(Thanh tra) - Đại biểu Quốc hội đề nghị tăng cường thanh tra trách nhiệm, làm rõ trách nhiệm người đứng đầu và cán bộ có liên quan nếu để xảy ra chậm trễ, né tránh, đùn đẩy hoặc giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo không đúng quy định.
Quốc hội thảo luận ở hội trường kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI; kết quả tiếp công dân, xử lý đơn, thư và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội năm 2026 trong phiên làm việc sáng 11/11.
Góp ý, đại biểu Nguyễn Thái Học (đoàn Đắk Lắk) nhấn mạnh các cơ quan của Quốc hội, đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội có trách nhiệm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của công dân; trong đó có công tác tiếp dân, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân.
“Đây không chỉ là trách nhiệm mà còn là lời hứa của Quốc hội chúng ta đối với cử tri và Nhân dân”, ông Học nói.
Dẫn báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về công dân đến trực tiếp và công dân gửi đơn thư giảm trong năm 2026, ông Học đặt vấn đề đây là điều đáng mừng hay đáng lo? “Tôi suy nghĩ có cả đáng mừng và đáng lo”, ông Học nói.
Theo đại biểu, đây là điều đáng mừng nếu như công tác này làm tốt cho nên người dân tin, bớt khiếu nại, phản ánh, kiến nghị. Nhưng đáng lo nếu như việc này làm không tốt nên người dân thiếu tin, không đến, không gửi đơn thư nữa.
Nêu cụ thể, ông Học cho biết qua nghiên cứu việc phân loại thì số đơn thư đủ điều kiện xử lý là 12.500, nhưng số đơn thư được chuyển đến các cơ quan có thẩm quyền giải quyết chỉ 2.878 đơn.
“Số liệu này cho thấy tỷ lệ chuyển đơn thư đủ điều kiện xử lý là rất thấp, chỉ đạt 23%”, ông Học cho rằng đây là “điều đáng suy nghĩ”.
Điều đáng suy nghĩ và đáng lo nữa là việc xem xét, tiếp tục giải quyết dứt điểm 268 vụ việc tồn đọng từ năm 2021 đến năm 2025. Ông Học cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã yêu cầu phải khẩn trương giải quyết dứt điểm nhưng đến nay mới giải quyết được 117 vụ (đạt 43%).
“Kết quả này cho thấy các vụ việc tồn đọng kéo dài mặc dù Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu giải quyết khẩn trương, giải quyết dứt điểm từ năm 2025, nhưng đến năm 2026 tỷ lệ giải quyết chưa xong trên 50%. Đây là điều đáng suy nghĩ, đáng lo”, ông Học nhìn nhận.
Ngược lại là điều đáng mừng, cũng lhể hiện sự nỗ lực của các cơ quan từ Trung ương đến các địa phương, theo ông Học, là tỷ lệ giải quyết đơn thư do các cơ quan của Quốc hội, đoàn đại biểu Quốc hội chuyển đến đạt 66,5%.
Từ thực trạng trên, ông Học đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ đạo việc rà soát tiếp nhận, xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân của các cơ quan Quốc hội, đoàn đại biểu Quốc hội để khẩn trương chuyển đúng, chuyển đủ số đơn thư đủ điều kiện xử lý đến các cơ quan có thẩm quyền giải quyết.
“Mỗi đơn thư của công dân gửi đi là một hoàn cảnh, một tâm trạng, là niềm tin, sự mong mỏi chờ đợi để được xem xét giải quyết. Đơn thư đủ điều kiện giải quyết mà không chuyển thì trách nhiệm của chúng ta chưa hoàn thành”, đại biểu đoàn Đắk Lắk nhìn nhận.
Ông cũng đề nghị phải có chỉ đạo để giải quyết dứt điểm các vụ việc tồn đọng kéo dài; xác định trách nhiệm và xử lý nghiêm người có thẩm quyền khi không quan tâm, chậm giải quyết hoặc giải quyết không đúng pháp luật, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của công dân.
Đại biểu Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) đề nghị nâng cao chất lượng tiếp công dân ngay từ cơ sở.
“Người đứng đầu chính quyền địa phương phải thực hiện nghiêm trách nhiệm tiếp công dân, trực tiếp chỉ đạo xử lý những vụ việc phức tạp, phát sinh tại địa bàn”, ông Trí nói.
Theo đại biểu, tiếp công dân phải gắn với đối thoại, lắng nghe và giải quyết vấn đề thuộc thẩm quyền; không để người dân phải đi lại nhiều lần chỉ để nhận được hướng dẫn hoặc một văn bản chuyển đơn.
