Sổ đỏ (phần đất bãi bồi giữa sông của từng hộ được khoanh tròn) và đoạn sông có bãi bồi đang “dậy sóng”. Ảnh: Hà Quang

Cổ Thiết là 1 trong 3 thôn của xã Giang Sơn được sử dụng đất bãi bồi giữa lòng sông Đuống với tổng diện tích khoảng 160.000m2.

Theo hồ sơ đất đai do người dân cung cấp, gần như 100% số hộ gia đình trong thôn lưu giữ 2 loại “sổ đỏ”. Loại sổ thứ nhất được UBND huyện Gia Lương cấp đồng loạt ngày 10/8/1993, có giá trị sử dụng đến ngày 31/12/2006 (do Phó Chủ tịch UBND Trần Văn Túy ký tên, đóng dấu). Trong loạt sổ này, ở cột “xứ đồng” ghi rõ: “Bãi bồi”. Cột “Loại đất” ghi: “Cát VS”. Sổ thứ hai, do UBND huyện Gia Bình (tách ra từ huyện Gia Lương) cấp ngày 7/10/1999, có giá trị sử dụng đến tháng 10/2013 (do Phó Chủ tịch UBND Nguyễn Xuân Quang ký tên, đóng dấu). Ở loạt sổ này, cột “xứ đồng”, “loại đất” đã bị loại bỏ, cột “mục đích sử dụng” ghi chung là: “ĐRM” (đất rau màu). Riêng 3 cột “Tờ bản đồ”, “Số thửa” và “Diện tích” thì số liệu về phần đất bãi bồi của từng gia đình ở cả 2 loại sổ đều được ghi thống nhất.

Như vậy, chứng tỏ toàn bộ diện tích đất bãi bồi giữa sông Đuống thuộc phần sử dụng của thôn Cổ Thiết đều đã được chia và cấp “sổ đỏ” cho từng hộ gia đình. Thời hạn sử dụng ít nhất cũng kéo dài và liên tục trong vòng 20 năm (từ ngày 10/8/1993 - 10/2013).

Lập lờ đánh lận con đen?

Những số liệu trên đã chứng minh: Toàn bộ diện tích khoảng 160.000m2 đất bãi bồi giữa sông Đuống thuộc địa bàn thôn Cổ Thiết là đất có chủ.

Ngày 18/2/2011, rồi ngày 19/12/2011, UBND huyện Gia Bình và UBND tỉnh Bắc Ninh ban hành Quyết định số 164/QĐ-UBND và số 1626/QĐ-UBND, thu hồi 60.261m2 (trong tổng số khoảng 160.000m2) đất bãi bồi thôn Cổ Thiết để cho Xí nghiệp Ngọc Toan (doanh nghiệp tư nhân có địa chỉ đăng ký kinh doanh tại thôn Ngọc Tỉnh, xã Lãng Ngâm, huyện Gia Bình) thuê với mục đích khai thác cát đen làm vật liệu xây dựng.

Các quyết định kể trên của cấp có thẩm quyền là bình thường, người dân Cổ Thiết không phản đối. Có điều, toàn bộ 1.227.082.600 đồng tiền hỗ trợ bồi thường đất cây trồng hàng năm do Xí nghiệp Ngọc Toan chi trả lại được đưa về ngân sách xã Giang Sơn để sử dụng cho việc công!

Vụ việc vỡ lở, ban đầu là vài ba người, rồi đến 106 hộ dân thôn Cổ Thiết đồng loạt ký tên và cử đại diện tiếp tục có đơn thư KN,TC gửi các cấp chính quyền, các ngành quản lý chức năng từ xã đến huyện, tỉnh, Trung ương, TC lãnh đạo thôn, xã “bán” đất có sổ đỏ của dân, nhưng lại báo cáo các cấp có thẩm quyền là “đất công ích do UBND xã quản lý, hiện chưa giao cho tổ chức, cá nhân nào sử dụng” nhằm chiếm quyền sử dụng tiền hỗ trợ, bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.

