Đây không chỉ là yêu cầu tất yếu của quá trình đổi mới hoạt động thanh tra mà còn là giải pháp quan trọng nhằm xây dựng đội ngũ thanh tra viên có đủ năng lực, bản lĩnh và trình độ, đáp ứng yêu cầu thực thi nhiệm vụ trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Bà Phạm Thị Thu Quế, Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: TH

Yêu cầu mới đặt ra đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học

Công tác đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học luôn giữ vai trò nền tảng trong quá trình xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức ngành Thanh tra. Nếu đào tạo, bồi dưỡng trực tiếp trang bị kiến thức, kỹ năng, phương pháp làm việc và bồi đắp đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ công chức thì nghiên cứu khoa học lại tạo ra những luận cứ lý luận và thực tiễn phục vụ hoàn thiện thể chế, đổi mới nghiệp vụ và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về thanh tra.

Hai lĩnh vực này có mối quan hệ chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau. Thực tiễn hoạt động thanh tra đặt ra những vấn đề cần nghiên cứu, còn kết quả nghiên cứu khoa học lại trở thành nguồn học liệu, tài liệu tham khảo và cơ sở để cập nhật chương trình đào tạo, bồi dưỡng. Sự gắn kết này tạo thành một chu trình khép kín, góp phần không ngừng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của ngành Thanh tra.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, yêu cầu đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học không còn dừng ở việc cập nhật kiến thức chuyên môn mà phải hướng tới xây dựng đội ngũ thanh tra viên có tư duy hiện đại, năng lực phân tích, khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của pháp luật, công nghệ và phương thức quản trị quốc gia.

Một trong những yếu tố tạo nên tính cấp thiết của việc đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học xuất phát từ yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW.

Trong cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước, cơ quan thanh tra giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi thực hiện chức năng kiểm tra việc chấp hành pháp luật, phát hiện vi phạm, kiến nghị xử lý và góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý. Điều đó đòi hỏi đội ngũ thanh tra viên không chỉ nắm chắc quy định pháp luật mà còn phải có tư duy pháp lý, năng lực phân tích chính sách và khả năng xử lý các tình huống phức tạp phát sinh trong thực tiễn.

Toàn cảnh khai giảng một lớp bồi dưỡng thanh tra viên theo vị trí việc làm. Ảnh: TH

Để đáp ứng yêu cầu này, công tác đào tạo cần được đổi mới theo hướng trang bị đồng thời kiến thức lý luận, kỹ năng nghiệp vụ và năng lực tư duy phản biện.

Trong khi đó, nghiên cứu khoa học phải tập trung vào những vấn đề thực tiễn, cung cấp cơ sở khoa học phục vụ xây dựng chính sách và hoàn thiện pháp luật về thanh tra.

Việc tổ chức lại Thanh tra Chính phủ theo Nghị định số 109/2025/NĐ-CP cùng với việc Luật Thanh tra năm 2025 có hiệu lực đã tạo ra những thay đổi căn bản đối với tổ chức và phương thức hoạt động của ngành Thanh tra.

Mô hình tổ chức mới với các cục chuyên ngành theo từng lĩnh vực đòi hỏi đội ngũ công chức phải có kiến thức chuyên sâu hơn về tài chính, ngân hàng, xây dựng, môi trường, y tế, giáo dục, nội chính, phòng chống tham nhũng và nhiều lĩnh vực khác.

Bên cạnh đó, Luật Thanh tra năm 2025 đã bổ sung các phương thức thanh tra hiện đại như thanh tra từ xa trên cơ sở dữ liệu điện tử, thanh tra trực tuyến kết hợp thanh tra trực tiếp. Điều này làm thay đổi đáng kể yêu cầu đối với thanh tra viên.

Nếu trước đây kỹ năng nghiệp vụ truyền thống được coi là trọng tâm thì hiện nay thanh tra viên còn phải thành thạo công nghệ thông tin, biết khai thác dữ liệu điện tử, phân tích dữ liệu lớn, đánh giá rủi ro và sử dụng các công cụ số phục vụ hoạt động nghiệp vụ.

Đây là những yêu cầu hoàn toàn mới, đòi hỏi chương trình đào tạo phải được thiết kế lại theo hướng hiện đại, chuyên sâu và có khả năng cập nhật thường xuyên.

Đổi mới toàn diện công tác đào tạo, bồi dưỡng, đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã mở ra yêu cầu mới đối với mọi lĩnh vực quản lý nhà nước, trong đó có hoạt động thanh tra.

Quá trình chuyển đổi số không chỉ làm thay đổi phương thức quản lý mà còn thay đổi cách thức tổ chức đào tạo, nghiên cứu và thực hiện nhiệm vụ chuyên môn.

