(Thanh tra) - Từ yêu cầu thực tiễn trong xử lý đơn thư và tiếp công dân, hình thức tiếp công dân trực tuyến đã từng bước được triển khai như một giải pháp linh hoạt. Việc được quy định chính thức trong Luật số 136/2025/QH15 không chỉ ghi nhận một cách làm hiệu quả, mà còn đặt ra yêu cầu tổ chức thực hiện đồng bộ, gắn với trách nhiệm cụ thể của các cơ quan.
Trong thời gian dài, hoạt động tiếp công dân chủ yếu được thực hiện trực tiếp tại trụ sở cơ quan Nhà nước. Cách làm này bộc lộ hạn chế khi vụ việc liên quan nhiều cấp, nhiều cơ quan hoặc người dân ở xa trung tâm.
Từ thực tiễn đó, một số địa phương và cơ quan Trung ương đã triển khai thí điểm tiếp công dân trực tuyến. Mô hình được tổ chức theo nhiều điểm cầu, kết nối từ Trung ương đến địa phương, có nơi đã triển khai đến cấp xã, phường. Người dân có thể tham gia ngay tại nơi cư trú, trong khi cơ quan có thẩm quyền vẫn trực tiếp trao đổi, giải thích và hướng dẫn.
Thực tế vận hành cho thấy hiệu quả rõ rệt. Thời gian xử lý được rút ngắn khi các cơ quan có thể cùng tham gia trong một phiên làm việc. Người dân giảm chi phí đi lại. Những nội dung liên quan nhiều cấp được trao đổi trực tiếp, tránh tình trạng chuyển đơn nhiều vòng.
Toàn bộ nội dung buổi tiếp được ghi nhận, lưu trữ đầy đủ. Ý kiến của người dân, trao đổi của các cơ quan và kết luận đều có thể kiểm tra, đối chiếu khi cần thiết. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong quá trình giải quyết.
Trên nền thực tiễn đó, Luật số 136/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo đã chính thức ghi nhận hình thức tiếp công dân trực tuyến bên cạnh tiếp công dân trực tiếp. Nội dung sửa đổi Điều 3a của Luật Tiếp công dân xác định hai hình thức tiếp công dân và Chính phủ quy định chi tiết việc tổ chức thực hiện.
Từ đây, tiếp công dân trực tuyến không còn là mô hình thử nghiệm, mà trở thành phương thức cần được triển khai thống nhất, có kiểm soát và gắn với trách nhiệm cụ thể.
Làm rõ về mô hình này, ông Nguyễn Hồng Điệp, Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương cho biết tiếp công dân trực tuyến không phải là một hình thức thay thế, mà là tiếp dân trực tiếp có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.
Ông cho biết các điểm cầu được kết nối thông qua hệ thống thiết bị và phần mềm truyền hình trực tuyến, cho phép người dân, cơ quan tiếp công dân và các cơ quan liên quan cùng tham gia tại các điểm cầu khác nhau, nhưng vẫn bảo đảm theo dõi đầy đủ hình ảnh, âm thanh và thực hiện toàn bộ trình tự, thủ tục như một buổi tiếp trực tiếp.
Theo ông Nguyễn Hồng Điệp, mô hình này giữ được yếu tố trao đổi trực diện giữa các bên. Người dân có thể trình bày, cơ quan có thẩm quyền có thể giải thích, đối thoại và đưa ra hướng xử lý ngay trong cùng một thời điểm. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với các hình thức trao đổi gián tiếp.
Từ thực tế triển khai, ông cho biết mô hình cho phép kết nối nhiều điểm cầu giữa Trung ương và địa phương. Một buổi tiếp có thể có sự tham gia của Trụ sở Tiếp công dân Trung ương, cơ quan Thanh tra, UBND cấp tỉnh và các cơ quan liên quan đến vụ việc.
Ông nhấn mạnh hiệu quả không nằm ở công nghệ, mà nằm ở cách tổ chức. Nếu không chuẩn bị kỹ nội dung, không phân công rõ trách nhiệm, thì buổi tiếp dù trực tuyến vẫn không giải quyết được vấn đề.
