện (TĐ) trên cả nước đã được rà soát quy hoạch, làm rõ được một số yêu cầu của Nghị quyết số 40/2012/QH13.

Kết quả rà soát cho thấy đã loại bỏ 424 DA; Không xem xét đưa vào quy hoạch 172 vị trí tiềm năng; Tạm dừng có thời hạn 136 DA; Tiếp tục rà soát, đánh giá 158 DA. Như vậy, cả nước hiện còn lại 815 DA, công trình TĐ; đang vận hành 268 DA, đang thi công xây dựng và dự kiến khai thác từ nay đến năm 2017 là 205 DA.

Cần loại bỏ những dự án thủy điện hiệu quả đầu tư thấp

Qua rà soát, Báo cáo của Chính phủ đã chỉ ra được chất lượng quy hoạch thủy điện nhỏ bộc lộ khá nhiều hạn chế, không ít DA phải điều chỉnh sơ đồ khai thác và quy mô trong quá trình đầu tư, một số DATĐ nhỏ không đảm bảo khả thi. Bên cạnh những đóng góp kinh tế - xã hội, việc đầu tư xây dựng các DATĐ cũng đã gây ảnh hưởng khá lớn đến dân cư trong khu vực DA; chiếm dụng khá nhiều đất sản xuất nông nghiệp, đất rừng; phần nào làm thu hẹp không gian sống của người dân bản địa; tác động tiêu cực nhất định đến môi trường - xã hội.

Khẳng định Báo cáo kết quả rà soát quy hoạch, đầu tư xây dựng các DATĐ và vận hành khai thác các công trình TĐ của Chính phủ được xây dựng công phu, có nhiều phụ lục số liệu kèm theo. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng Báo cáo cần được bổ sung, hoàn thiện bảo đảm yêu cầu đầy đủ, toàn diện phù hợp với tính chất của vấn đề đã và đang được xã hội hết sức quan tâm; làm rõ phương pháp triển khai; phân tích, đánh giá sâu sắc, sát thực tế hơn; phân định trách nhiệm các chủ thể; đưa ra phương hướng, nhiệm vụ cụ thể trong thời gian tới.

Việc các DATĐ Đồng Nai 6 và 6A  được loại khỏi quy hoạch mặc dù trước đó đã được đưa vào quy hoạch. Một số ý kiến đề nghị Báo cáo cần làm rõ nguyên nhân đồng thời rút ra những những bài học kinh nghiệm sâu sắc để hạn chế thất thoát và lãng phí cho người dân, doanh nghiệp và xã hội.

Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ & Môi trường nhận thấy cần thiết phải nghiên cứu, xem xét, sửa đổi quy định về phương thức, quy trình, thủ tục lập, thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường cho phù hợp. Việc loại bỏ hai dự án này khẳng định rõ thêm vai trò quan trọng của tác động môi trường, trách nhiệm các cơ quan, đơn vị trong giai đoạn lập, thẩm định, phê duyệt, thực hiện báo cáo ĐTM đối với các DA, công trình TĐ. 

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Quốc hội K’So Phước cho rằng việc rà soát quy hoạch không chỉ bao gồm các DA và vị trí tiềm năng TĐ mà Báo cáo cũng cần bổ sung ở mức độ thích hợp kết quả rà soát, đánh giá những công trình TĐ đã và đang vận hành, khai thác. Đồng thời, cần nêu rõ thêm về các sự cố trong tổng số các nhà máy thủy điện đã xảy ra và kết luật sự cố đó do đâu từ thiết kế; quy hoạch hay không nghiêm túc trong qúa trình vận hành và gây thiệt hại như thế nào?

Để hoàn thiện Báo cáo kết quả rà soát, nhiều ý kiến đề nghị Chính phủ cung cấp thêm thông tin liên quan đến quá trình, kết quả rà soát, loại bỏ các DA, vị trí tiềm năng TĐ. Cụ thể là cần làm rõ phương pháp triển khai trong đó có các tiêu chí rà soát, loại bỏ; Tổng hợp các ý kiến khác nhau, đề xuất, kiến nghị của các địa phương, cơ quan, đơn vị trong quá trình rà soát, loại bỏ; Đánh giá tác động kinh tế - xã hội đối với việc thực hiện kết quả rà soát; Trách nhiệm các chủ thể có liên quan khi các DATĐ đã được thẩm định, phê duyệt đưa vào quy hoạch theo đúng quy định nay bị loại bỏ; số DATĐ đã triển khai thực hiện nhưng không có trong quy hoạch đã được phê duyệt…

Bảo đảm an toàn đối với các DA, công trình TĐ

Công tác quản lý chất lượng, an toàn công trình TĐ là nội dung được nhiều ý kiến quan tâm.

Về vấn đề này, Báo cáo Chính phủ khằng định, các bộ, ngành, địa phương có liên quan đã tích cực chỉ đạo, ban hành và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, bảo đảm chất lượng công trình; kiểm định an toàn đập và cắm mốc giới, phòng chống lụt bão (PCLB); quan trắc, xử lý hiện tượng bất thường. Đối với các công trình TĐ lớn, Báo cáo cho thấy khoảng 90% số đập đã được kiểm định, 70% số đập đã được cắm mốc giới, 60% số đập đã có phương án bảo vệ, 80% công trình TĐ đã có phương án PCLB. Hiện nay các công việc này đang được tiếp tục triển khai

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội Huỳnh Ngọc Sơn tiếp tục bày tỏ mối quan ngại về công tác quản lý chất lượng, an toàn công trình thủy điện Sông Tranh 2.

Báo cáo Thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ & Môi trường cũng chỉ rõ, việc quản lý chất lượng công trình xây dựng ở một số giai đoạn, hầu như được giao hoàn toàn cho chủ đầu tư thực hiện và tự chịu trách nhiệm, thiếu sự kiểm soát của cơ quan quản lý nhà nước. Tại một số DA, công trình TĐ, chất lượng khâu khảo sát, thiết kế, thi công, giám sát có nhiều hạn chế, gây không ít hệ lụy tiêu cực. Đối với các công trình TĐ nhỏ, gần 30% số đập chưa được kiểm định; khoảng 6% số chủ đầu tư hoàn thành cắm mốc chỉ giới; khoảng 66% đập chưa có phương án bảo vệ được phê duyệt; gần 55% số chủ đập chưa có phương án PCLB…

Ngoài ra, các vấn đề liên quan về bồi thường, hỗ trợ, di dân, tái định cư các DA, công trình TĐ; bảo vệ môi trường đối với DA, công trình TĐ; công tác quản lý, vận hành hồ chứa công trình thủy điện… cũng được nhiều ý kiến quan tâm và đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ ngành tiếp tục nghiên cứu, có lộ trình cụ thể ban hành một số cơ chế, giải pháp khắc phục những khó khăn, vướng mắc đối với từng DA, công trình TĐ cụ thể thay vì ban hành chính sách chung, áp dụng rộng rãi, cần có thêm thời gian khảo sát, nghiên cứu và có thể phát sinh yêu cầu lớn về ngân sách, mức độ khả thi không cao.

Quỳnh Trang