Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh. Ảnh: Thảo Nguyên

+ Các trao đổi của Việt Nam với các nước, trong đó có Mỹ, các bên đều nỗ lực đưa ra những sáng kiến nhằm duy trì hòa bình, ổn định ở Biển Đông. Ông đánh giá thế nào về sáng kiến, đề xuất của Mỹ gần đây trong nỗ lực tìm sự cộng hưởng với các nước về vấn đề này?

- Một trong những điều quan trọng mà các bên liên quan, các nước quan tâm đến duy trì hòa bình, ổn định ở Biển Đông và luôn nhấn mạnh là làm sao thực hiện nghiêm túc Tuyên bố DOC, nhất là trong bối cảnh vừa qua Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan trong vùng đặc quyền kinh tế, vùng thềm lục địa Việt Nam, rồi một loạt các hành động.

Vấn đề đặt ra hiện nay là cụ thể hóa, thực hiện Tuyên bố trên, trong đó quan trọng nhất là thực hiện nghiêm chỉnh Điều 5. Việt Nam đã nêu rất mạnh điều này tại các hội nghị của ASEAN vừa qua. 

Đề xuất "đông kết" của Mỹ cũng nhằm việc không được mở rộng các căng thẳng, không phá nguyên trạng, như điều 5 của DOC. Kể cả sáng kiến ba bước của Philippines cũng có nội hàm tinh thần tương tự như vậy...

Rõ ràng, các sáng kiến, vấn đề liên quan đến việc triển khai thực hiện Điều 5 chúng ta đều hoan nghênh. Đó là không được mở rộng các chiếm đóng, không được xây dựng thêm các căn cứ, các đảo mà không người trở thành có người. Nội hàm thực hiện Điều 5 của DOC là không làm phức tạp hóa tình hình hay nói giữ nguyên trạng. Bây giờ phải thực hiện nghiêm túc điều đó mới đảm bảo không gây căng thẳng trong khu vực.

+ Không chỉ đề xuất sáng kiến “đông kết”, phía Mỹ còn có động thái gỡ bỏ một phần cấm vận vũ khí sát thương cho Việt Nam? 

- Đây là một "bước tiến" trong quan hệ "bình thường" giữa hai nước nhưng cũng phản ánh vẫn còn những "trở ngại". Vì thế, dư địa để hai nước tiếp tục đưa mối quan hệ phát triển sâu sắc, thực chất hơn nữa vẫn còn. Nhu cầu mua sắm vũ khí của Việt Nam nói chung đều chỉ nhằm mục đích "phòng vệ" và Việt Nam có quyền mua vũ khí của bất cứ nước nào để phục vụ cho mục đích này, không có nghĩa Việt Nam chỉ dựa vào nguồn của Mỹ.

+ Trong chuyến thăm Việt Nam hồi tháng 8, Thượng nghị sỹ Mỹ John Mc Cain ngỏ ý kỳ vọng trong năm tới - khi hai nước tròn 20 năm bình thường hóa quan hệ, Mỹ và Việt Nam sẽ thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược. Ông suy nghĩ gì về kỳ vọng này?

- Chuyến thăm chính thức Mỹ của Chủ tịch Nước Trương Tấn Sang năm 2013, hai nước đã xác lập mối quan hệ Đối tác Toàn diện. Duy trì một mối quan hệ phải thực chất, không phải chỉ bề ngoài cái tên. 

Quan hệ Việt Nam và Mỹ đi vào khuôn khổ như đã thiết lập thể hiện mức độ quan hệ song phương toàn diện trên các lĩnh vực. Hai nước hiện tập trung hướng phát triển hợp tác toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế, thương mại, khoa học kĩ thuật, giáo dục đào tạo... và nhiều lĩnh vực còn có tiềm năng phát triển. 

Những lĩnh vực hợp tác trong quan hệ với Mỹ cũng góp phần giúp Việt Nam thực hiện mục tiêu xây dựng một đất nước công nghiệp hóa. Tôi nghĩ mối quan hệ Đối tác Toàn diện phải đi vào triển khai cụ thể đã.

+ Liệu việc gỡ bỏ một phần cấm vận vũ khí sát thương có tạo ra những kỳ vọng thúc đẩy hợp tác mạnh hơn giữa hai nước trong an ninh - chính trị, an ninh - quốc phòng giữa hai nước?

- Quan hệ Việt - Mỹ theo khuôn khổ đối tác toàn diện có nghĩa quan hệ toàn diện trong tất cả các lĩnh vực, trong đó có cả quốc phòng - an ninh. Điều này thể hiện qua các chuyến thăm như vừa qua có chuyến thăm của Tổng Tham mưu trưởng của Mỹ đến Việt Nam và trước đó Tổng Tham mưu trưởng Việt Nam thăm Mỹ. Sắp tới đây hai bên sẽ tiếp tục trao đổi các chuyến thăm quốc phòng.

+ Tiến trình quan hệ “toàn diện” của Việt Nam với Mỹ trên các lĩnh vực có khá nhiều tín hiệu tích cực. Song sự chờ đợi rất lớn về hợp tác kinh tế - một trụ cột rất mạnh trong quan hệ song phương dường như đang lâm vào bế tắc trong câu chuyện đàm phán TPP. Vấn đề này sẽ được tháo nút như thế nào, thưa ông?

- Với 12 nước tham gia vào TPP thì quyết định quan trọng nào liên quan đến hiệp định này không thể chỉ từ của một nước, nó phụ thuộc vào những kết quả đàm phán đa phương. 

TPP được nhận diện sẽ mở ra một thị trường rộng lớn, sự tiếp cận thị trường hàng hóa Việt Nam với bên ngoài. Ngược lại, Việt Nam phải có những cam kết về một số các lĩnh vực giống như các nước thành viên khác.

Tham gia vào TPP có những tiêu chuẩn rất cao. Các nước hiện nay vẫn đang tiếp tục thương lượng và cam kết chính trị của các nước, kể cả Mỹ là muốn TPP sẽ đạt được giải pháp sớm cuối năm nay hoặc đầu năm sau. Đấy là mong muốn của các nước. Đương nhiên việc này không chỉ của giữa Việt Nam với Mỹ mà còn giữa Mỹ với Nhật, giữa Mỹ với các nước khác, giữa các nước với Việt Nam.

Tất nhiên chúng ta mong muốn đàm phán TPP kết thúc. Nhưng Việt Nam có đặc điểm khác so với các nước đó là trình độ phát triển chưa như các nước trongTPP. Việt Nam mong muốn Mỹ và các nước khác tạo một giai đoạn chuyển tiếp cho Việt Nam cũng như khi Việt Nam gia nhập vào WTO hay các hiệp định thương mại thì cần có giai đoạn chuyển tiếp vì trình độ phát triển khác nhau.

Điều nữa phải đảm bảo được tiếp cận thi trường của hàng hóa Việt Nam, một số mặt hàng Việt Nam có thế mạnh phải có sự tiếp cân như nông phẩm, dệt may, giày dép. Hiện nay đang trong quá trình thương lượng, mà thương lượng thì còn nhiều vấn đề.

Thảo Nguyên (Ghi)