(Thanh tra) - Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh việc hỗ trợ sáng tạo, xác lập quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa là vấn đề quan trọng, mấu chốt.
Ngày 10/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã làm rõ những vấn đề đại biểu quan tâm.
Đặt vấn đề “văn hóa đã trở thành ngành công nghiệp ở Việt Nam chưa?”, đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) cho biết năm 2025, game Việt đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; phòng vé thu gần 5.600 tỷ đồng, phim Việt dẫn đầu; nhạc Việt lấp đầy sân vận động.
Nhưng đại biểu cũng chỉ ra bất cập khi 95% lượt tải game ở nước ngoài; tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như đóng băng; vi phạm bản quyền trực tuyến đã thành rủi ro thương mại với đối tác.
“Nói cách khác, chúng ta có người sáng tạo, có khán giả, nhưng thiếu cái lõi biến sáng tạo thành tài sản: bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và kênh phân phối”, đại biểu Lê Hoàng Anh nhận định.
Đề cập vấn đề nguồn lực, đại biểu Lê Hoàng Anh nhận định chúng ta có những lợi thế ít nước có, đó là đội ngũ làm game đã chinh phục hàng tỷ người dùng; một thị trường trẻ hơn 100 triệu dân - nơi phim Việt đã thắng ngay trên sân nhà; một kho di sản đầy bản sắc của 54 dân tộc anh em; và hàng triệu kiều bào là thị trường đầu tiên ở nước ngoài.
“Việc của luật là nối những lợi thế ấy thành một chuỗi: công nghệ Việt kể chuyện Việt, làm ra hàng Việt, cùng người Việt bước ra thế giới”, ông Hoàng Anh nói.
Ông đề nghị bổ sung cơ chế lĩnh vực trọng điểm theo giai đoạn: Luật quy định tiêu chí; Chính phủ chọn tối đa 3 đến 4 lĩnh vực cho mỗi 5 năm; có đánh giá, không đạt thì đưa ra.
Trước mắt, đại biểu góp ý tập trung ba lĩnh vực: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện. “3 mũi nhọn ấy là đầu tàu kéo cả đoàn tàu”, đại biểu Lê Hoàng Anh nhận định.
Ngoài ra, ông lưu ý cần bồi đắp phần cốt lõi, đó là bổ sung cơ chế đặc thù bổ trợ Luật Sở hữu trí tuệ, chặn nhanh cả tên miền mới của trang tái phạm, cắt dòng tiền quảng cáo và thanh toán của trang vi phạm; chuyển trọng tâm nguồn lực từ hạ tầng cụm, khu sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt, hỗ trợ theo chi tiêu thực tế, trả sau khi có kết quả.
Đại biểu Quốc hội Lê Trung Quân (Đồng Tháp) cũng đề cập vấn đề sở hữu trí tuệ gắn với các nội dung về sáng tạo văn hóa.
Ông dẫn chứng một bộ phim hoạt hình nổi tiếng có thể mới phát sóng tuần này và tạo được sự thu hút trong cộng đồng, thì ngay hôm sau đến các nhà sách, trung tâm thương mại là có thể tiếp cận được những đồ chơi, những sản phẩm quà lưu niệm dựa trên sản phẩm nhân vật sở hữu trí tuệ gắn với giá trị văn hóa này.
Từ đó, đại biểu đề nghị có thêm cơ chế xác lập các nội dung liên quan đến sở hữu trí tuệ nhân vật, quyền sở hữu tài sản, các nội dung có liên quan gắn với công nghiệp văn hóa từ khâu lên ý tưởng nội dung, nhân vật, bối cảnh... Điều này nhằm khuyến khích các chủ thể và cả cộng đồng cùng tham gia trong sáng tạo văn hóa.
Cùng góp ý về dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) cho rằng muốn văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh phải nhận diện đúng nguồn lực và có cơ chế biến giá trị sáng tạo thành tài sản kinh tế.
Theo ông, dự thảo đã mở hướng sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn, làm tài sản bảo đảm, hỗ trợ định giá và phát triển sàn giao dịch.
“Nhưng tài sản sáng tạo chỉ thành nguồn vốn khi có dữ liệu giao dịch, cơ sở xác định giá và khả năng xử lý tài sản, trong khi sàn giao dịch đến 1/8/2028 mới có hiệu lực”, ông Sơn nói.
Từ đó, đại biểu Sơn đề nghị bổ sung cơ chế công khai dữ liệu giá giao dịch và đồng bộ lộ trình triển khai các công cụ này.
Phát biểu giải trình sau đó, Bộ trưởng Văn hóa Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết việc hỗ trợ sáng tạo, xác lập quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa là vấn đề quan trọng, mấu chốt.
Đây cũng là chính sách cốt lõi của luật nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận công cụ sáng tạo cho người dân, nhất là đối tượng hạn chế về nguồn lực, công nghệ, thị trường.
“Đặc trưng của công nghiệp văn hóa Việt Nam là sáng tạo cộng đồng và luật sẽ có chính sách hỗ trợ cho năng lực sáng tạo của Nhân dân thông qua công nghệ do Nhà nước cung cấp và góp phần bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan”, Bộ trưởng cho biết.
Dự thảo luật đã bổ sung khái niệm về phần mềm hỗ trợ sáng tạo, nền tảng số hỗ trợ quyền sở hữu trí tuệ và chỉnh lý theo hướng cung cấp miễn phí các phần mềm và nền tảng này.
Trước ý kiến đại biểu đề nghị cân nhắc cơ chế hỗ trợ, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết việc triển khai sẽ được tính toán cụ thể để bảo đảm hiệu quả, tránh lãng phí và sử dụng đúng mục đích.
Cùng với đó, dự thảo hướng tới hỗ trợ người sáng tạo tiếp cận kho học liệu, tài nguyên dùng chung, kết nối với hệ thống đăng ký quyền sở hữu trí tuệ và được bồi dưỡng kỹ năng sáng tạo, ứng dụng công nghệ.
Liên quan đến hành lang pháp lý về bản quyền, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh thông tin Chính phủ sẽ xây dựng luật bản quyền trong năm 2027-2028, đây sẽ là cơ sở quan trọng để bổ sung, cụ thể hóa và bảo đảm việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ chặt chẽ, đúng quy định.
Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cũng chia sẻ dự thảo luật đã có các quy định nhằm tạo cơ sở pháp lý để khuyến khích phát triển sản phẩm mang bản sắc văn hóa Việt Nam; đồng thời lựa chọn những sản phẩm có giá trị gia tăng cao, sức cạnh tranh và lan tỏa để tập trung nguồn lực đầu tư.
Theo Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, định hướng này nhằm khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, gắn bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc với đổi mới sáng tạo và xây dựng thương hiệu quốc gia.
