Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 130 được sửa đổi tương đối toàn diện

Phát biểu đề dẫn phiên thảo luận, ông Nguyễn Văn Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (Cục IV), Thanh tra Chính phủ cho biết, công tác phòng, chống tham nhũng của Việt Nam thời gian qua “đã đạt được rất nhiều kết quả tích cực, có những bước tiến mạnh, đột phá”, góp phần quan trọng vào xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, giữ vững ổn định chính trị và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Theo ông Tuấn, quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước Việt Nam là công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, sự giám sát của Nhân dân; thực hiện đồng bộ các giải pháp để “không thể, không dám, không muốn, không cần tham nhũng”.

Ông Nguyễn Văn Tuấn, Phó Cục trưởng Cục IV trình bày tóm tắt dự thảo Nghị định của Chính phủ thay thế Nghị định 130. Ảnh: Nguyệt Anh

Ông Nguyễn Văn Tuấn cho biết, dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 130 đang được Thanh tra Chính phủ trình Chính phủ theo hướng sửa đổi tương đối toàn diện. Dự thảo gồm 9 chương, 42 điều, quy định các nhóm nội dung lớn, như: Cung cấp thông tin tài sản, thu nhập để phục vụ công tác xác minh tài sản, thu nhập; kê khai và công khai tài sản, thu nhập; lựa chọn ngẫu nhiên người được xác minh và xác minh ngẫu nhiên đối với những người được lựa chọn; trình tự, thủ tục xác minh; bảo vệ, lưu trữ, khai thác dữ liệu kiểm soát tài sản, thu nhập; xử lý vi phạm…

Cũng theo ông Tuấn, pháp luật Việt Nam quy định rất cụ thể về những đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập, gồm: Cán bộ, công chức; sĩ quan công an, quân đội; người giữ chức vụ từ phó trưởng phòng và tương đương trở lên tại đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp Nhà nước; người đại diện phần vốn Nhà nước tại doanh nghiệp; người ứng cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp.

Cân đối giữa minh bạch và quyền riêng tư

Một trong những nội dung được thảo luận sôi nổi là phạm vi công khai tài sản, thu nhập.

Bà Nguyễn Nguyệt Minh, Phụ trách Văn phòng quốc gia cơ quan Phòng, chống ma tuý và tội phạm Liên Hợp quốc (UNODC) tại Việt Nam cho rằng, việc công khai tài sản, thu nhập cần được cân nhắc kỹ trong điều kiện thực tế của Việt Nam.

Bà Nguyễn Nguyệt Minh, Phụ trách Văn phòng UNODC tại Việt Nam. Ảnh: Nguyệt Anh

Theo bà, ở Việt Nam số lượng người trong diện phải kê khai tài sản, thu nhập rất lớn, nếu tất cả đều phải công khai bản kê khai thì có thể ảnh hưởng đến an ninh. Bà lo ngại, điều đó có thể dẫn đến việc con cái, người thân của họ hoặc bản thân họ sẽ trở thành đối tượng bị tống tiền.

Trong khi đó, ông Chu Đức Thắng, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ đặt vấn đề: “Chúng tôi thấy phương pháp của Hàn Quốc rất tốt, người chức vụ càng cao thì nguy cơ tham nhũng càng nhiều. Tại sao chỉ công khai tài sản, thu nhập của cán bộ cấp cao mà không công khai của cán bộ cấp dưới công khai trong những trường hợp nào?”.

Ông Chu Đức Thắng, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ. Ảnh: Nguyệt Anh

Trả lời nội dung này, ông Hur Tae Hoon, Công tố viên, Viện Công tố tối cao Hàn Quốc cho biết, nước này chỉ công khai tài sản đối với nhóm giữ chức vụ cấp cao như Bộ trưởng, người đứng đầu địa phương hoặc tương đương - tức nhóm giữ vị trí có ảnh hưởng lớn đến chính sách.

Theo chuyên gia Hàn Quốc, phạm vi công khai hẹp giúp tập trung kiểm soát hiệu quả, tránh “làm loãng thông tin”, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu minh bạch đối với nhóm có nguy cơ tham nhũng cao hơn.

Chuyên gia Hàn Quốc cũng đề xuất Việt Nam cân nhắc áp dụng cách tiếp cận theo “nhóm chức năng có rủi ro cao”, như lĩnh vực thuế, hải quan, đăng ký đất đai…

Theo ông Hur Tae Hoon, việc mở rộng hay thu hẹp diện kiểm soát cần căn cứ vào thực tiễn các vụ án tham nhũng tại Việt Nam để xác định đúng lĩnh vực trọng điểm cần giám sát chặt chẽ hơn.

Đẩy mạnh kê khai tài sản trên nền tảng số

Một nội dung khác được các chuyên gia quốc tế nhấn mạnh là yêu cầu xây dựng hệ thống kê khai tài sản, thu nhập trên nền tảng số.

