Trụ sở Công ty Quảng Liên. Ảnh: Hoàng Lan

Mọi việc bắt đầu từ năm 2007, Khu Kinh tế Dung Quất tràn ngập băng rôn, khẩu hiệu chào mừng lễ động thổ Nhà máy Luyện cán thép Dung Quất do Tập đoàn Tycoons và E-United (Đài Loan) xây dựng. Số vốn đăng ký ban đầu là 1,05 tỷ USD (công suất 5 triệu tấn thép/năm), sau đó điều chỉnh tăng lên 3,3 tỷ USD và đổi tên thành Dự án Nhà máy Thép Guang Lian - Dung Quất (phiên âm tiếng Việt: Quảng Liên, gọi tắt là Công ty Quảng Liên). Sau đó, dự án tiếp tục điều chỉnh tăng lên 4,5 tỷ USD (nâng công suất lên 7 triệu tấn thép/năm).

Đến tháng 10/2012, Công ty Quảng Liên hợp tác với Tập đoàn Thép JFE (Nhật Bản). Theo kế hoạch, dự án tái khởi động vào tháng 7/2013, nhưng hiện tại xin lùi thời gian đến tháng 7/2014.

Sáu năm sau lễ động thổ hoành tráng và 5 lần điều chỉnh Giấy chứng nhận đầu tư, dự án tỷ đô này vẫn chỉ là bãi đất trống, nhấp nhô cọc bê tông, xa xa hàng trăm con bò nhởn nhơ gặm cỏ. Qua nhiều lần điều chỉnh thiết kế, công suất, diện tích của “siêu” dự án thép này đã lên tới… 700ha.

Cái “được” nhìn thấy đầu tiên của dự án này là tường bao quanh dự án được dựng lên “chặn” các ngả đường dân sinh của người dân. Con đường Dốc Sỏi - Dung Quất, con đường chính rất thuận tiện dẫn ra cảng lại bị Công ty Quảng Liên rào lại. Muốn đi ra cảng, không còn cách nào khác, nhân dân và các doanh nghiệp khác phải đi vòng dài thêm gần 4km. Và con đường vòng này, lại được làm mới từ tiền... ngân sách của tỉnh.
 

Dòng chữ trên tường bao do người dân viết: Không đi đường này thì đi đường nào. Ảnh: Hoàng Lan

Nói về câu chuyện này, bà Trần Thị Thủy, thôn Tân Hy, xã Bình Đông, huyện Bình Sơn bức xúc: “Thu hồi hàng trăm ha đất nông nghiệp của dân, giờ bỏ hoang, nhà máy chưa triển khai nhưng xây tường bê tông bít cả lối đi của dân. Không những thế, nhà đầu tư còn đào mương nước cạnh đó, mùa mưa làm ngập cả ruộng, đường của dân, các cháu đi học khổ lắm”.

Ông Nguyễn Văn Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Bình Đông cho biết: Từ khi dự án “vào” tới nay, nhân dân mất đất sản xuất, việc làm không ổn định, nguy cơ tái nghèo cao, mùa mưa lũ đi lại khó khăn… Ngoài ra, còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ về an ninh khác.

Trong khi đó, theo Báo cáo số 12, ngày 24/1/2013 của Ban Quản lý Khu Kinh tế Dung Quất, tại phần “Phương hướng, nhiệm vụ, kế hoạch năm 2013”, dự án của Công ty Quảng Liên vẫn được xếp vào danh mục các dự án lớn, cần có “giải pháp quyết liệt hỗ trợ”.

Ông Nguyễn Xuân Huế, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, cho biết: Ngày còn đương chức, tôi đã có ý kiến rất rõ ràng về dự án này (dự án Nhà máy Thép Quảng Liên) và báo cáo Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải bằng văn bản, đề nghị Chính phủ thu hồi giấy phép, vì cam kết của dự án này về tài chính, thiết kế kỹ thuật ko đầy đủ, mù mờ.

