Khai thác FTA, mở rộng thị trường xuất khẩu

Ông Nguyễn Anh Sơn cho biết, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam ước vượt mốc 1.000 tỉ USD sau 10 tháng năm 2026, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước. Đây là dấu mốc quan trọng, phản ánh quy mô thương mại và mức độ hội nhập ngày càng sâu rộng của nền kinh tế Việt Nam.

Theo ông Sơn, kết quả này đến từ sự phục hồi và duy trì đà tăng trưởng của sản xuất trong nước, đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo - nhóm ngành giữ vai trò chủ lực trong xuất khẩu.

Cùng với việc mở rộng năng lực sản xuất, các doanh nghiệp đã tận dụng cơ hội từ nhu cầu thị trường quốc tế, góp phần duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu.

Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực như điện tử, máy móc, thiết bị, dệt may và da giày, qua đó thúc đẩy Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương. Ảnh: Cấn Dũng

Một động lực khác là việc khai thác các hiệp định thương mại tự do (FTA), kết hợp mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Bên cạnh những thị trường truyền thống, doanh nghiệp Việt Nam ngày càng quan tâm đến các khu vực còn nhiều tiềm năng như Trung Đông, Nam Á, châu Phi và Mỹ Latinh.

Ông Sơn đánh giá cộng đồng doanh nghiệp đã thể hiện sự chủ động, linh hoạt trước những biến động của thương mại toàn cầu, từ thay đổi nhu cầu thị trường, tiêu chuẩn kỹ thuật đến yêu cầu chuyển đổi xanh và điều chỉnh chính sách thương mại của các nước.

Tuy nhiên, theo Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, quy mô thương mại vượt 1.000 tỉ USD cũng đặt ra yêu cầu mới về chất lượng tăng trưởng.

Điều quan trọng không chỉ là tiếp tục gia tăng kim ngạch mà còn phải nâng cao giá trị tạo ra trong nước, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và cải thiện vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Đề cập vai trò điều hành và hỗ trợ doanh nghiệp, ông Nguyễn Anh Sơn cho biết Bộ Công Thương đã triển khai nhiều giải pháp nhằm phát triển thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và tháo gỡ khó khăn trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Trong đó, Bộ Công Thương tập trung hỗ trợ doanh nghiệp khai thác hiệu quả các FTA đã ký kết, thông qua phổ biến cam kết, hướng dẫn tận dụng ưu đãi thuế quan, quy tắc xuất xứ và cơ hội tiếp cận thị trường.

Các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối giao thương và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hệ thống phân phối quốc tế tiếp tục được triển khai theo từng ngành hàng, thị trường.

Cùng với việc duy trì những thị trường xuất khẩu truyền thống, Bộ Công Thương chú trọng mở rộng sang các khu vực còn nhiều dư địa phát triển.

Theo ông Sơn, việc đa dạng hóa thị trường không chỉ tạo thêm cơ hội tăng trưởng mà còn giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro trước những biến động của thương mại quốc tế.

Bộ Công Thương cũng thường xuyên theo dõi tình hình sản xuất, xuất nhập khẩu, nắm bắt khó khăn của doanh nghiệp để phối hợp xử lý các vấn đề liên quan đến tiêu chuẩn kỹ thuật, phòng vệ thương mại và những yêu cầu mới từ thị trường nhập khẩu.

Trong thời gian tới, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là chuyển từ khai thác ưu đãi thuế quan đơn thuần sang tận dụng toàn diện hơn các cơ hội mà FTA mang lại, đặc biệt trong đầu tư, hợp tác kinh tế và tham gia chuỗi cung ứng.

Ông Sơn cho rằng doanh nghiệp Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, phát triển bền vững, chuyển đổi xanh và truy xuất nguồn gốc.

Đây là những yếu tố ngày càng quan trọng để hàng hóa Việt Nam duy trì và mở rộng thị phần trên thị trường quốc tế.

Nâng tỷ lệ nội địa hóa, tăng vai trò doanh nghiệp Việt

Dù cơ cấu xuất khẩu đã chuyển dịch tích cực theo hướng tăng tỷ trọng hàng công nghiệp chế biến, chế tạo, ông Nguyễn Anh Sơn nhìn nhận giá trị gia tăng tạo ra trong nước vẫn chưa tương xứng với quy mô kim ngạch xuất khẩu.

Thực tế này thể hiện rõ ở một số ngành có kim ngạch lớn như điện tử, máy móc, thiết bị, dệt may và da giày.

Theo ông Sơn, một trong những điểm nghẽn là năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp trong nước, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế.

Nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về quy mô sản xuất, tiêu chuẩn kỹ thuật, quản trị chất lượng, đổi mới công nghệ và khả năng duy trì nguồn cung ổn định.

Bên cạnh đó, liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI chưa đạt kỳ vọng. Một số ngành xuất khẩu vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu, khiến khả năng lan tỏa lợi ích từ xuất khẩu sang khu vực doanh nghiệp nội địa còn hạn chế.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh yêu cầu phát triển công nghiệp hỗ trợ, nhất là các ngành có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn như điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác, thiết bị điện và công nghiệp chế biến.

Đồng thời, cần hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất toàn cầu.

Một giải pháp quan trọng khác là thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt trở thành nhà cung cấp trong các chuỗi sản xuất, thay vì chủ yếu tham gia những công đoạn có giá trị gia tăng thấp.

Đối với thu hút đầu tư nước ngoài, ông Sơn cho rằng cần ưu tiên các dự án có hàm lượng công nghệ cao, có cam kết phát triển hệ sinh thái cung ứng trong nước và tạo hiệu ứng lan tỏa đối với nền kinh tế.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, xuất nhập khẩu tiếp tục được xác định là một động lực quan trọng. Tuy nhiên, tăng trưởng thương mại cần đi đôi với nâng cao năng lực sản xuất trong nước và khả năng thích ứng trước biến động bên ngoài.

Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp phát triển thị trường xuất khẩu, khai thác cơ hội hội nhập, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu xuất nhập khẩu theo hướng bền vững.

Theo ông Sơn, mục tiêu lâu dài không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng kim ngạch mà còn nâng cao hàm lượng giá trị Việt Nam trong mỗi sản phẩm xuất khẩu, qua đó củng cố vị thế của doanh nghiệp Việt trên thị trường quốc tế.