Vì vậy, trước mỗi buổi tiếp, các cơ quan phải rà soát đầy đủ hồ sơ, xác định rõ nội dung cần làm rõ và chuẩn bị phương án xử lý. Trong quá trình trao đổi, cần tập trung vào nội dung trọng tâm. Kết thúc buổi tiếp, từng nội dung phải được chốt lại rõ ràng, gắn với trách nhiệm và thời hạn thực hiện.
Đánh giá về hiệu quả thực tiễn, ông Nguyễn Hồng Điệp cho biết tiếp công dân trực tuyến tạo ra thay đổi rõ trong cách tổ chức đối thoại.
Ông cho biết mô hình này cho phép thực hiện “ba mặt một lời”, tức là người khiếu nại, người bị khiếu nại và cơ quan giải quyết cùng tham gia trong một buổi làm việc, trao đổi trực tiếp và nhận chỉ đạo ngay tại chỗ.
Theo ông, cách tổ chức này giúp nâng cao trách nhiệm của các bên liên quan. Người có thẩm quyền giải quyết phải trực tiếp trả lời, trực tiếp tiếp nhận ý kiến và chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng xử lý. Những nội dung chậm trễ hoặc chưa rõ ràng được nhận diện ngay trong buổi tiếp.
Ông cũng cho biết mô hình này giúp tăng cường giám sát đối với người đứng đầu. Khi việc tiếp công dân được thực hiện trực tuyến và có sự tham gia của cấp trên, trách nhiệm tiếp dân của cấp dưới được theo dõi trực tiếp, hạn chế tình trạng tiếp dân hình thức hoặc né tránh.
Tuy nhiên, ông Nguyễn Hồng Điệp thẳng thắn nhìn nhận việc triển khai hiện nay còn chậm. Mới có một số địa phương tổ chức tiếp công dân trực tuyến và kết nối với Trụ sở Tiếp công dân Trung ương, trong đó có Lào Cai, Đà Nẵng, Huế, Quảng Ninh, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Phú Thọ, Hải Phòng. Việc kết nối chưa duy trì thường xuyên, đặc biệt chưa triển khai đến cấp xã.
Ông cho biết yêu cầu đặt ra hiện nay là phải triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn quốc. Các địa phương cần khẩn trương xây dựng mô hình, bảo đảm kết nối từ Trụ sở Tiếp công dân Trung ương đến cấp tỉnh và từng bước mở rộng xuống cấp xã, phường.
Đối với các vụ việc đông người, phức tạp, ông nhấn mạnh cần chủ động kết nối trực tuyến với Trụ sở Tiếp công dân Trung ương để các cơ quan Trung ương và địa phương cùng tham gia đối thoại trong một buổi làm việc. Cách làm này giúp thống nhất cách xử lý, tăng tính thuyết phục và rút ngắn thời gian giải quyết.
Ông cũng lưu ý việc triển khai phải gắn với điều kiện thực tế về hạ tầng kỹ thuật, hệ thống thiết bị và năng lực vận hành. Cùng với đó là yêu cầu đào tạo, tập huấn đội ngũ cán bộ để bảo đảm hệ thống hoạt động thông suốt.
Theo ông Nguyễn Hồng Điệp, khi được tổ chức đúng và vận hành thường xuyên, tiếp công dân trực tuyến không chỉ nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo, mà còn góp phần hạn chế khiếu kiện vượt cấp lên Trung ương, bảo đảm an ninh, trật tự trong bối cảnh có nhiều sự kiện chính trị quan trọng.
Ông khẳng định, việc đưa hình thức này vào luật là bước chuyển cần thiết, nhưng hiệu quả chỉ đạt được khi việc triển khai được thực hiện nghiêm túc, có kiểm tra, giám sát và gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan.
Tiếp công dân trực tuyến, khi được luật hóa và triển khai đồng bộ, không chỉ là ứng dụng công nghệ trong hoạt động quản lý nhà nước, mà là sự thay đổi trong cách tổ chức tiếp dân, theo hướng trực diện, minh bạch và gắn trách nhiệm đến cùng./.