Dự án Nhà máy Thép Guang Lian - Dung Quất là dự án hạng A, đồng nghĩa với việc tỉnh Quảng Ngãi phải bỏ tiền ngân sách ra giải phóng mặt bằng để giao đất sạch cho nhà đầu tư, với hy vọng 1 nhà máy thép đi vào hoạt động, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương. Tuy nhiên, sau 6 năm không triển khai, dự án treo khiến hàng trăm hộ dân tại xã Bình Đông không có đất sản xuất, cuộc sống bị đảo lộn, nguy cơ tái nghèo rất cao.

“Từ khi dự án Nhà máy Thép Quảng Liên đầu tư, đến nay người dân chưa được lợi cái gì. Cử tri phản ánh rằng, thu hồi đất của dân từ 2007 đến nay tại sao dự án không làm, dân mất đất sản xuất, chúng tôi rất khó nói với bà con”, ông Phạm Đình Chí, Chánh Văn phòng UBND huyện Bình Sơn lo lắng khi nhắc tới dự án Nhà máy Thép Quảng Liên.

Có một thực tế nhìn thấy rõ tại Bình Sơn, sau khi bàn giao đất sản xuất cho doanh nghiệp, có người dân nhận đến hàng trăm triệu đồng tiền đền bù, nhưng sau đó lại không có việc làm do thiếu đất sản xuất. “Diện tích đất mà xã Bình Sơn phải giao cho Quảng Liên năm 2007 là 220ha, chiếm 70% diện tích đất nông nghiệp toàn xã. Không có đất sản xuất, nguy cơ tái nghèo đến năm 2015 của người dân là rất cao. Trong quá trình thi công, Công ty Quảng Liên không tạo dòng chảy làm ngập cục bộ vào mùa mưa ở thôn Tân Hy, con em trong thôn đi học phải lội qua, có chỗ ngập tới rốn”, ông Nguyễn Văn Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Bình Đông bức xúc.
 

Ông Lê Xuân Dũng: Chúng tôi không tin tưởng vào Quảng Liên. Ảnh: Hoàng Lan

Theo thông tin mà phóng viên thu thập được, hiện nay, một trong những điều kiện để JFE hợp tác đầu tư, triển khai dự án với Quảng Liên là phải có được 23ha đất của Công ty TNHH Một thành viên Hào Hưng Quảng Ngãi (đây là một vị trí cảng đẹp, mới được tỉnh Quảng Ngãi cấp cho công ty này cách đây không lâu, khi hoàn thành sẽ phục vụ nhu cầu vận chuyển, bốc dỡ hàng cho hàng trăm doanh nghiệp trên địa bàn Khu  Kinh tế Dung Quất nói riêng và tỉnh Quảng Ngãi nói chung). Nếu không có 23ha đất này thì dự án thép mở rộng không thể hình thành được. 

Một bài toán đặt ra, nếu Quảng Liên có được 23ha đất của Công ty Hào Hưng, liệu dự án có khả thi? Trao đổi với ông Lê Xuân Dũng, Phó Ban Quản lý Khu Kinh tế Dung Quất, ông rất thẳng thắn: “Không ai dám chắc 100% là khả thi và phải có độ rủi ro. Đến nay, chúng tôi không tin tưởng vào Quảng Liên. Dự án này giờ muốn dừng cũng không được, triển khai tiếp thì khó khăn. Tính pháp lý mới nhất của dự án là điều chỉnh giấy chứng nhận đầu tư lên 4,5 tỷ USD vẫn chưa hoàn thành”.

Thu hồi đất của doanh nghiệp khác để giao cho một dự án treo gần 6 năm, dư luận đang đặt ra câu hỏi, liệu rằng đến tháng 7/2014, JFE và Quảng Liên có tiếp tục đầu tư, triển khai dự án? Nhất là khi JFE chỉ mới kí văn bản ghi nhớ với Công ty Quảng Liên.