Các chương trình đào tạo cần tăng cường hình thức học trực tuyến, học kết hợp, xây dựng học liệu số, video hướng dẫn nghiệp vụ, ngân hàng tình huống và hệ thống quản lý học tập điện tử.

Trong khi đó, nghiên cứu khoa học cần tập trung vào các vấn đề như thanh tra số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ hoạt động thanh tra.

Việc gắn kết chuyển đổi số với đào tạo và nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao năng lực thích ứng của đội ngũ công chức trong môi trường làm việc hiện đại.

Toàn cảnh lễ khai giảng một lớp bồi dưỡng ngạch thanh tra viên cao cấp. Ảnh: TH

Để đáp ứng yêu cầu mới, trước hết cần đổi mới tư duy về đào tạo, bồi dưỡng.

Việc học không nên chỉ nhằm hoàn thiện tiêu chuẩn chức danh mà phải trở thành nhu cầu tự thân của mỗi công chức nhằm nâng cao năng lực thực thi nhiệm vụ. Đồng thời, người đứng đầu các đơn vị cần coi phát triển nguồn nhân lực là nhiệm vụ trọng tâm, gắn kết quả đào tạo với chất lượng thực hiện nhiệm vụ của đơn vị.

Bên cạnh đó, cần đổi mới mạnh mẽ việc xác định nhu cầu đào tạo trên cơ sở vị trí việc làm, lĩnh vực chuyên môn và năng lực còn thiếu của từng nhóm công chức thay vì phân bổ theo chỉ tiêu hành chính.

Nội dung chương trình phải bám sát thực tiễn, chú trọng các chuyên đề về thanh tra số, phân tích dữ liệu, kỹ năng xử lý tình huống, xây dựng kết luận thanh tra, kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng.

Phương pháp đào tạo cũng cần chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực thông qua tình huống thực tế, mô phỏng nghiệp vụ, học theo vụ việc điển hình và tăng cường sự tham gia của các chuyên gia, lãnh đạo các đoàn thanh tra lớn trong giảng dạy. Song song với đó là xây dựng cơ sở dữ liệu đào tạo tập trung, hồ sơ học tập điện tử và hệ thống quản lý năng lực của từng công chức để phục vụ công tác quản trị nguồn nhân lực.

Chất lượng nghiên cứu khoa học phải gắn với thực tiễn

Đối với nghiên cứu khoa học, yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh từ nghiên cứu phục vụ học thuật sang nghiên cứu giải quyết các vấn đề thực tiễn của ngành Thanh tra.

Định hướng nghiên cứu cần tập trung vào những nội dung lớn như hoàn thiện thể chế, đổi mới quy trình nghiệp vụ, thanh tra trên môi trường số, xây dựng cơ sở dữ liệu, kiểm soát quyền lực và phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa. Đồng thời, cơ chế quản lý nhiệm vụ khoa học cần chuyển từ quản lý theo thủ tục sang quản lý theo sản phẩm và hiệu quả đầu ra, tăng cường cơ chế đặt hàng từ các đơn vị nghiệp vụ.

Trong cuộc họp Hội đồng Khoa học ngày 3/7/2026, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Sỹ Bảy chỉ đạo nghiên cứu khoa học cần bám sát nhiệm vụ chiến lược ngành Thanh tra. Ảnh: TH

Một giải pháp quan trọng khác là nâng cao khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu. Các đề tài sau nghiệm thu cần được chuyển hóa thành quy trình nghiệp vụ, cẩm nang hướng dẫn, tài liệu đào tạo, cơ sở dữ liệu tình huống và các chuyên đề phục vụ trực tiếp hoạt động của ngành Thanh tra. Chỉ khi kết quả nghiên cứu được đưa vào thực tiễn thì hoạt động khoa học mới phát huy đầy đủ giá trị.

Để các giải pháp trên phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống quy định nội bộ về đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học theo hướng đồng bộ với Luật Thanh tra năm 2025, Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025.

Cùng với đó là xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả sau đào tạo, hoàn thiện quy định về quản lý nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, đổi mới cơ chế tài chính và tăng cường ứng dụng kết quả nghiên cứu trong hoạt động quản lý nhà nước.

Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế, cần ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, thư viện điện tử, học liệu số, phòng học thông minh, phần mềm quản lý đào tạo và hạ tầng nghiên cứu; đồng thời mở rộng hợp tác với các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, bộ, ngành và địa phương nhằm huy động nguồn lực, chuyên gia và kinh nghiệm thực tiễn phục vụ công tác đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học.