Nhiều ý kiến tại hội thảo đã làm rõ tác động sâu rộng của chuyển đổi số đối với hoạt động thanh tra. Ảnh: TH

Xây dựng nền tảng số dùng chung toàn ngành Thanh tra

Ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo lĩnh vực tài chính, ngân hàng, (Cục VI - Thanh tra Chính phủ) cho biết, hoạt động tài chính, ngân hàng hiện nay gần như vận hành hoàn toàn trên nền tảng dữ liệu điện tử.

Theo ông Bình, từ thực tiễn hoạt động của Cục VI cho thấy, nhiều dấu hiệu vi phạm trong các lĩnh vực như quản lý tài chính doanh nghiệp, ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, quản lý vốn, quản lý tài sản công... hoặc thực hiện nghĩa vụ tài chính với ngân sách nhà nước chỉ có thể được phát hiện hiệu quả khi dữ liệu được tổng hợp, so sánh và phân tích theo chuỗi.

Nói cách khác, bản chất của thanh tra hiện đại trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng đang chuyển dần từ “kiểm tra hồ sơ” sang “kiểm tra logic dữ liệu”. Đây chính là cơ sở thực tiễn quan trọng đặt ra yêu cầu phát triển thanh tra trực tuyến và thanh tra từ xa.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục VI - Thanh tra Chính phủ Ảnh: TH

Cũng theo ông, hiện nay việc khai thác dữ liệu phục vụ thanh tra hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, dữ liệu còn phân tán giữa nhiều cơ quan quản lý; khả năng kết nối, chia sẻ chưa đồng bộ; việc cung cấp dữ liệu chủ yếu theo từng vụ việc cụ thể, chưa hình thành cơ chế khai thác thường xuyên, chủ động.

Ông kiến nghị cần triển khai đồng bộ ba trụ cột: hoàn thiện thể chế, đầu tư công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Trong đó, việc xây dựng nền tảng số dùng chung toàn ngành Thanh tra, hình thành kho dữ liệu tập trung kết nối với cơ sở dữ liệu thuế, hải quan, kho bạc, ngân hàng và đào tạo đội ngũ “thanh tra viên số” là những giải pháp cấp thiết.

AI và Big Data mở ra phương thức “thanh tra số”

Ở góc độ quản lý lĩnh vực khoa học và công nghệ, bà Trịnh Thị Thu Hằng, Phó Cục trưởng Cục Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo lĩnh vực khoa học và công nghệ (Cục XII - Thanh tra Chính phủ) nhấn mạnh việc ứng dụng khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn là xu thế tất yếu để hiện đại hóa hoạt động thanh tra.

Theo bà Hằng, trong các lĩnh vực như viễn thông, Internet và công nghệ số, số lượng người sử dụng lớn, phạm vi hoạt động rộng, dữ liệu biến động liên tục. Nhiều hành vi vi phạm hiện nay diễn ra trên môi trường mạng, thậm chí mang yếu tố xuyên biên giới và sử dụng công nghệ cao, khiến phương thức thanh tra trực tiếp truyền thống không còn đủ sức bao quát.

Các hành vi như phát tán tin nhắn rác, cuộc gọi rác, SIM kích hoạt sẵn, lừa đảo trực tuyến hay vi phạm quy định về thông tin thuê bao là ví dụ điển hình cho thấy thanh tra dựa trên hồ sơ giấy đang bộc lộ nhiều hạn chế.

Bà Trịnh Thị Thu Hằng, Phó Cục trưởng Cục XII - Thanh tra Chính phủ. Ảnh: TH

Đối với lĩnh vực khoa học và công nghệ, hoạt động thanh tra còn liên quan đến quản lý nhiệm vụ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo, vốn đòi hỏi chuyên môn sâu và dữ liệu lớn.

Do đó AI và Big Data có thể tạo bước đột phá, theo bà Hằng, thông qua các công cụ phân tích dữ liệu lớn, cơ quan thanh tra có thể phát hiện dấu hiệu bất thường, nhận diện rủi ro, lựa chọn đúng đối tượng thanh tra và chuyển từ phương thức xử lý bị động sang giám sát chủ động.

AI cũng có thể hỗ trợ thanh tra từ xa, giảm phụ thuộc vào các cuộc thanh tra trực tiếp, hạn chế chồng chéo và giảm phiền hà cho doanh nghiệp.

