(Thanh tra) - Ủng hộ chọn ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam”, đại biểu Quốc hội đề nghị có chính sách khuyến khích cơ sở văn hóa tư nhân tham chiến dịch giảm giá để tạo thành một ngày hội kích cầu công nghiệp văn hóa.
Sáng 22/4, Quốc hội thảo luận dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Đề xuất chọn 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa”, người lao động được hưởng nguyên lương là một trong những nội dung được đại biểu quan tâm góp ý.
Dự thảo nghị quyết trình Quốc hội đề xuất ngày 24/11 hàng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam”, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương.
Trong ngày này, các thiết chế văn hóa, thể thao công lập miễn phí vé vào cửa phục vụ người dân, cũng như khuyến khích thanh thiếu niên tham gia các hoạt động văn hóa.
Góp ý, đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà (Hà Nội) nhận định việc cho phép người dân nghỉ lễ hưởng nguyên lương không chỉ tôn vinh giá trị văn hóa mà còn trực tiếp tạo ra một điểm rơi để kích cầu tiêu dùng văn hóa, thúc đẩy du lịch nội địa.
“Thay vì chỉ giới hạn việc miễn giảm phí ở các cơ sở công lập, nghị quyết nên bổ sung cơ chế khuyến khích các cơ sở văn hóa, giải trí khu vực tư nhân cùng tham gia chiến dịch giảm giá, từ đó tạo thành một ngày hội kích cầu công nghiệp văn hóa trên toàn quốc”, ông Hà góp ý.
Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề nghị nên chăng quy định ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam” và người lao động được nghỉ hưởng nguyên lương vào Bộ luật Lao động để tương đồng với các ngày lễ khác.
Quy định như vậy, theo ông Hòa, sẽ mang giá trị pháp lý cao hơn nghị quyết.
Quan tâm đến công nghiệp văn hóa, đại biểu Trần Thị Vân (Bắc Ninh) nhận định đây là ngành kinh tế tiềm năng. Tuy nhiên, công tác bảo tồn văn hóa chủ yếu triển khai theo hướng bảo tồn tĩnh, tập trung vào lưu giữ, phục dựng và bảo vệ nguyên trạng di sản.
Cách tiếp cận này, theo bà Vân, tuy giữ được bản sắc nhưng lại bộc lộ nhiều hạn chế. Đó là, văn hóa bị tách khỏi đời sống đương đại, khó tiếp cận, đặc biệt là với thế hệ trẻ, thiếu cơ chế chuyển hóa thành sản phẩm có giá trị kinh tế và phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách nhà nước.
“Nếu chúng ta đưa được văn hóa vào sản phẩm công nghiệp sáng tạo thì có khả năng lan tỏa rất nhanh, rất rộng và rất mạnh”, đại biểu nói.
Dẫn chứng bộ phim Mưa đỏ; MV Bắc Bling; phim hoạt hình Việt Nam cậu bé người sói Wolfoo… bà Vân nhận định, “văn hóa truyền thống hoàn toàn có thể trở thành chất liệu sáng tạo hấp dẫn trong thời đại số, vừa góp phần bảo tồn, vừa đem lại giá trị kinh tế.
“Văn hóa chỉ thực sự sống khi được đặt vào dòng chảy của thị trường và sáng tạo”, theo nhận định của bà Vân.
Phát triển công nghiệp văn hóa mặc dù được xác định là động lực kinh tế mới, nhưng theo đại biểu Vân, các chính sách trong dự thảo nghị quyết mới chỉ dừng lại ở mức khuyến khích, chưa tạo được động lực tài chính đủ mạnh để thu hút khu vực tư nhân và đầu tư quốc tế.
Từ đó, đại biểu Bắc Ninh đề xuất các chính sách ưu đãi về tài chính và thuế cần mạnh mẽ hơn. Bên cạnh thuế suất 5% VAT, cần áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức cạnh tranh nhất.
Bà cũng đề xuất thí điểm các đặc khu sáng tạo văn hóa tại các đô thị lớn như Hà Nội, TPHCM, Đà Lạt, Huế hay Bắc Ninh.
Những điểm nghẽn trong phát triển văn hóa cũng được đại biểu Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề cập.
Trong đó, đại biểu Trần Văn Khải chỉ ra, tỷ lệ chi ngân sách cho chuyển đổi số và hạ tầng công nghệ của ngành văn hóa còn khiêm tốn so với nhu cầu.
Từ thực tiễn ngành di sản, thư viện, bảo tàng, điện ảnh và ngay cả ở các địa phương, ông Khải cho biết thực trạng nơi nào đi đầu số hóa thì nơi đó cũng đối diện với bài toán hạ tầng thiếu đồng bộ, cơ sở dữ liệu phân tán, phần mềm chưa tương thích, thiếu kinh phí duy trì và nâng cấp hệ thống.
Vì vậy, nếu chỉ dừng ở mức “ưu tiên đầu tư” như dự thảo nghị quyết mà không gắn chặt với cơ chế phân bổ nguồn lực, sẽ rất khó tạo chuyển biến thực chất.
Bên cạnh đó là điểm nghẽn về thiếu hụt nhân lực số. “Không chỉ thiếu số lượng, chúng ta còn thiếu nhân lực có chiều sâu về AI, dữ liệu, điện toán đám mây và an ninh mạng. Trong khi đó, cơ chế tiền lương, đãi ngộ, tuyển dụng của khu vực công chưa đủ sức cạnh tranh với khu vực tư nhân”, ông Khải nêu thực tế.
Từ đó, ông cho rằng nếu không xác định rõ nhóm nhân lực trọng điểm và cơ chế thu hút, đặt hàng đào tạo, tuyển dụng theo dự án, hợp đồng chuyên gia, sẽ chưa giải quyết trúng căn nguyên của bài toán nhân lực.
Dự thảo Nghị quyết quy định “Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách Nhà nước”. Đại biểu Khải nhận định quy định rất đúng, nhưng chưa đủ.
“Vấn đề không chỉ là có 2%, mà là 2% đó được cơ cấu ra sao, bao nhiêu cho thiết chế cơ sở, bao nhiêu cho bảo tồn di sản, bao nhiêu cho chuyển đổi số, bao nhiêu cho an ninh văn hóa số, bao nhiêu cho đào tạo nhân lực số của ngành văn hóa”, ông Khải nói.
Ông đề nghị ngoài việc bảo đảm mức sàn 2% tổng chi ngân sách Nhà nước cho văn hóa, cần quy định rõ ưu tiên bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn và dự toán ngân sách hằng năm cho chuyển đổi số văn hóa, hạ tầng dữ liệu văn hóa quốc gia, số hóa di sản đã xếp hạng, bảo quản số lâu dài và an ninh văn hóa số.