Bên cạnh đó, người dân còn khẳng định (và qua tìm hiểu sơ bộ, chúng tôi thấy phản ánh của người dân là có cơ sở), toàn bộ 60.261m2 đất bãi bồi do UBND huyện, tỉnh thu hồi đều là đất nông nghiệp trồng cây hàng năm, nhưng không rõ vì lý do gì, lãnh đạo thôn, xã lại báo cáo cấp trên rằng trong đó có tới 23.522m2 là “đất bằng chưa sử dụng”. Vì thế, Xí nghiệp Ngọc Toan nghiễm nhiên được quyền khai thác diện tích đất này mà không mất một đồng hỗ trợ, bồi thường. Nếu tính ra, số tiền hỗ trợ bồi thường cũng ngót nghét tiền tỷ - khoản tiền không hề nhỏ đối với hơn 200 hộ dân ở một xóm nghèo quanh năm sống trong cảnh “sông lở cát bay” như Cổ Thiết. 

Đáng nói, trong giấy phép khai thác cát (cấp ngày 31/12/2010) và quyết định thu hồi, giao đất của UBND tỉnh Bắc Ninh (ban hành ngày 19/12/2011, thực tế Xí nghiệp Ngọc Toan nhận đất và tổ chức khai thác từ đầu năm 2011) đều quy định rất rõ thời hạn cho thuê đất đến hết ngày 30/12/2012. “Hết hạn thuê đất, Xí nghiệp Ngọc Toan có trách nhiệm trả lại đất cho UBND xã Giang Sơn quản lý, sử dụng theo quy định”. Vậy mà, đến ngày 11/7/2013, khi PV Báo Thanh tra hỏi về nội dung này, đại diện lãnh đạo cấp huyện (UBND, Phòng Tài nguyên - Môi trường), thậm chí cả Chủ tịch UBND xã Giang Sơn, người chịu trách nhiệm trực tiếp trong quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn đều… ngơ ngác nhìn nhau, cứ như không biết đến quy định này của Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh.

Cán bộ thôn, xã làm gì?

Trong lúc khúc sông có chiều dài chưa đến 1km chảy qua địa bàn thôn Cổ Thiết “dậy sóng” bởi việc chính quyền thôn, xã hợp sức “bán” đất bãi bồi của hàng trăm hộ dân nhưng không thanh toán tiền hỗ trợ, bồi thường cho dân, thì tình hình trật tự, trị an tại đây cũng phức tạp đến mức báo động bởi nạn “cát tặc” hoành hành.

Vào 1 đêm đầu năm 2012, tàu sắt trọng tải cả nghìn tấn từ địa phương khác “bí mật” đến khai thác cát tại khu vực bãi bồi đang thuộc quyền quản lý, sử dụng của Xí nghiệp Ngọc Toan bằng máy hút có công suất lớn và hút sâu xuống đáy lòng sông (vì dưới đáy sông mới có cát đẹp). Phát hiện hành vi trái phép của chủ tàu và cũng do e ngại việc hút cát quá sâu sẽ gây sạt lở hoặc sói mòn đất ven bờ, hàng chục người dân thôn Cổ Thiết tự tổ chức lực lượng bắt giữ con tàu và tạm giữ 3 lao động trên tàu đến 2 ngày, sau đó mới giao cho lực lượng chức năng. Tuy nhiên, không thấy vụ án được khởi tố. Người dân cho rằng vụ việc bị… chìm xuồng!

Mới đây, đêm 16, rạng ngày 17/6/2013 xảy ra trường hợp tương tự, nhưng dữ dội hơn. Khi con tàu lạ đang hút cát, hàng chục người dân thôn Cổ Thiết đã dùng chai xăng tấn công, đốt cháy con tàu. Ngọn lửa bốc dữ dội, sáng rực cả đoạn sông từ 1 giờ đến 4 giờ sáng mới được dập tắt. Một số lao động trên tàu cũng bị người dân bắt giữ.

Và, giống vụ trước, mặc dù hàng trăm người dân thôn Cổ Thiết, hàng nghìn người dân xã Giang Sơn, thậm chí cả một số xã lân cận 2 bờ sông và một số cơ quan chức năng cấp huyện, cấp tỉnh đều biết, chỉ mấy vị lãnh đạo cấp ủy, chính quyền địa phương là không biết! Vì thế, suốt từ khi người dân tập trung, chuẩn bị chai, lọ, tổ chức tấn công đốt cháy con tàu đến khi vụ việc cơ bản được giải quyết, không thấy mặt một ai!

 Ngân Hà - Đặng Quang
 
Kỳ II: Cán bộ cơ sở “thay trời hành đạo”?