(Thanh tra) - Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được triển khai đồng bộ toàn hệ thống cơ quan nhà nước, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào hoạt động thanh tra đang trở thành một hướng đi cụ thể, gắn với yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý.
Hiện nay, trí tuệ nhân tạo (AI) đã được ứng dụng để hỗ trợ nhiều khâu trong hoạt động của các ngành, lĩnh vực; trong đó, ngành Thanh tra cũng bước đầu triển khai, tập trung vào xử lý thông tin và quản lý dữ liệu.
Trước đó, sáng 27/9/2025, Thanh tra thành phố Hà Nội tổ chức hội nghị tập huấn “Kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác thanh tra”. Nội dung tập huấn tập trung vào việc trang bị kiến thức tổng quan về AI và hướng dẫn ứng dụng trong thu thập, xử lý, phân tích dữ liệu. Cán bộ tham dự được tiếp cận, thực hành với một số công cụ AI cơ bản như ChatGPT thông qua các tình huống gắn với hoạt động của ngành.
Phó Chánh Thanh tra thành phố Hà Nội Kiều Xuân Huy nhận định, trong bối cảnh ngành Thanh tra đang thực hiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy theo Nghị quyết số 27-NQ/TW (2022), việc ứng dụng AI, dữ liệu lớn và các công cụ số vào công tác thanh tra là xu thế tất yếu. Buổi tập huấn có ý nghĩa thiết thực, góp phần hỗ trợ giám sát, phát hiện sai phạm, đánh giá rủi ro trong quản lý nhà nước, hướng tới hiện đại hóa hoạt động thanh tra.
Ông Huy cũng nhấn mạnh, AI có thể hỗ trợ phân tích khối lượng dữ liệu lớn, phát hiện dấu hiệu bất thường trong quản lý, cảnh báo sớm nguy cơ vi phạm, tham nhũng, lãng phí; đồng thời góp phần tự động hóa các khâu tiếp nhận, xử lý thông tin phản ánh, đơn thư khiếu nại, tố cáo, qua đó nâng cao tính khách quan và minh bạch trong hoạt động thanh tra.
Vừa qua, Thanh tra TP.HCM cũng đã ra mắt trợ lý ảo “Thanh tra viên AI” hướng dẫn kê khai tài sản, thu nhập, góp phần xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, liêm chính, hướng tới xây dựng chính quyền số.
Ứng dụng Trợ lý ảo “Thanh tra viên AI” do phòng Thanh tra, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (phòng 9), Thanh tra TP.HCM nghiên cứu và đưa vào ứng dụng.
Bà Nguyễn Thị Kim Hằng, Trưởng phòng 9, cho biết ứng dụng được thiết kế như một chatbot thông minh, hoạt động trực tuyến trên nền tảng website http://ai.thanhtravien.vn, tương thích với mọi thiết bị, từ máy tính để bàn đến điện thoại di động.
Với khả năng vận hành 24/7, trợ lý ảo này giúp người có nghĩa vụ kê khai dễ dàng tra cứu quy định, hướng dẫn pháp lý và biểu mẫu mọi lúc, mọi nơi, không bị giới hạn bởi thời gian hay không gian làm việc. Đây là một bước tiến trong hành trình xây dựng nền hành chính liêm chính, hiện đại.
Không chỉ trong khối cơ quan quản lý nhà nước, việc ứng dụng AI cũng đã được triển khai trong hoạt động báo chí của ngành. Một số phóng viên, biên tập viên cơ quan báo chí ngành Thanh tra đã được cử tham dự chương trình đào tạo “AI for Impact” do Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức. Qua đó, đội ngũ làm báo từng bước tiếp cận sâu công cụ hỗ trợ sản xuất nội dung, xử lý thông tin và nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí trong môi trường số.
Hay chính bản thân phóng viên viết bài cũng thường xuyên sử dung công nghệ chuyển giọng nói thành văn bản (speech-to-text) được hỗ trợ bởi AI như công cụ như Speech-to-Text của Google giúp giảm đáng kể thời gian và công sức dành cho việc phiên âm.
Ở cấp độ rộng hơn, trên Nền tảng quản lý công tác khiếu nại, tố cáo quốc gia, AI bước đầu được tích hợp để hỗ trợ xử lý đơn thư. Khi công chức tải đơn của công dân lên hệ thống, AI có thể nhanh chóng nhận diện, chuyển tải đầy đủ nội dung và tạo bản tóm tắt chính, bảo đảm độ chính xác ở mức cao. Các chức năng này giúp giảm tải khối lượng công việc ở các khâu, đồng thời tạo điều kiện để cán bộ tập trung vào việc phân tích, đánh giá những nội dung phức tạp, chuyên sâu.
