Bà Đậu Thị Hiền, Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: TH

Từ yêu cầu thực tiễn đến đòi hỏi đổi mới cơ chế phối hợp

Giải quyết khiếu nại, tố cáo luôn là nhiệm vụ trọng tâm trong hoạt động quản lý nhà nước, góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy hành chính.

Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong các lĩnh vực đất đai, đầu tư, giải phóng mặt bằng, tái định cư và thực hiện các dự án phát triển, số lượng các vụ việc khiếu nại, tố cáo có tính chất phức tạp, kéo dài vẫn diễn biến khó lường.

Không ít vụ việc đã được giải quyết đúng trình tự, đúng thẩm quyền nhưng công dân vẫn tiếp tục khiếu kiện nhiều năm, vượt cấp lên Trung ương. Một số vụ việc liên quan nhiều cơ quan, nhiều cấp chính quyền, chịu tác động của sự thay đổi chính sách, pháp luật qua các thời kỳ hoặc phát sinh yếu tố lịch sử, khiến quá trình xác minh, rà soát và xử lý gặp nhiều khó khăn.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Thanh tra Chính phủ đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm tăng cường phối hợp với các địa phương. Kế hoạch số 363/KH-TTCP năm 2019 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi lần đầu tiên tổ chức kiểm tra, rà soát diện rộng các vụ việc khiếu nại, tố cáo đông người, phức tạp, kéo dài.

Tiếp đó, thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm và Quyết định số 44/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Thanh tra Chính phủ ban hành Kế hoạch số 96/KH-TTCP năm 2025 để tập trung giải quyết 226 vụ việc kéo dài, vượt cấp lên Trung ương.

Điểm đáng chú ý là quá trình triển khai các kế hoạch này không chỉ nhằm xử lý từng vụ việc cụ thể mà còn từng bước hình thành cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Thanh tra Chính phủ với chính quyền cấp tỉnh. Thông qua các tổ công tác, hoạt động kiểm tra, hướng dẫn, đối thoại và rà soát hồ sơ được thực hiện đồng bộ, tạo điều kiện để Trung ương và địa phương thống nhất nhận định, phương án xử lý và trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Song song với đó, hệ thống pháp luật về tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo cũng tiếp tục được sửa đổi theo hướng đáp ứng yêu cầu thực tiễn và chuyển đổi số. Việc bổ sung quy định về tiếp công dân trực tuyến, xác định vụ việc khiếu nại phức tạp, mở rộng quyền của người giải quyết khiếu nại và hoàn thiện trách nhiệm của các cơ quan tham mưu đã tạo thêm cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động phối hợp giữa Trung ương và địa phương.

Hiệu quả bước đầu nhưng vẫn còn những khoảng trống cần hoàn thiện

Thực tiễn triển khai các kế hoạch rà soát cho thấy cơ chế phối hợp đã mang lại nhiều kết quả tích cực.

Hầu hết các địa phương đã thành lập tổ công tác theo hướng dẫn của Thanh tra Chính phủ; các Cục phụ trách địa bàn thường xuyên trực tiếp làm việc với Thanh tra tỉnh, hướng dẫn chuẩn hóa hồ sơ, thống nhất danh mục vụ việc và tháo gỡ khó khăn trong quá trình giải quyết.

Đối với Kế hoạch số 363/KH-TTCP, hàng trăm vụ việc tồn đọng nhiều năm đã được rà soát, đối thoại và xử lý theo hướng bảo đảm đúng pháp luật, đồng thời vận dụng linh hoạt các chính sách an sinh xã hội đối với những trường hợp có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Việc cập nhật gần 1.000 vụ việc vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về khiếu nại, tố cáo cũng tạo nền tảng quan trọng để các bộ, ngành và địa phương khai thác, phục vụ công tác quản lý.

Đối với Kế hoạch số 96/KH-TTCP, kết quả giải quyết hơn 89% số vụ việc được đưa vào diện rà soát cho thấy hiệu quả rõ nét của mô hình phối hợp giữa Thanh tra Chính phủ và địa phương trong việc thống nhất phương án xử lý, tổ chức đối thoại và theo dõi việc thực hiện sau rà soát.

