(Thanh tra) - Nhận định nhiều dự án nhà ở thương mại nhưng giá bán vượt xa khả năng chi trả của phần lớn người lao động, đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định nhu cầu và cơ cấu phát triển nhà ở trên cơ sở thu nhập, khả năng chi trả, nhu cầu thuê hoặc mua nhà.
Chiều 28/10, thảo luận ở hội trường về dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) nhấn mạnh luật này không chỉ tạo điều kiện để xây dựng thêm nhiều nhà ở, mà quan trọng hơn phải tạo điều kiện để người dân có thể tiếp cận được nhà ở phù hợp với thu nhập.
Đại biểu nêu thực tế có những khu vực phát triển nhiều dự án nhà ở thương mại nhưng giá bán vượt xa khả năng chi trả của phần lớn người lao động. Trong khi đó, nhu cầu nhà ở giá phù hợp, nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê dài hạn vẫn rất lớn.
Vì thế, ông Sơn đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định nhu cầu và cơ cấu phát triển nhà ở trên cơ sở thu nhập, khả năng chi trả, nhu cầu thuê hoặc mua nhà, biến động dân số, thị trường lao động và khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng.
Đồng thời, cần có cơ chế theo dõi, đánh giá việc thực hiện các chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, thay vì chỉ tập trung vào tổng diện tích sàn hoặc số lượng căn hộ được xây dựng.
Liên quan chính sách nhà ở xã hội, theo đại biểu Quốc hội, cần chuyển mạnh từ ưu đãi đầu tư sang bảo đảm khả năng tiếp cận, công bằng và kiểm soát trục lợi chính sách.
Trong đó, ông Sơn nhấn mạnh dự thảo luật cần quy định nguyên tắc xác định điều kiện thu nhập gắn với thu nhập thực tế, mặt bằng giá nhà, chi phí sinh hoạt và khả năng chi trả tại từng khu vực.
“Nếu chỉ căn cứ ngưỡng thu nhập mà không tính đến sự chênh lệch lớn về giá nhà và chi phí sinh hoạt giữa các địa phương, có thể dẫn đến tình trạng một bộ phận người dân có nhu cầu thực sự lại không đáp ứng điều kiện được hỗ trợ”, đại biểu Sơn nói.
Theo ông, cần đặc biệt quan tâm nhóm người lao động có thu nhập trung bình thấp, cán bộ, công chức, viên chức trẻ, công nhân và người lao động làm việc tại các đô thị lớn.
Về cơ chế xác định giá bán nhà ở xã hội, đại biểu TP Hải Phòng lưu ý đây là loại hình được hưởng nhiều chính sách ưu đãi của Nhà nước về đất đai, thuế, tín dụng và các cơ chế khác.
“Do đó, cơ chế chủ đầu tư tự xác định giá cần đi kèm với trách nhiệm giải trình, công khai thông tin và kiểm soát hiệu quả”, theo ông Sơn.
Đại biểu đoàn Hải Phòng đề nghị bổ sung yêu cầu công khai các cấu phần chủ yếu hình thành giá bán, giá thuê mua; cơ chế kiểm tra, hậu kiểm độc lập theo mức độ rủi ro; trách nhiệm xử lý, hoàn trả cho người mua khi phát hiện chi phí không hợp lý, không hợp lệ.
“Đặc biệt, cần có cơ chế bảo đảm toàn bộ giá trị ưu đãi của Nhà nước được phản ánh đúng vào giá nhà ở xã hội, tránh tình trạng chính sách ưu đãi được thiết kế để hỗ trợ người dân nhưng lợi ích cuối cùng lại không đến đầy đủ với người thụ hưởng”, đại biểu Sơn góp ý.
Phòng ngừa đầu cơ, trục lợi chính sách cũng là nội dung được đại biểu Quốc hội đặc biệt lưu ý.
Dự thảo đề xuất sau 5 năm kể từ ngày đã thanh toán đủ tiền, bên mua nhà ở xã hội chỉ được bán lại nhà cho đối tượng thuộc trường hợp được mua nhà ở xã hội hoặc cho chủ đầu tư, với giá bán tối đa bằng giá trong hợp đồng mua bán ban đầu với chủ đầu tư dự án.
Đồng tình với đề xuất này, nhưng đại biểu Lý Anh Thư (An Giang) cho hay sau thời hạn này, dự thảo vẫn yêu cầu bán cho đối tượng đủ điều kiện mua nhà ở xã hội nhưng chưa xác định nguyên tắc kiểm soát giá.
“Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở xã hội còn lớn, nguồn cung chưa đáp ứng đầy đủ, trong khi giá nhà ở thương mại ngày càng vượt quá khả năng chi trả của người dân, việc chưa có cơ chế kiểm soát giá bán lại có thể làm giảm cơ hội tiếp cận nhà ở xã hội, nhất là với những người thực sự có nhu cầu”, bà Thư nói.
Bà Thư đề nghị nghiên cứu cơ chế xác định giá bán lại sau 5 năm dựa trên giá mua ban đầu và chỉ số hoặc hệ số điều chỉnh do cơ quan có thẩm quyền xác định, có thể tính đến biến động hợp lý của chi phí xây dựng, mặt bằng giá.
Theo bà, mục tiêu của cơ chế này không phải làm hạn chế quyền định đoạt tài sản hợp pháp của người mua, mà đảm bảo sự hài hòa giữa quyền lợi của người đã mua và mục tiêu hỗ trợ những người có thu nhập thấp tiếp cận nhà ở.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị) nhấn mạnh “nhà ở xã hội phải đến đúng đối tượng và cần ngăn chặn trục lợi chính sách”.
Tuy nhiên, theo đại biểu, chưa có quy định chuyển tiếp cho người đã mua nhà ở xã hội theo pháp luật hiện hành mà chưa bán lại.
Dự thảo luật chỉ xử lý việc bán lại nhà ở xã hội đang thực hiện dở dang; còn người đã đủ hoặc sắp đủ điều kiện nhưng chưa giao dịch thì áp dụng quy định nào, dự thảo chưa xác định.
“Khoảng trống này có thể dẫn đến áp dụng không thống nhất giữa các địa phương và phát sinh tranh chấp”, ông Vũ nhận định.
Vì vậy, đại biểu Vũ đề nghị bổ sung quy định: người đã mua nhà ở xã hội theo pháp luật hiện hành và đã đủ điều kiện bán lại trước ngày luật này có hiệu lực thì được tiếp tục bán lại trong thời hạn chuyển tiếp; các trường hợp còn lại thực hiện theo luật này.
Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn lưu ý việc kiểm soát không nên chỉ dừng ở hạn chế chuyển nhượng, mà cần quản lý cả quá trình xét duyệt, phân phối và sử dụng nhà ở xã hội.
Ông đề nghị bổ sung quy định về kết nối dữ liệu nhà ở với dữ liệu đất đai, dân cư và các dữ liệu có liên quan để xác minh điều kiện thụ hưởng; công khai kết quả xét duyệt, bảo đảm bảo vệ dữ liệu cá nhân; kiểm soát việc chuyển nhượng, cho thuê lại trái quy định.
“Nhà ở xã hội phải thực sự là chính sách an sinh dành cho người có nhu cầu, không được trở thành cơ hội đầu cơ hoặc một phân khúc kinh doanh được hưởng ưu đãi đặc biệt”, ông Sơn nhấn mạnh.