Có thể thấy, AI hiện được sử dụng theo hướng hỗ trợ nghiệp vụ, tập trung vào các công việc có tính lặp lại, khối lượng lớn và yêu cầu độ chính xác cao. Đây là những lĩnh vực phù hợp để công nghệ tham gia, nhằm nâng cao chất lượng xử lý công việc.
Việc ứng dụng AI không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công việc, mà còn góp phần tăng cường tính minh bạch trong hoạt động công vụ.
Ông Lê Quang Kiệm, Chi Cục Quản lý thị trường tỉnh Đồng Nai cho rằng, khi dữ liệu được số hóa và xử lý bằng công nghệ, các bước trong quy trình sẽ được ghi nhận rõ ràng, hạn chế việc can thiệp mang tính chủ quan. Điều này giúp giảm nguy cơ phát sinh tiêu cực trong quá trình thực thi nhiệm vụ.
Theo ông, AI có thể hỗ trợ phát hiện những dấu hiệu bất thường trong dữ liệu, từ đó giúp cơ quan quản lý kịp thời rà soát, kiểm tra. Đây là yếu tố quan trọng trong công tác phòng, chống tham nhũng, khi yêu cầu đặt ra là phải phát hiện sớm, xử lý kịp thời.
Thực tế cho thấy, khi quy trình được số hóa, việc truy vết thông tin trở nên thuận lợi hơn. Mỗi bước xử lý đều có dữ liệu đi kèm, tạo điều kiện cho công tác kiểm tra, giám sát. Điều này không chỉ nâng cao trách nhiệm của cán bộ, mà còn góp phần củng cố niềm tin của người dân vào hoạt động của cơ quan nhà nước.
“Thực tiễn bước đầu cho thấy, AI có thể góp phần nâng cao hiệu quả xử lý công việc, tăng tính minh bạch và hỗ trợ công tác phòng, chống tham nhũng. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ và nâng cao năng lực cán bộ”, ông Kiệm nhấn mạnh.
Theo ông, AI không thay thế con người, nhưng tạo ra một môi trường làm việc minh bạch hơn, trong đó mọi thao tác đều có thể kiểm tra, đối chiếu khi cần thiết.
Bên cạnh những kết quả bước đầu, việc ứng dụng AI trong hoạt động thanh tra cũng đặt ra nhiều yêu cầu cần được làm rõ, đặc biệt là về pháp lý và trách nhiệm thực thi.
Bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo lĩnh vực nội chính, nội vụ, dân tộc, tôn giáo (Cục V), Thanh tra Chính phủ nhấn mạnh, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò của cán bộ thanh tra. Mọi kết luận, quyết định trong hoạt động thanh tra vẫn phải do con người thực hiện và chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.
Theo bà, việc sử dụng AI cần được đặt trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng, bảo đảm các nguyên tắc về bảo mật thông tin, an toàn dữ liệu và quyền của công dân. Đây là những yếu tố cần được kiểm soát chặt chẽ trong quá trình triển khai.
Từ thực tiễn công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, bà cho rằng AI có thể hỗ trợ hiệu quả trong việc tổng hợp, phân loại và theo dõi thông tin. Tuy nhiên, việc đánh giá nội dung, xác định đúng sai và đưa ra kết luận vẫn đòi hỏi kinh nghiệm, bản lĩnh và trách nhiệm của cán bộ.
Bà cũng lưu ý rằng, để AI phát huy hiệu quả, cần có hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và được cập nhật thường xuyên. Nếu dữ liệu đầu vào không bảo đảm chất lượng, thì kết quả xử lý cũng sẽ bị ảnh hưởng.
Cùng với đó, việc đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho cán bộ là yêu cầu cần thiết. Cán bộ không chỉ sử dụng công cụ, mà còn phải hiểu rõ giới hạn của công nghệ để sử dụng đúng mục đích, đúng quy định.
Ngoài ra, theo bà, việc hình thành “thanh tra viên AI” không phải là việc tạo ra một chủ thể mới, mà là quá trình đưa công nghệ vào hỗ trợ hoạt động nghiệp vụ theo hướng bài bản, có kiểm soát.
“Trong quá trình đó, vai trò của con người vẫn giữ vị trí trung tâm. Công nghệ là công cụ hỗ trợ, còn trách nhiệm và quyết định cuối cùng vẫn thuộc về cán bộ thanh tra – những người trực tiếp thực thi nhiệm vụ theo quy định của pháp luật”, Phó Cục trưởng Cục Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo lĩnh vực nội chính, nội vụ, dân tộc, tôn giáo khẳng định./.