Cùng với chấn chỉnh khâu tiếp nhận, phân loại và xử lý đơn thư, đại biểu đề nghị tập trung giải quyết các vụ việc đông người, phức tạp, kéo dài, vượt cấp.
Ông Trí cũng lưu ý khâu tổ chức thi hành kết quả giải quyết. Theo đại biểu, phải kiểm tra việc thực hiện trên thực tế, nhất là việc khôi phục quyền lợi hợp pháp cho người dân và chấp hành các quyết định đã có hiệu lực pháp luật.
“Phải tăng cường thanh tra trách nhiệm, làm rõ trách nhiệm người đứng đầu và cán bộ có liên quan nếu để xảy ra chậm trễ, né tránh, đùn đẩy hoặc giải quyết không đúng quy định”, đại biểu Quốc hội đoàn Khánh Hòa góp ý.
Phát biểu giải trình sau đó, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nhấn mạnh sau khi thực hiện mô hình quyền địa phương hai cấp, vị thế của cấp xã đã thay đổi hoàn toàn khi không còn chính quyền cấp huyện.
Dẫn số liệu sơ bộ từ Thanh tra Chính phủ (15/12/2025 - 14/10/2026), Bộ trưởng cho biết toàn quốc đã tiếp nhận 303.197 lượt công dân, tăng gần 22% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, qua khảo sát tại 21 địa phương, cấp xã đảm nhận xử lý tới 86,11% số lượt, thậm chí có nơi lên đến 90%.
“Phần lớn vụ việc hoàn toàn có thể được giải quyết dứt điểm ngay tại cơ sở nếu cấp xã có đủ người, đủ năng lực và chủ động đối thoại từ sớm”, Bộ trưởng nói và cho rằng đây là điều kiện để chính quyền gần dân, sát dân, tháo gỡ vướng mắc ngay từ cơ sở.
Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng chỉ rõ áp lực đối với cấp xã là rất lớn. Theo ông, lượt tiếp công dân tăng 31,86% so với cùng kỳ, trong khi bình quân mỗi xã chỉ có 41 cán bộ, công chức phải quán xuyến địa bàn rộng, dân số đông.
Đội ngũ cán bộ địa chính, bồi thường, giải phóng mặt bằng và xử lý đơn thư có năng lực cũng chưa đồng đều.
Hệ quả là tình trạng gửi đơn thư vượt cấp, sai thẩm quyền vẫn diễn ra phổ biến. Có tỉnh, số đơn gửi sai thẩm quyền lên Ban Tiếp công dân tỉnh chiếm tới 90,63%; hoặc có nơi trong 267 đơn chỉ có 7 đơn đúng địa chỉ.
Đáng lưu ý, vẫn còn 7 địa phương chưa có xã nào cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân.
“Nếu không hỗ trợ kịp thời, áp lực này có thể dẫn đến chậm giải quyết, chuyển đơn nhiều lần, ảnh hưởng quyền lợi của công dân”, Bộ trưởng Bộ Nội vụ nói.
Trả lời kiến nghị của đại biểu về việc chuyển toàn bộ đơn thư đủ điều kiện từ Trung ương về địa phương, Bộ trưởng cho rằng nhiều vụ việc đã được giải quyết đúng thẩm quyền, đúng luật nhưng người dân không đạt được mong muốn nên tiếp tục “đeo bám” khiếu nại vượt cấp.
“Nếu cứ chuyển hết về địa phương, vụ việc sẽ không bao giờ kết thúc. Do đó, cần phải xem xét lại thật kỹ từng vụ việc cụ thể”, Bộ trưởng nêu quan điểm.
Đề cập giải pháp, Bộ trưởng Bộ Nội vụ nhấn mạnh Chủ tịch UBND cấp xã phải trực tiếp tiếp công dân ít nhất 2 ngày/tháng (và đột xuất); tuyệt đối không được ủy quyền cho cấp phó. Người đứng đầu cấp xã phải chịu trách nhiệm giải quyết khiếu nại lần đầu và tố cáo đối với cán bộ thuộc quyền quản lý.
Ông cũng cho biết Bộ Nội vụ sẽ phối hợp cùng Thanh tra Chính phủ đôn đốc các địa phương rà soát, bố trí công chức đúng vị trí việc làm; thống nhất đầu mối tham mưu tiếp dân tại cấp xã; đồng thời gắn trách nhiệm người đứng đầu với công tác đánh giá cán bộ.
