(Thanh tra) - Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nêu rõ, Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) chính là dịp để tổ chức các hoạt động nâng cao đời sống văn hóa, tăng cường đoàn kết toàn dân.
Quốc hội sáng 20/4 thảo luận tại tổ về dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Đề xuất cả nước thêm 1 ngày nghỉ vào 24/11, người lao động được hưởng nguyên lương là một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm góp ý kiến.
Chính phủ đề xuất chọn 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam”, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương.
Ủng hộ việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, song đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị quy định việc người lao động được nghỉ làm và hưởng nguyên lương trong Ngày Văn hóa 24/11 trong Bộ luật Lao động - dự kiến sửa đổi và trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10 tới.
Chung mối quan tâm, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) nhấn mạnh việc xác lập một ngày kỷ niệm thuộc phạm vi chính sách văn hóa và quy định nghỉ làm, hưởng nguyên lương là hai nội dung khác nhau, không nên gộp trong cùng một nghị quyết.
Hiện nay, toàn bộ chế độ ngày nghỉ lễ, Tết hưởng nguyên lương được quy định tập trung trong Bộ luật Lao động năm 2019. Vì vậy, theo bà Nga, nếu nghị quyết này bổ sung một ngày nghỉ sẽ tạo ra “ngoại lệ” nằm ngoài Bộ luật Lao động, dễ dẫn đến nguy cơ phân mảnh hệ thống pháp luật.
“Quy định thêm một ngày nghỉ hưởng lương thực chất là mở rộng quyền của người lao động, đồng thời làm phát sinh nghĩa vụ chi trả của người sử dụng lao động. Đây là chính sách có tác động kinh tế xã hội trực tiếp, diện rộng, cần đánh giá tác động đầy đủ và đặt trong tổng thể cân đối ngày nghỉ, năng suất, chi phí”, bà Nga nói.
Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm (TP Hà Nội) nhìn nhận quy định Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 là một sáng kiến đáng ghi nhận. Tuy nhiên, theo ông, nếu chỉ dừng lại ở việc người lao động được nghỉ làm việc và miễn phí tham quan thì hiệu quả lan tỏa sẽ chưa lớn.
Ông đề nghị cần thiết kế ngày này trở thành một sự kiện văn hóa sáng tạo mang tính quốc gia, gắn với các hoạt động như lễ hội văn hóa, tuần lễ công nghiệp sáng tạo, kích cầu du lịch và tiêu dùng văn hóa. Bởi, "Ngày Văn hóa" 24/11 không chỉ mang ý nghĩa tinh thần mà còn tạo ra giá trị kinh tế và xã hội.
Tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nêu rõ, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 chính là dịp để tổ chức các hoạt động nâng cao đời sống văn hóa, tăng cường đoàn kết toàn dân.
Theo Bộ trưởng, ban đầu dự kiến đưa vào Bộ luật Lao động khi sửa đổi, nhưng do thời gian không kịp, nên đề nghị đưa vào nghị quyết này để có căn cứ pháp lý triển khai ngay.
Bà Lâm Thị Phương Thanh cũng cho hay, có những nội dung tưởng nhỏ nhưng rất thiết thực, như giao quyền cho cấp xã khai thác, sử dụng thiết chế văn hóa; hay tận dụng trụ sở dôi dư sau sắp xếp bộ máy để phục vụ hoạt động văn hóa...
“Những giải pháp này tuy không mang tính đột phá lớn nhưng góp phần tháo gỡ vướng mắc, chống lãng phí, nhất là ở cơ sở”, bà Thanh nói.
Đề nghị làm rõ tiêu chí chọn địa phương thí điểm mô hình "đô thị di sản"
Dự thảo Nghị quyết trình Quốc hội đề xuất 10 nhóm chính sách lớn để phát triển văn hóa Việt Nam. Trong đó, về nguồn lực, Chính phủ đề xuất Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hàng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách Nhà nước, đồng thời khuyến khích huy động nguồn lực xã hội cho phát triển văn hóa.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị làm rõ căn cứ nào để ấn định mức chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách Nhà nước cho văn hóa và tỷ lệ phân chia ở Trung ương, địa phương như thế nào, có làm giảm dư địa cho các lĩnh vực cấp thiết khác hay không. Bởi, theo đại biểu chính sách này sẽ phát sinh nguồn lực tài chính lớn.
Điều 5 dự thảo nghị quyết cho phép chính quyền địa phương thực hiện thí điểm mô hình "đô thị di sản" với thời gian tối đa 5 năm và được quyết định các cơ chế ưu đãi về đất đai, phí, lệ phí.
Nhưng khái niệm “đô thị di sản” hiện chưa được quy định trong hệ thống pháp luật, nên theo đại biểu Sơn, nếu không có tiêu chí thật chặt, rất dễ mở rộng diện áp dụng, dàn trải nguồn lực, và phát sinh cơ chế xin - cho giữa các địa phương.
Ông đề nghị Chính phủ giải trình, làm rõ tiêu chí lựa chọn địa phương thí điểm, số lượng địa phương dự kiến thí điểm, mức ưu đãi đất đai, phí, lệ phí đến đâu, cơ chế đánh giá sau 5 năm ra sao, và nếu không hiệu quả thì xử lý thế nào?
Về Quỹ văn hóa, nghệ thuật, ông Sơn đặt câu hỏi “vì sao chọn mô hình PPP, quỹ đầu tư mạo hiểm và thí điểm tới 10 năm khi khung pháp lý còn chưa đầy đủ?”.
Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ giải trình làm rõ: Vì sao lại chọn mô hình rủi ro cao như quỹ đầu tư mạo hiểm cho lĩnh vực này? Tỷ lệ vốn Nhà nước dự kiến tối đa là bao nhiêu? Cơ chế kiểm soát thất thoát, xung đột lợi ích, đầu tư sai mục tiêu là gì? Và tại sao phải thí điểm tới 10 năm chứ không phải một thời hạn ngắn hơn để Quốc hội sớm tổng kết, đánh giá?
Tán thành chủ trương thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm trong lĩnh vực văn hóa, song bà Nga cho rằng cần làm rõ thế nào là “mạo hiểm”, vì nếu không có tiêu chí cụ thể, rất dễ dẫn đến tình trạng hoặc là quỹ không dám mạo hiểm, lựa chọn các dự án an toàn; hoặc ngược lại, mạo hiểm một cách cảm tính, thiếu cơ sở đánh giá.
Bà Nga cũng lưu ý cần tránh biến quỹ này thành một hình thức cấp phát ngân sách trá hình, có cơ chế lựa chọn dự án cạnh tranh, minh bạch đi kèm với trách nhiệm giải trình rõ ràng và kỷ luật đầu tư theo hướng không dàn trải.
