Người nông dân ở Tây Nguyên rất cần được tiếp sức để tái canh vườn cà phê. Ảnh: Trung Đức

Thực trạng

Trong những năm qua, ngành Cà phê của nước ta đã có những bước phát triển nhanh về năng suất, diện tích, sản lượng. Nếu như đầu những năm 1980, cả nước chỉ có 22.500ha cà phê, năng suất bình quân 0,78 tấn/ha (với sản lượng 8.400 tấn), thì nay cả nước đã có hơn 620 nghìn ha, với năng suất bình quân 2 tấn/ha. Tại khu vực Tây Nguyên, sự phát triển nói trên đã đem lại lợi ích to lớn cho sự phát triển kinh tế - xã hội của toàn vùng, nhất là đối với những người nông dân “chân lấm, tay bùn”.

Tuy nhiên, ở Tây Nguyên, sự phát triển cà phê không theo quy hoạch và không kiểm soát được dẫn đến sự suy giảm nguồn nước, gia tăng nạn phá rừng tác động xấu đến môi trường… Hơn nữa, diện tích cà phê già cỗi, những vườn cây có độ tuổi trên 20 năm, năng suất đạt thấp, sinh trưởng kém và không có khả năng cưa đốn phục hồi hay ghép cải tạo, chiếm tỷ lệ cao. Nếu không có kế hoạch và triển khai thực hiện tốt chương trình tái canh, đến năm 2020, hầu hết diện tích cà phê ở Tây Nguyên cũng như cả nước sẽ bước sang già cỗi.

Theo TS Lê Ngọc Báu, Viện trưởng Viện Khoa học Nông - Lâm nghiệp Tây Nguyên, đời sống cây cà phê sung sức nhất chỉ từ năm thứ 5 đến năm thứ 15. Những năm tiếp theo, cây sẽ già cỗi, sức đề kháng thấp, sâu bệnh sẽ phát triển. 

Tính toán của các nhà khoa học cho thấy, để bảo đảm tái canh cà phê thành công, nông dân cần chờ đợi ít nhất 5 năm, thất thu ít nhất 150 triệu đồng/ha. Cùng với đó, vốn đầu tư cho các khâu cày bừa, cây giống, phân bón, chăm sóc… trong 3 năm cho mỗi ha cà phê tái canh, có thể lên đến hơn trăm triệu đồng. Vừa bị hụt thu, vừa phải đầu tư thêm là khó khăn lớn, nông dân khó có “sức khỏe” để vượt qua được. 

Ông Nguyễn Văn Hải, một nông hộ ở xã Đắk Mar, huyện Đắk Hà, tỉnh Kon Tum cho biết: Gia đình tôi có gần 2ha cà phê đã bước sang tuổi 25, năng suất thấp nên muốn đầu tư trồng mới. Nhưng khi nghiên cứu thăm dò nhiều nơi thấy vốn đầu tư khá cao, thêm vào đó lại mất nguồn thu nhập trong nhiều năm nên gia đình rất băn khoăn, đang cố duy trì vườn cây bằng các chế phẩm sinh học.  

Còn ông Nguyễn Đại Ngọc, Giám đốc Công ty TNHH MTV Cà phê Ia Grai (Tổng Công ty Cà phê Việt Nam) thổ lộ: Đơn vị đang gặp khó khăn trong việc tái canh diện tích cà phê già cỗi, nhất là trong thời điểm hầu hết các ngân hàng đều thắt chặt tín dụng. Do vậy, đơn vị mới chỉ tái canh được hơn 100ha trong tổng số gần 300 ha cà phê già cỗi.    
  

Tại hội nghị xúc tiến đầu tư Tây Nguyên vừa qua, các ngân hàng thương mại đã cam kết cho vay để tái canh cây cà phê của các tỉnh Tây Nguyên là 12 nghìn tỷ đồng, với lãi suất ưu đãi thấp hơn lãi suất thông thường 2%/năm. Tuy nhiên, ghi nhận tại một số địa phương, nông dân vẫn chưa thực sự mặn mà với việc vay vốn vì cho rằng, lãi suất cho vay hơn 10%/năm vẫn còn cao. Tái canh cây cà phê mất nhiều thời gian như vậy thì cần phải thực hiện gối đầu. 

Trong một diễn biến khác, từ đầu tháng 6/2013 đến nay, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) đã triển khai gói tín dụng ưu đãi hơn 10 nghìn tỷ đồng cho tái canh cà phê. Tuy nhiên, định suất vay của gói tín dụng này chỉ ở mức 50 triệu đồng/ha, quá ít so với suất đầu tư thực tế.    

Giải pháp 

Để việc tái canh cà phê ở khu vực Tây Nguyên đạt hiệu quả, các hộ nông dân trong vùng không chỉ cần vốn mà còn cần các chính sách mang tính chất “gỡ khó” của các bộ, ngành Trung ương. Một thực tế hiện nay là, giá cà phê trên thị trường bấp bênh cũng đang tạo áp lực lớn, khiến nhiều người trồng cà phê đành “bó gối” nhìn vườn cà phê cứ ngày càng già cỗi, kém năng suất… Ảnh minh họa

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Cư, Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Gia Lai cho biết: Tháng 8/2013, đơn vị đã chỉ đạo Chi nhánh Agribank Gia Lai về thực hiện cho vay vốn tái canh cây cà phê. Trên cơ sở đó, Agribank Gia Lai đã chỉ đạo các chi nhánh trực thuộc phối hợp với các ngành ở địa phương điều tra, khảo sát. Kết quả điều tra bước đầu, trên địa bàn tỉnh có khoảng 2.000ha cà phê cần tái canh. Song, một thực tế buồn là đến nay, chỉ có 2 hộ nông dân và 2 công ty (Công ty TNHH MTV Cà phê Ia Grai và Công ty TNHH MTV Cà phê Ia Sao) trên địa bàn tỉnh được vay vốn để tái canh 268,91ha, với dư nợ là 21,190 tỷ đồng…

Được biết, Ngân hàng Nhà nước đã dành sẵn gói tín dụng 12 nghìn tỷ đồng hỗ trợ cho 5 tỉnh Tây Nguyên phục vụ chương trình tái canh cà phê. Người được vay không phải trả nợ gốc trong 3 năm kiến thiết cơ bản, thời gian hoàn vốn lên đến 7 năm… Ngân hàng Nhà nước đã giao cho Agribank Việt Nam đứng ra làm đầu mối để giải ngân. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là cách làm, là sự phối kết hợp giữa các cấp, ngành trong việc tổ chức triển khai thực hiện. 

Bên cạnh đó, Chính phủ và các bộ, ngành hữu quan cần có giải pháp thiết thực hỗ trợ nông dân, trong đó cần thực hiện chủ trương thu mua tạm trữ cà phê khi vào chính vụ thu hoạch. Ngoài ra, ngành ngân hàng cần hạ lãi suất cho vay tái canh cà phê xuống mức khoảng 5 - 6%/năm, nhất là thủ tục vay vốn cũng cần đơn giản hơn để người dân và doanh nghiệp dễ tiếp cận nguồn vốn. 

Được vậy, không những giữ ổn định, mà các nhà vườn ở khu vực Tây Nguyên sẽ “tăng tốc” tái canh toàn bộ diện tích cà phê đã khai thác lâu ngày, góp phần giữ vị thế cho cà phê, vốn là một mặt hàng xuất khẩu đầy tiềm năng của nước ta.

Trung Đức