Thời gian qua, ngành Thanh tra đã từng bước ứng dụng công nghệ thông tin thông qua các hệ thống quản lý văn bản điện tử, hồ sơ điện tử, chữ ký số và đặc biệt là nền tảng quản lý công tác khiếu nại, tố cáo quốc gia.

Tuy nhiên, bà cũng chỉ rõ nhiều hạn chế như dữ liệu phân tán, thiếu liên thông, hạ tầng chưa đủ mạnh để xử lý dữ liệu lớn, hành lang pháp lý cho chứng cứ điện tử còn chưa hoàn thiện.

Để khắc phục, cần sớm hoàn thiện thể chế cho thanh tra số, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, đẩy mạnh ứng dụng AI và đào tạo đội ngũ thanh tra viên có kỹ năng phân tích dữ liệu, an toàn thông tin mạng.

Đổi mới phương pháp đào tạo để hình thành đội ngũ cán bộ thích ứng môi trường số

Ở góc độ đào tạo, TS Nguyễn Thị Hồng Thúy, Trưởng Khoa Nghiệp vụ 2, Trường Cán bộ Thanh tra cho rằng, chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với công tác giáo dục, đào tạo và bồi dưỡng cán bộ ngành Thanh tra.

Những năm gần đây, dưới sự chỉ đạo của Ban Giám hiệu Nhà trường, chuyển đổi số được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Các lớp đào tạo trực tuyến, kết hợp trực tiếp với trực tuyến đã trở nên phổ biến; nhiều bài giảng được tích hợp video tình huống, học liệu số, ngân hàng câu hỏi điện tử và công cụ AI hỗ trợ giảng dạy.

TS Nguyễn Thị Hồng Thúy, Trưởng Khoa Nghiệp vụ 2, Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: TH

Cùng với đó, phương pháp giảng dạy cũng chuyển từ thuyết trình một chiều sang tăng cường thảo luận, phản biện, xử lý tình huống thực tiễn. Học viên có thể tiếp cận tài liệu mọi lúc, mọi nơi, chủ động nghiên cứu và cập nhật kiến thức.

Để nâng cao chất lượng đào tạo, bà đề xuất tiếp tục đổi mới mạnh mẽ theo hướng lấy người học làm trung tâm; xây dựng hệ thống học liệu số đồng bộ; bồi dưỡng kỹ năng số cho giảng viên; đồng thời hoàn thiện cơ chế quản lý đào tạo trực tuyến, kiểm tra và công nhận kết quả học tập điện tử.

Theo bà Thúy, việc xây dựng mô hình đào tạo hiện đại, linh hoạt gắn với chuyển đổi số sẽ góp phần hình thành đội ngũ cán bộ ngành Thanh tra có bản lĩnh chính trị vững vàng, chuyên môn sâu và khả năng thích ứng nhanh với yêu cầu quản lý nhà nước trong thời kỳ mới.

Kết quả nghiên cứu khoa học hỗ trợ hoạch định chính sách, pháp luật

Ông Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ nhấn mạnh, nghiên cứu khoa học và ứng dụng kết quả nghiên cứu vào xây dựng, hoàn thiện thể chế thanh tra không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới.

Đặc biệt, trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Thanh tra Chính phủ như thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, nghiên cứu khoa học đóng vai trò quan trọng trong việc nhận diện những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, đề xuất cơ chế vận hành phù hợp và bảo đảm cơ quan thanh tra thực sự là công cụ kiểm soát quyền lực hiệu quả.

Ông Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ. Ảnh: TH

Theo ông Vinh, thời gian qua, nhiều nội dung quan trọng trong quá trình xây dựng và sửa đổi pháp luật của ngành đã được hình thành trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu khoa học. Các đề tài nghiên cứu, hội thảo chuyên đề và tổng kết thực tiễn đã cung cấp nhiều luận cứ quan trọng, góp phần trực tiếp vào việc xây dựng và hoàn thiện các văn bản pháp luật như Luật Thanh tra, Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và Luật Phòng, chống tham nhũng.

Trước yêu cầu phát triển mới, ông Vinh đề xuất cần tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật trên nền tảng khoa học và dữ liệu; tăng cường đầu tư cho nghiên cứu khoa học trong ngành Thanh tra; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong rà soát văn bản, phân tích chính sách và hỗ trợ hoạch định pháp luật. Theo ông, đây sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống pháp luật về thanh tra ngày càng hiện đại, đồng bộ và hiệu quả.