(Thanh tra)- Đến thời điểm này, sau 7 năm cổ phần hóa (CPH), những nhà đầu tư bỏ vốn vào Cty Cổ phần Thiết bị giáo dục 1 (CPTBGD 1) cũng không dám nghĩ rằng doanh nghiệp (DN) mình bỏ tiền mua cổ phần đã lỗ lũy kế hàng chục tỷ đồng và chuyện chia cổ tức (dù chỉ 1 lần) là điều nằm ngoài sức tưởng tượng. Nực cười hơn, nguyên nhân chính của thực trạng này lại xuất phát từ cổ đông Nhà nước, bên nắm phần vốn chi phối trong Cty. Vì sao lại có chuyện ngược đời như vậy?
Sai sót nghiêm trọng từ quá trình CPH
Cty CPTBGD 1 trước khi CPH là Cty TBGD 1. Năm 2007, Cty tiến hành CPH với tỷ lệ Nhà nước sở hữu 51%. Tuy nhiên, ngay từ thời điểm chuẩn bị CPH thì Ban Chỉ đạo CPH DN của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) không rõ vì lý do gì đã bỏ qua khâu quan trọng nhất là không thành lập Hội đồng Thẩm định giá trị DN.
DN không được định giá nhưng vẫn được CPH. Tuy nhiên, do các nhà đầu tư tư nhân không biết nên chuyện CPH vẫn diễn ra suôn sẻ. Để rồi sau đó hậu quả của việc làm này mới dần xuất hiện theo thời gian.
Theo ông Nguyễn Ngọc Hải, nguyên Chủ tịch Hội đồng Quản trị và Tổng Giám đốc Cty thì việc Ban Chỉ đạo CPH DN của Bộ GD-ĐT “bỏ qua việc thành lập Hội đồng Thẩm định giá trị DN đã dẫn đến giá trị DN để CPH sai, gây ảnh hưởng trực tiếp đến Cty”.
Là cơ quan chịu trách nhiệm chính về việc làm này, sau khi vụ việc “lộ sáng”, Bộ GD-ĐT đã đưa ra giải pháp khắc phục. Nhưng, cũng không rõ vì lý do gì, phải đến tận 4 năm sau (tháng 4/2011), Bộ GD-ĐT mới ban hành quyết định phê duyệt giá trị DN.
Sau chừng ấy thời gian, tất cả đều hy vọng rằng, quyết định của Bộ GD-ĐT sẽ phản ánh đúng đắn giá trị tài sản của DN. Thế nhưng, theo ông Nguyễn Ngọc Hải, con số trong quyết định muộn màng này cũng không chính xác.
“Bàn giao” trách nhiệm
Không phải vô cớ mà các cổ đông tư nhân đều cho rằng việc không định giá tài sản Nhà nước trước khi CPH đã gây khó khăn trầm trọng cho DN. Kết quả hoạt động của Cty sau khi CPH trên thực tế là minh chứng sống động nhất cho nhận định này.
Do không xác định được giá trị tài sản khi bán cổ phần, vì thế, dù DN đã CPH xong nhưng tài sản vẫn không được bàn giao đầy đủ sang cho pháp nhân mới. Thiếu tài sản nên hạn chế về điều kiện hoạt động, sau 4 năm kể từ khi CPH, Cty CPTBGD 1 đã thua lỗ hàng chục tỷ đồng.
Trước sự thua lỗ trầm trọng này, thay vì tháo gỡ tận gốc vấn đề thì Bộ GD-ĐT đã có một quyết định ngạc nhiên là chuyển quyền đại diện sở hữu vốn Nhà nước tại Cty về Nhà xuất bản Giáo dục. Theo ông Nguyễn Ngọc Hải, đây là việc làm “trốn tránh trách nhiệm và không thừa nhận khuyết điểm”. Không có gì là quá lời khi vị cựu lãnh đạo Cty này nhận định như vậy. Bởi lẽ, trong quá trình xin ý kiến chỉ đạo từ Chính phủ và tham vấn các cơ quan liên quan, đa phần đều yêu cầu và khuyến cáo Bộ GD-ĐT phải xử lý dứt điểm các sai sót trước khi chuyển giao.
Theo Công văn số 1444, ngày 10/3/2011 của Văn phòng Chính phủ do Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Phạm Viết Muôn ký truyền đạt ý kiến của Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng (khi đó) thì việc chuyển giao chỉ được thực hiện khi “xử lý dứt điểm các tồn tại vướng mắc nhằm hoàn thành việc CPH Cty Thiết bị giáo dục 1”. Tuy nhiên, ngay sau đó, Bộ vẫn quyết định chuyển quyền sở hữu vốn về Nhà xuất bản Giáo dục.
Đáng nói, tháng 1/2011, Bộ Kế hoạch - Đầu tư có Công văn số 23 do Thứ trưởng Nguyễn Văn Trung ký, cũng nói rõ là phải xử lý các tồn tại trong quá trình CPH trước khi chuyển giao quyền sở hữu vốn, nhưng Bộ GD-ĐT cũng… phớt lờ. Đó là chưa nói đến việc những người có trách nhiệm với việc CPH ở Cty CPTBGD 1 còn tiện thể “lờ” luôn cả yêu cầu của Bộ Kế hoạch - Đầu tư rằng, theo quy định hiện hành thì phần vốn này phải được chuyển giao về Tổng Cty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC).
Đầu không xuôi nên đuôi chẳng lọt
Không rõ đây là quả đắng hay quả ngọt cho Nhà xuất bản Giáo dục, chỉ biết hiện nay, DN này đã chi hơn 17 tỷ đồng vào Cty CPTBGD 1, nhưng tình hình cũng không có gì sáng sủa hơn. Vì nếu tính từ khi CPH Cty đến nay, sau gần 7 năm, Cty đã thua lỗ khoảng 40 tỷ đồng, các cổ đông chưa 1 lần được chia cổ tức. Và, thật đặc biệt là, sau chừng ấy năm CPH, nhưng đến thời điểm hiện tại tài sản Nhà nước vẫn không được bàn giao về cho Cty cổ phần.
Thực tế này đã đẩy mâu thuẫn giữa 2 bên cổ đông tư nhân và Nhà nước lên đến đỉnh điểm khi tại Đại hội Cổ đông Cty vào tháng 5/2013, các cổ đông tư nhân đã đồng loạt đề nghị hoãn Đại hội vì cho rằng không có cơ sở để xác định cổ đông Nhà nước chiểm tỷ lệ bao nhiêu phần trăm vốn.
Ông Lê Văn Thành, một cổ đông lớn của Cty cho hay: Khi mua cổ phần thì chúng tôi mua bằng tiền thật, còn cổ đông Nhà nước chỉ góp vốn trên giấy, như thế là không công bằng. Vì thế, chúng tôi chỉ đòi hỏi những gì rất hợp pháp và chính đáng thôi.
Tất nhiên, Đại hội Cổ đông có hoãn cũng không giải quyết được vấn đề. Để tránh phải trắng tay, mới đây, một cổ đông lớn của Cty đã khởi kiện vụ việc ra TAND TP Hà Nội.
Chưa biết vụ việc sẽ được tòa án phán quyết thế nào, nhưng rõ ràng là, cổ đông tư nhân đã không còn hy vọng gì vào đại diện cổ đông Nhà nước nên mới phải cậy nhờ vào hy vọng cuối cùng là cơ quan tư pháp.
Nam San
