Ảnh: Trung Nguyên

Ông Nguyễn Văn Long, thành viên của Cty Khoáng sản Bắc Kạn, trong đơn tố cáo viết ngày  16/1/2013, gửi cơ quan chức năng cho rằng: Việc bán quặng có nhiều mờ ám, lãnh đạo Cty đã gian lận, tham ô, cùng nhau lấy đi những khoản tiền lớn nhiều tỷ đồng của Nhà nước. Việc làm này đã và đang gây thất thoát trực tiếp. Khoản thất thoát được nói rõ, cùng một mặt hàng (tinh quặng kẽm hoặc tinh quặng chì), Cty Kim loại màu Thái Nguyên khi bán qua đấu giá công khai đều có giá cao gấp rưỡi, thậm chí gấp đôi giá bán của Cty Khoáng sản Bắc Kạn.

Sự chênh lệch bán rẻ cũng thấy ngay tại các hợp đồng của chính Cty này. Theo Biên bản họp Hội đồng Quản trị (HĐQT) số 32 ngày 7/11/2009, thời điểm mà Quy chế Bán hàng của Cty còn được thực thi, Ban Điều hành nhất trí cho phép làm thủ tục xuất bán sản phẩm tinh quặng kẽm số lượng 700 tấn với giá bán nội địa là 9,4 triệu đồng/tấn. Thế nhưng, 3 năm sau, khi hầu như tất cả mặt hàng đều tăng giá thì cũng sản phẩm đấy, giá bán của Cty lại chỉ hơn một nửa. Tại Hợp đồng mua bán số 88/HĐMB-2012, ký ngày 6/12/2012, ông Tổng Giám đốc Mai Văn Bản tự ý ký bán 1.000 tấn tinh quặng kẽm chỉ với giá 5 triệu đồng/tấn.

Đáng nói là, mặc dù hành vi “thích bán rẻ” đó đã bị nhiều người can ngăn, tố cáo, song ông Bản vẫn để ngoài tai. Mới đây nhất, ngày 25/2/2013, ông Bản vẫn tiếp tục ký Hợp đồng số 08/HĐMB-2013 bán 400 tấn quặng kẽm sản xuất tại Xí nghiệp Tuyển khoáng Bằng Lũng với giá 6 triệu đồng/tấn.

Văn phòng Chính phủ đã có văn bản truyền đạt ý kiến Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chỉ đạo UBND tỉnh Bắc Kạn làm rõ các nội dung tố cáo để xử lý theo quy định của pháp luật. Ảnh (chụp lại): Trung Nguyên

Ông Đinh Trung Hiếu, đến ngày 6/3/2013, còn giữ vị trí Ủy viên HĐQT kiêm Kế toán trưởng Cty Khoáng sản Bắc Kạn, cho rằng, đây là việc làm gây thiệt hại đến quyền lợi của nhân viên Cty.

Theo ông Hiếu, là một Cty đại chúng đã lên sàn chứng khoán, việc bán hàng hiển nhiên là phải qua hình thức đấu thầu theo đúng qui định của điều lệ Cty cũng như qui định của Nhà nước. “Với quyền hạn vừa là Chủ tịch HĐQT vừa là Tổng Giám đốc điều hành nên các quyết định của ông Bản mặc dù có sai lầm cũng khó bị phát hiện và điều chỉnh kịp thời, do đó đã để lại hậu quả là các sai lầm này xảy ra trong nhiều năm, có tính hệ thống, giá trị tổn thất lớn và sẽ còn tiếp tục xảy ra trong tương lai”, ông Hiếu viết trong đơn kiến nghị gửi các thành viên HĐQT Cty Khoáng sản Bắc Kạn.

Trước đó, tháng 5/2012, khi đoàn kiểm tra sau thông quan của Hải quan Cao Bằng tiến hành kiểm tra tại Cty Khoáng sản Bắc Kạn đã phát hiện tại mục khách hàng trả tiền trước thuộc nợ phải trả, phản ánh trong Báo cáo tài chính năm 2012 của Cty có “treo” một khoản tiền gần 20 tỷ đồng. Khoản này được ghi nhận: Tổng Cty Khoáng sản Liên Châu Trung Quốc ứng trước tiền hàng cho Cty Khoáng sản Bắc Kạn (hay nợ phải trả người mua) đã phát sinh từ năm 2008.

Số tiền này, theo ông Hiếu, có mấy vấn đề cần đặt ra: Việc bán hàng của lô hàng này với lô hàng trước chênh lệch nhau rất lớn về giá. Giá mở tờ khai lần trước 6.200 nhân dân tệ, giá lần sau kế tiếp 2.400 nhân dân tệ. Ngoài việc khoản tiền này thể hiện điều gì, sự chênh lệch đó có liên quan gì đến việc điều chỉnh thuế xuất khẩu tăng lên 20% theo Quyết định số 35/2008/QĐ-BTC ngày 6/6/2008 của Bộ Tài chính?

Nằm trong khuôn khổ Đề tài “Nghiên cứu công nghệ xử lý chất thải rắn”, nhóm tác giả thuộc Cty Khoáng sản Bắc Kạn từ năm 2007 đã tiến hành kiểm tra tổng thể các kim loại đi kèm trong phần đuôi thải và các sản phẩm đã được làm giàu tại Xí nghiệp Tuyển khoáng Bằng Lũng qua quá trình tuyển nổi, đó là tinh quặng chì và tinh quặng kẽm. Với kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đã đi đến kết luận: “Giá trị của các kim loại quí hiếm trong quặng gốc cũng như trong các tinh quặng là rất lớn, đặc biệt là trong tinh quặng chì của Xí nghiệp Tuyển khoáng Bằng Lũng, tổng giá trị của các kim loại này lớn gấp nhiều lần giá trị của chì hoặc kẽm có trong tinh quặng xuất khẩu”.

Nhóm tác giả cũng cho rằng, xuất khẩu tinh quặng đa kim với giá được xác định chỉ dựa vào hàm lượng của kim loại thông thường là chì, kẽm (với các quặng ở vùng khác có thể là đồng, thiếc…) trong thực tế đã làm thất thoát rất lớn về mặt kinh tế, cụ thể là: Trong trường hợp tinh quặng chì thì số tiền mất đi lớn gấp gần 30 lần số tiền thu được, trong trường hợp tinh quặng kẽm - xấp xỉ bằng giá trị của kẽm trong tinh quặng.

Chỉ riêng việc tính sai chất lượng dù vô tình hay cố ý cũng làm thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng. “Tại khu vực xã Bằng Lũng thuộc huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, hiện có 2 xí nghiệp (thực tế chỉ là qui mô phân xưởng) trung bình chế biến được 20 tấn tinh quặng chì và 20 tấn tinh quặng kẽm. Nếu tính trung bình 1 năm có 300 ngày làm việc, thì thiệt hại do không tính đến giá trị của kim loại đi kèm (có ý nghĩa về kinh tế) xấp xỉ là 5 ngàn tỷ đồng/năm, tức tương đương 300 triệu USD Mỹ/năm”, đề tài nhận định.

Rõ ràng, lỗ hổng kỹ thuật này nếu cộng với lỗ hổng quản lý, không chỉ quyền lợi của cán bộ, công nhân Cty Khoáng sản Bắc Kạn mà ngân sách Nhà nước chắc chắn cũng thất thu không nhỏ.

Trung Nguyên