Ông Hur Tae Hoon cho rằng với quy mô dân số lớn và số lượng cán bộ, công chức đông, Việt Nam nên triển khai kê khai trực tuyến để tạo thuận lợi cho cả người kê khai và cơ quan quản lý.

Ông Hur Tae Hoon, Công tố viên, Viện Công tố tối cao Hàn Quốc. Ảnh: Nguyệt Anh

“Nếu mà chúng ta chuyển sang được hệ thống kê khai trực tuyến hay là kê khai số, ứng dụng những sự phát triển của kỹ thuật công nghệ để có thể làm cho hoạt động này thuận tiện hơn và các cơ quan quản lý cũng có thể dễ dàng theo dõi hơn thì điểm đó là một điểm có lẽ là rất tuyệt vời”, chuyên gia Hàn Quốc nhận định.

Theo chuyên gia này, dù việc chuyển đổi đòi hỏi nguồn lực lớn nhưng “nếu mà chúng ta có một sự đầu tư thích đáng từ ban đầu thì sau này nó sẽ mang lại rất là nhiều kết quả tích cực”.

Kinh nghiệm Hồng Kông về kiểm soát quà tặng, tài sản không đăng ký

Trao đổi tại hội thảo, ông Wong Waikit, Trợ lý Chủ tịch ICAC Hồng Kông cho biết, Hồng Kông đã có quy định cụ thể đối với việc kê khai quà tặng, giao dịch tiền mặt, kim khí quý hoặc tài sản giá trị khác theo các văn bản quản lý của Trưởng đặc khu.

Theo diễn giả này, bên cạnh yêu cầu mở rộng phạm vi kiểm soát, cơ quan xây dựng chính sách cũng cần tính đến tính khả thi trong thực tiễn.

Ông Wong Waikit, Trợ lý Chủ tịch ICAC Hồng Kông. Ảnh: Nguyệt Anh

“Tôi có một câu hỏi cho các anh chị như sau: Có bao nhiêu anh chị ngồi đây lo lắng rằng khi Nghị định mới thay thế Nghị định 130 được ra đời thì chúng ta không đáp ứng nổi các quy định ở trong Nghị định vì là chúng ta phải kê khai nhiều quá?”, ông Wong Waikit nêu vấn đề.

Ông đồng thời chia sẻ kinh nghiệm “đại xá” năm 1978 của Hồng Kông trong giai đoạn chống tham nhũng quyết liệt. Theo đó, người đứng đầu Đặc khu Hồng Kông đã đưa ra quyết định cho phép sẽ không xem xét xử lý những hành vi vi phạm trước thời điểm năm 1978 nếu người vi phạm chấm dứt hành vi và kê khai trung thực sau mốc thời gian được xác định.

Đại diện Việt Nam trao đổi, làm rõ nhiều vấn đề đặt ra

Trao đổi lại với các chuyên gia quốc tế, ông Nguyễn Văn Cảnh, Cục trưởng Cục IV cho rằng, việc sửa đổi Nghị định nhằm đảm bảo mọi loại tài sản đều được kiểm soát để tránh bất hợp lý về chính sách.

Ông Cảnh nhấn mạnh: “Ngoài việc làm rõ nguồn hình thành tài sản, chúng tôi còn làm rõ nguồn hình thành nên giá trị của tài sản từ những khoản tích lũy được, từ tiền vay, tiền mua, từ cho tặng thừa kế…”.

Liên quan đến việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về kiểm soát tài sản, thu nhập, ông Cảnh cho biết, sau khi Nghị định mới được ban hành, Việt Nam sẽ triển khai kê khai trên nền tảng số và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về kiểm soát tài sản, thu nhập kết nối với dữ liệu ngân hàng, thuế, đất đai, tài chính, chứng khoán…

Ông Nguyễn Văn Cảnh, Cục trưởng Cục IV. Ảnh: Nguyệt Anh

Tuy nhiên, theo ông Cảnh, khó khăn hiện nay là kiểm soát các tài sản chưa đăng ký quyền sở hữu hoặc không qua các giao dịch, nhất là tiền mặt, kim khí quý, đá quý hoặc tài sản ở nước ngoài.

Ông cũng cho biết, mục tiêu của dự thảo Nghị định mới là hướng tới kiểm soát toàn diện mọi loại tài sản nhằm tránh bất cập chính sách. Đồng thời, yêu cầu người kê khai phải lưu giữ hóa đơn, chứng từ, tài liệu chứng minh nguồn gốc hình thành tài sản và giá trị tài sản.

Cục trưởng Cục IV nhấn mạnh, Việt Nam đã có nền tảng kiểm soát kê khai công khai tài sản, thu nhập từ rất sớm, thể hiện trong Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 và một số văn bản quy phạm pháp luật trước đó. Điều này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong phòng, chống tham nhũng và kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn.