Năm 2030, Việt Nam phấn đấu có từ 1 - 3 doanh nghiệp lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Đồ hoạ: B.S

Nghị quyết số 79-NQ/TW ban hành ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị đã đặt ra những mục tiêu cụ thể và đầy tham vọng nhằm nâng cao vị thế của kinh tế Nhà nước trên trường quốc tế. Trọng tâm của chiến lược này là xây dựng các tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) mạnh, có quy mô lớn và công nghệ hiện đại.

Cụ thể, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu có 50 DNNN lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Bên cạnh đó, hệ thống tài chính cũng được chú trọng với mục tiêu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất khu vực Châu Á về tổng tài sản.

Để đạt được các con số này, Nghị quyết yêu cầu 100% DNNN phải thực hiện quản trị doanh nghiệp hiện đại trên nền tảng số và 100% tập đoàn, tổng công ty áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD. Đây là nền tảng cốt lõi để các DNNN tham gia sâu vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu.

Theo PGS.TS. Vũ Hùng Cường - Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh rõ quan điểm chỉ đạo xuyên suốt là kinh tế nhà nước phải giữ vai trò tiên phong trong kiến tạo, dẫn dắt và mở đường cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang diễn ra mạnh mẽ, doanh nghiệp nhà nước cần thể hiện rõ vai trò tiên phong trong ứng dụng công nghệ, đổi mới phương thức quản trị và tổ chức sản xuất. Đây là yêu cầu cần thiết để doanh nghiệp nhà nước thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt, tạo động lực lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế.

Thay đổi hệ tư duy từ quản lý hành chính sang quản trị kiến tạo

Một trong những điểm đột phá nhất của Nghị quyết 79-NQ/TW là yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy lãnh đạo, chuyển từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển. Bộ Chính trị yêu cầu phân định rõ chức năng sở hữu, chức năng quản lý kinh tế với chức năng thực hiện các nhiệm vụ chính trị và kinh doanh.

Việc áp dụng chuẩn mực quốc tế và chuyển mạnh từ cơ chế quản lý, kiểm soát sang trao quyền, gắn trách nhiệm sẽ giúp giảm thiểu can thiệp hành chính trực tiếp, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc tách bạch việc sử dụng nguồn lực nhà nước trong cung cấp dịch vụ công với các hoạt động kinh doanh thuần túy. 

Trao đổi với báo chí, ông Phạm Đình Toản (Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội) nhận định rằng, Nghị quyết 79 nếu được luật hoá tốt sẽ thực sự "mở ra không gian mới" cho DNNN mở rộng đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn. Đây là nền tảng quan trọng khi Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển dịch năng lượng, tái công nghiệp hóa và củng cố an ninh kinh tế.

Cuộc "đại tu" quản trị không thể thiếu yếu tố con người. Nghị quyết 79-NQ/TW đã mở ra những cơ chế mới nhằm thu hút và trọng dụng nhân tài như: cho phép thí điểm cơ chế đặc thù về thuê, tuyển dụng, bổ nhiệm Giám đốc/Tổng giám đốc tại một số DNNN; thực hiện cơ chế tiền lương đảm bảo khả năng cạnh tranh với các thành phần kinh tế khác để thu hút nguồn lực chất lượng cao; cho phép các doanh nghiệp cổ phần chủ động hình thành quỹ cổ phiếu thưởng nhằm giữ chân người lao động có trình độ cao. Đồng thời, xây dựng cơ chế thưởng theo tỷ lệ lợi nhuận vượt kế hoạch, gắn với kết quả thực tế.

Đặc biệt, để tháo gỡ tâm lý e ngại, Nghị quyết yêu cầu xây dựng cơ chế đủ mạnh để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Quy trình xem xét độc lập sẽ được thiết lập để đánh giá minh bạch bản chất các vụ việc là sai sót khách quan hay vi phạm pháp luật.

Theo chuyên gia kinh tế - TS Bùi Trinh, phân tích hiệu quả đầu tư cho thấy DNNN đang là khu vực kém hiệu quả hơn so với DN ngoài Nhà nước và DN có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Nguyên nhân quan trọng xuất phát từ tâm lý sợ sai, sợ mất vị trí, không dám hành động đột phá khi nhiều lãnh đạo DNNN luôn ở trạng thái "ngồi trên lửa". Do đó, việc Nghị quyết 79 "tháo nút thắt" cho khu vực này mang ý nghĩa quyết định để DNNN thực sự vươn lên.

Những điểm đột phá về cơ chế và quản trị trong Nghị quyết 79. Đồ hoạ: B.S

Không gian phát triển mới và tài nguyên chiến lược

Không chỉ dừng lại ở các lĩnh vực truyền thống, Nghị quyết 79 mở ra những không gian mới cho DNNN tiên phong khai phá. Điều này bao gồm việc ban hành cơ chế "sandbox" (thử nghiệm có kiểm soát) để thúc đẩy phát triển kinh tế không gian vũ trụ và kinh tế tầm thấp.

Bên cạnh đó, tài nguyên số và dữ liệu quốc gia được xác định là nguồn lực chiến lược. Nhà nước sẽ hoàn thiện khung pháp luật về quản lý, khai thác tài nguyên số để phát triển thị trường dữ liệu và sàn giao dịch dữ liệu. 

Để tinh gọn bộ máy, Nghị quyết yêu cầu xử lý dứt điểm các dự án đầu tư yếu kém, doanh nghiệp thua lỗ kéo dài. Những doanh nghiệp không hiệu quả sẽ được tạo điều kiện để phá sản hoặc tái cơ cấu toàn diện để hoạt động lành mạnh trở lại. Đối với quản lý vốn, Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) sẽ được tái cơ cấu toàn diện để tiến tới hình thành Quỹ đầu tư quốc gia. 

Nhận định về vấn đề này, bà Hà Thu Thanh - Chủ tịch Viện Thành viên Hội đồng quản trị (VIOD) cho biết, việc tái cấu trúc SCIC theo hướng đầu tư vốn chuyên nghiệp, tiến tới hình thành một quỹ đầu tư quốc gia phản ánh tư duy tập trung hóa nguồn lực và áp dụng kỷ luật đầu tư đối với vốn nhà nước, thay vì phân tán và quản lý theo logic hành chính.

Tham vọng đưa 50 DNNN vào nhóm "Big 500" Đông Nam Á không chỉ là câu chuyện về thứ hạng, mà là mục tiêu về sự thay đổi chất lượng quản trị quốc gia. Với sự chuyển dịch từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị hiện đại, minh bạch và gắn liền với trách nhiệm giải trình, Nghị quyết 79-NQ/TW được kỳ vọng sẽ tạo nên một lực lượng DNNN nòng cốt, đủ sức dẫn dắt và cùng các thành phần kinh tế khác hiện thực hóa tầm nhìn trở thành nước phát triển vào năm 2045.