Hiện doanh nghiệp nhỏ và vừa đang cần sự hỗ trợ về vốn và các chính sách thuế để phát triển, ảnh: TV

Mặc dù đã có nhiều chính sách hỗ trợ như Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Quỹ Bảo lãnh tín dụng hay các chương trình tín dụng ưu đãi, khoảng 70% doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận vốn ngân hàng, chủ yếu do thiếu tài sản bảo đảm.

Thực tế cho thấy, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa không sở hữu nhiều bất động sản hoặc tài sản có giá trị lớn để thế chấp. Trong khi đó, quy trình thẩm định tín dụng của các ngân hàng vẫn chủ yếu dựa vào tài sản bảo đảm nhằm kiểm soát rủi ro. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp, dù có phương án sản xuất, kinh doanh khả thi, vẫn khó tiếp cận nguồn vốn để mở rộng hoạt động.

Không chỉ thiếu tài sản thế chấp, nhiều doanh nghiệp còn cho rằng việc chuyển sang cơ chế đánh giá tín dụng dựa trên dòng tiền cũng chưa thể thực hiện ngay nếu thiếu sự đồng bộ giữa các quy định pháp luật.

Một khó khăn khác được đặt ra là việc mở rộng tài sản bảo đảm sang tài sản số, tài sản ảo và quyền sở hữu trí tuệ vẫn còn nhiều thách thức trong thực tiễn. Hiện nay, các loại tài sản này chưa có cơ chế định giá thống nhất nên các ngân hàng gặp khó khăn trong việc xác định giá trị thực cũng như mức độ an toàn khi cấp tín dụng. Đây là một trong những nguyên nhân khiến doanh nghiệp dù có nhiều tài sản vô hình có giá trị vẫn chưa thể chuyển hóa thành nguồn lực tài chính phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Có thể thấy, bài toán vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa không đơn thuần là thiếu tiền mà còn là câu chuyện về cơ chế tiếp cận vốn, tiêu chí đánh giá tín dụng và sự đồng bộ giữa các chính sách pháp luật.

Nhằm giải quyết những khó khăn này, dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đã đề xuất nhiều nội dung mới theo hướng tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn.

Theo định hướng tại Điều 8 của dự thảo Luật, việc cho vay sẽ từng bước chuyển từ hình thức chủ yếu dựa vào tài sản thế chấp sang khuyến khích tổ chức tín dụng đánh giá doanh nghiệp dựa trên dữ liệu, dòng tiền, phương án kinh doanh và xếp hạng tín nhiệm. Đồng thời, dự thảo cũng đề xuất đa dạng hóa tài sản bảo đảm, cho phép sử dụng các khoản phải thu, hàng tồn kho, hóa đơn, quyền sở hữu trí tuệ và một số loại tài sản khác làm tài sản bảo đảm, tạo thêm cơ sở tiếp cận vốn.

Theo ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), việc mở rộng phạm vi tài sản bảo đảm sẽ tạo thêm cơ hội cho nhiều doanh nghiệp tiếp cận tín dụng. Thế chấp không chỉ bất động sản mà còn cả động sản và tài sản trí tuệ. Có thể nếu tài sản trí tuệ có giá trị như những thương hiệu gia truyền lâu năm đối với một số ngành hàng tiêu dùng, một số ngành hàng thủ công mỹ nghệ hoàn toàn có thể chuyển thành vốn thế chấp ngân hàng. Điều đó rất quan trọng để tạo ra một động lực cho doanh nghiệp có thể có được nguồn vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng cho rằng việc mở rộng hình thức bảo đảm không đồng nghĩa với việc hạ thấp tiêu chuẩn tín dụng. Điều quan trọng là phải tạo thêm những căn cứ đáng tin cậy để các tổ chức tín dụng đánh giá chính xác năng lực và mức độ tín nhiệm của doanh nghiệp.

Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng, không thể yêu cầu ngân hàng hạ chuẩn tín dụng xuống được. Vì đây là an toàn tín dụng. Nhưng luật có thể làm được một việc, đó là tạo thêm các căn cứ tin cậy để ngân hàng có thể nhìn vào đó cho doanh nghiệp vay. Căn cứ tin cậy là dòng tiền, hàng hóa, những tài sản sở hữu trí tuệ, những phương pháp định giá đối với những tài sản đó và lịch sử của doanh nghiệp. Thứ hai, cần nâng cao hiệu quả của các định chế có nhiệm vụ bảo lãnh cho doanh nghiệp. Thứ ba, luật hỗ trợ doanh nghiệp đã mở ra cơ chế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận theo hướng này nhưng phải đồng bộ với các luật khác, thành một hệ thống thống nhất".

Theo các chuyên gia, để những định hướng mới của dự thảo Luật đi vào cuộc sống, điều quan trọng là phải bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa với Luật Các tổ chức tín dụng và các quy định liên quan. Bên cạnh đó, cần sớm hoàn thiện cơ chế định giá đối với tài sản sở hữu trí tuệ, tài sản số và các loại động sản khác, qua đó tạo thêm cơ sở pháp lý để ngân hàng mạnh dạn mở rộng tín dụng.

Doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ, cá nhân kinh doanh sẽ được cung cấp miễn phí nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung, theo phương án đang được Cục Thuế xây dựng.

Theo đó, phần mềm được lựa chọn phải đáp ứng các quy định về kế toán, thuế và có khả năng tích hợp với hóa đơn điện tử, dịch vụ chữ ký số của doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh. Giải pháp cũng phải bảo đảm an toàn, bảo mật dữ liệu, hỗ trợ người kinh doanh ghi chép, quản lý doanh thu và thực hiện nghĩa vụ thuế trên môi trường số. Mục tiêu là giảm thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ cho người nộp thuế. Theo Cục Thuế, phương án triển khai cần tận dụng năng lực, kinh nghiệm và những sản phẩm đã có trên thị trường, thay vì chỉ tập trung xây dựng một sản phẩm mới. Quá trình lựa chọn cũng phải bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, công khai, minh bạch và sử dụng hiệu quả ngân sách.

Theo lãnh đạo Cục Thuế, việc đưa chính sách hỗ trợ miễn phí nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung vào thực tiễn. Từ đó, chính sách hướng đến giảm chi phí tuân thủ, thúc đẩy chuyển đổi số và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hộ và cá nhân kinh doanh trong việc tuân thủ pháp luật thuế.