Việt Nam đặt mục tiêu 145 tỷ USD kim ngạch XK trong năm 2014. Ảnh: Trần Quý

Theo số liệu thống kê, tổng kim ngạch XK hàng hoá cả năm 2013 ước đạt 133,5 tỷ USD, tăng khoảng 16,6% so với năm 2012, vượt chỉ tiêu so với kế hoạch của Quốc hội đề ra (126,1 tỷ USD, tăng 10%). Đáng mừng là, hàng hóa XK của Việt Nam đã có mặt trên thị trường của gần 200 nước và vùng lãnh thổ. Bên cạnh các thị trường XK truyền thống như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, các nước ASEAN… thì các thị trường mới như châu Phi, Trung Đông, Mỹ La tinh… hàng hóa XK của Việt Nam đã có mặt và dần tìm được chỗ đứng vững chắc.  

Tuy nhiên, một số mặt hàng XK chủ lực những năm trước như: Gạo, cà phê, hạt tiêu… bị giảm về số lượng lẫn giá trị. 

Theo dự báo của Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), năm 2014, tình hình XK, tiêu thụ lúa gạo hàng hóa sẽ khó khăn hơn, kế hoạch XK có thể chỉ tương đương năm 2013, khoảng 6,5 - 7 triệu tấn. VFA cho biết, năm 2014 sẽ tiếp nối những khó khăn của năm 2013, nhưng áp lực nhiều hơn đối với các nguồn XK do cung cấp dư thừa, cạnh tranh quyết liệt.

Việt Nam đặt mục tiêu 145 tỷ USD kim ngạch XK trong năm 2014 (tăng 10% so với năm 2013). Theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, mục tiêu trên là trong tầm tay. 

Theo Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, năm 2014, XK tiếp tục tăng trưởng khá từ khu vực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và sẽ tiếp tục là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế.

TPP sẽ mang lại lợi thế cho doanh nghiệp (DN) nào có khả năng tự tạo ra giá trị gia tăng và tuân thủ các điều kiện sản xuất hiện đại, như: Bảo đảm điều kiện cho người lao động, bảo vệ môi trường, tôn trọng bản quyền... Nhưng các DN Việt Nam thường chưa chú trọng điều này và quy mô cũng còn nhỏ. Do đó, ngay cả khi có được những lợi thế nhất định như việc ưu đãi thuế cho xuất xứ sản phẩm thì chúng ta có thể không tận dụng được hết. Vì thế, lại phải nhờ đến những bạn hàng bên ngoài TPP như Trung Quốc hoặc Thái Lan.  

“Với những cuộc hội nhập lớn, tôi thấy Việt Nam chưa thật sự chủ động ở tất cả các cấp, các thành phần. Bài học gia nhập WTO cho thấy rõ điều đó... Trong thời gian tới, TPP và AEC sẽ là những làn sóng khổng lồ tràn qua nền kinh tế chúng ta. Không có chuẩn bị và nhận thức rõ ràng, DN Việt Nam sẽ chỉ biết chấp nhận nó như những hiện tượng "thiên nhiên", còn sau đó gần như may rủi”, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách Nguyễn Đức Thành nhận định.

Chuyên gia kinh tế - TS Lê Đăng Doanh - nhận định: Việt Nam có nhiều cơ hội và không ít thách thức từ hội nhập. Đáng chú ý là sự kiện hình thành AEC dự kiến sẽ diễn ra vào cuối năm 2015 với thị trường thống nhất, mở rộng đầu tư, giảm thuế quan... hay TPP, tạo ra cơ hội lớn cho XK, thu hút FDI... Điều này đòi hỏi Việt Nam phải cải cách mạnh mẽ để tận dụng cơ hội phát triển; các ngành dịch vụ sẽ đối mặt với cạnh tranh gay gắt. Do vậy, DN phải có sự chuẩn bị chu đáo để khi tham dự cuộc chơi không bị hụt hẫng.

Theo Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, mặc dù kinh tế thế giới được dự báo sẽ tăng khá hơn trong 2014 - 2015, nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro nên hoạt động DN trong nước vẫn còn khó khăn. Năm 2013, tổng số DN giải thể hoặc ngừng hoạt động lên đến gần 61.000 DN.

GS Nguyễn Mại thì nhận định, 70% DN vẫn khó khăn, 20% thực sự rất khó khăn. Ngoài vấn đề thị trường và đầu ra, DN vẫn tiếp tục gặp khó khăn về vốn. Hiện ngân hàng có hạ lãi suất nhưng không hạ điều kiện cho vay, thậm chí còn khắt khe hơn vì lo ngại phát sinh nợ xấu khiến DN càng khó khăn hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn. Bên cạnh đó, hàng tồn kho của DN hiện vẫn cao và dự báo vẫn chưa có gì khả quan trong năm 2014. 

Để hiện thực hóa mục tiêu XK đề ra trong năm 2014, theo Bộ trưởng Bộ Công thương Vũ Huy Hoàng, phát triển thương mại Việt Nam trong năm 2014 cần phải gắn với tính bền vững, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế. Tiếp tục tập trung phát triển XK những mặt hàng có lợi thế về điều kiện tự nhiên, nguồn lao động sẵn có; chú trọng khai thác cơ hội mở cửa thị trường từ các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế để đẩy mạnh XK vào các thị trường lớn: Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, ASEAN, Ấn Độ... ; đồng thời, khai thác các thị trường tiềm năng như Nga, Đông Âu, châu Phi, Trung Đông và Mỹ La tinh…

Nhập siêu năm 2014 cần được duy trì ở mức 6% hoặc thấp hơn nữa so với tổng kim ngạch XK; khuyến khích nhập khẩu công nghệ cao, công nghệ tiên tiến, công nghệ nguồn; hạn chế nhập khẩu các loại hàng hóa mà trong nước đã sản xuất được với chất lượng bảo đảm và giá cả cạnh tranh.

Trần Quý