Đặc biệt, việc lãnh đạo địa phương trực tiếp đối thoại với công dân cùng sự tham gia của đại diện Thanh tra Chính phủ đã góp phần tạo sự đồng thuận trong nhiều vụ việc, hạn chế đáng kể tình trạng khiếu kiện kéo dài và vượt cấp.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra nhiều hạn chế cần sớm khắc phục.

Trước hết, cơ chế phối hợp hiện nay chủ yếu được thực hiện thông qua các kế hoạch hoặc chỉ đạo hành chính, chưa được luật hóa bằng các quy định mang tính ổn định và thống nhất. Nội dung, phương thức, trách nhiệm và quy trình phối hợp giữa Thanh tra Chính phủ với chính quyền cấp tỉnh vẫn chưa được quy định đầy đủ trong hệ thống pháp luật.

Bên cạnh đó, việc rà soát, lập danh sách và báo cáo vụ việc ở một số địa phương còn chậm; chất lượng hồ sơ chưa đồng đều; công tác chia sẻ thông tin, cung cấp tài liệu và cập nhật dữ liệu chưa thật sự kịp thời. Một số nơi vẫn còn tâm lý trông chờ, thiếu chủ động trong xử lý các vụ việc thuộc thẩm quyền, dẫn đến kéo dài thời gian giải quyết.

Nguồn nhân lực và điều kiện bảo đảm cho công tác phối hợp cũng còn nhiều khó khăn. Đội ngũ cán bộ làm công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cơ sở thường xuyên biến động; việc số hóa hồ sơ, kết nối cơ sở dữ liệu và ứng dụng công nghệ thông tin chưa đồng bộ giữa các cấp, ảnh hưởng đến hiệu quả phối hợp.

Hoàn thiện hành lang pháp lý để giải quyết từ gốc các vụ việc phức tạp, kéo dài

Từ kết quả nghiên cứu có thể thấy, để nâng cao hiệu quả phối hợp trong thời gian tới, trước hết cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động phối hợp giữa Thanh tra Chính phủ với chính quyền cấp tỉnh.

Các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và Luật Tiếp công dân cần quy định cụ thể hơn về thẩm quyền, trách nhiệm, phương thức phối hợp, cơ chế chia sẻ thông tin, trách nhiệm cung cấp hồ sơ, thời hạn xử lý cũng như quy trình phối hợp đối với từng nhóm vụ việc phức tạp.

Cùng với đó, Thanh tra Chính phủ cần nghiên cứu xây dựng Đề án tổng thể về giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài trên phạm vi cả nước. Đề án không chỉ nhằm xử lý các vụ việc tồn đọng mà còn hướng tới hoàn thiện cơ chế phối hợp lâu dài giữa các cơ quan Trung ương với địa phương, gắn với việc đánh giá những bất cập của chính sách, pháp luật trong các lĩnh vực phát sinh nhiều khiếu kiện như đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư và an sinh xã hội.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng quy trình nghiệp vụ thống nhất về rà soát, phân loại và giải quyết các vụ việc phức tạp, kéo dài. Quy trình này cần bảo đảm thống nhất từ khâu lập danh sách, chuẩn hóa hồ sơ, tổ chức đối thoại đến theo dõi việc thực hiện kết quả giải quyết và cập nhật cơ sở dữ liệu.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, việc hoàn thiện Nền tảng quản lý công tác khiếu nại, tố cáo quốc gia và kết nối với các cơ sở dữ liệu về dân cư, đất đai, tư pháp sẽ tạo điều kiện để các cơ quan chia sẻ thông tin nhanh chóng, giảm trùng lặp trong xử lý và nâng cao tính minh bạch của quá trình giải quyết.

Bên cạnh yếu tố thể chế và công nghệ, việc nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cơ sở vẫn là giải pháp mang tính nền tảng. Đội ngũ này cần được đào tạo chuyên sâu về pháp luật, kỹ năng đối thoại, hòa giải, xử lý tình huống và ứng dụng công nghệ thông tin để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong tình hình mới.

Có thể khẳng định, thực tiễn thời gian qua đã chứng minh cơ chế phối hợp giữa Thanh tra Chính phủ và chính quyền cấp tỉnh là nhân tố quan trọng quyết định hiệu quả giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài. Việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, chuẩn hóa quy trình phối hợp, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao trách nhiệm của các chủ thể sẽ tạo nền tảng vững chắc để xử lý dứt điểm các vụ việc tồn đọng, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.