Theo các chuyên gia kinh tế, TPP luôn “cho và nhận”, bên cạnh những thuận lợi, khó khăn, thách thức lớn cũng “song hành”. Ảnh: Thảo Nguyên

Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách công nghiệp (IPSI) vừa tổ chức Hội thảo “Cơ hội và thách thức của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đối với ngành Công nghiệp Việt Nam”.

“Doanh nghiệp có thể phá sản và kéo theo tình trạng thất nghiệp” 

Theo các chuyên gia kinh tế, TPP, cũng như các Hiệp định Tự do Thương mại (FTA) luôn “cho và nhận”, bên cạnh những thuận lợi, khó khăn, thách thức lớn cũng “song hành”. 

Thứ trưởng Bộ Công thương Trần Quốc Khánh:“Cần phải hiểu rõ luật chơi do các FTA đặt ra”

Chính phủ Việt Nam nói chung và Bộ Công thương luôn nỗ lực trong công tác kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các thị trường lớn trên thế giới thông qua việc đàm phán, ký kết các FTA song phương, đa phương. Đến nay, có thể nói Việt Nam là một trong những cửa ngõ hiếm hoi trên thế giới thông thương tự do với tất cả các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, ASEAN, Nga, Úc - NZL…

Cơ hội và thách thức là hai mặt của một vấn đề. Tự do thương mại mang lại cơ hội thị trường nhưng cũng tạo áp lực cạnh tranh lớn cho nền kinh tế trong nước. Tuy nhiên, những cam kết mà Việt Nam đã thoả thuận, từ WTO cho đến các hiệp định song phương, đa phương, đều đã tính đến trình độ phát triển của nền kinh tế trong nước và dành thời gian thích hợp cho sự chuẩn bị trong nước.

Với sự năng động, chủ động và sáng tạo của thế hệ trẻ Việt Nam, các doanh nghiệp Việt Nam cần phải hiểu rõ luật chơi do các FTA đặt ra và có những bước chuẩn bị thật tốt để tận dụng tốt những cơ hội do các FTA mang lại.

Thuế nhập khẩu nhiều loại hàng hóa sẽ được giảm xuống 0%, là cú huých mạnh cho xuất khẩu, tác động tích cực đến thu nhập của người dân, cải thiện sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, nâng cao kim ngạch xuất khẩu.

TPP dự kiến giúp kim ngạch xuất khẩu may mặc và giày dép của Việt Nam đạt 16,5 tỷ USD trước năm 2025. Xuất khẩu và GDP có thể tăng thêm tương ứng 68 tỷ USD và 36 tỷ USD, hay 28,4% và 10,5% vào năm 2025 so với kịch bản nếu không tham gia TPP.

Thực tế gần đây, nhiều tập đoàn lớn của nước ngoài đã đầu tư dự án mới hoặc mở rộng sản xuất tại Việt Nam trong các lĩnh vực như sản xuất sợi, dệt may, giày da, chế biến gỗ... để đón đầu TPP. 

Nhưng TPP cũng tạo ra sức ép về mở cửa thị trường, cạnh tranh đối với các DN Việt Nam. Thị phần hàng hóa liên quan tại Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng và cạnh tranh sẽ gay gắt hơn.

Trong khi đó, các ngành công nghiệp lớn, giữ vai trò chủ đạo của Việt Nam như ngành dệt may, da giày, điện thoại di động, sản phẩm điện tử hầu hết là những ngành có tỷ lệ gia công cao. 

Công nghiệp hỗ trợ thì chưa phát triển, khiến Việt Nam chỉ là một mắt xích nhỏ trong chuỗi giá trị toàn cầu.

“Doanh nghiệp có thể phá sản và kéo theo tình trạng thất nghiệp nếu năng lực cạnh tranh yếu, không được chuẩn bị kỹ cho hội nhập”, ông Phạm Anh Tuấn, Phó Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nặng, Bộ Công thương cảnh báo. 

Hơn nữa bên cạnh việc dỡ bỏ hàng rào thuế quan, các nước cũng tập trung tăng cường hơn nữa những hàng rào phi thuế quan, đặc biệt những hàng rào kỹ thuật.

“Cải cách thể chế và thúc đẩy đổi mới”

Chính vì vậy, một trong những nội dung mang tính “sống còn” trong thời của các FTAs, TPP là cần có sự phối hợp giữa khu vực Nhà nước với doanh nghiệp để làm sao giải quyết khâu khó khăn, trở ngại liên quan các hàng rào phi thuế quan.

Tại hội thảo, các chuyên gia kinh tế cho rằng, cần xác định một số ngành công nghiệp chủ lực để tiếp tục tạo điều kiện phát triển, mặt khác đa dạng hóa mặt hàng, thị trường để tránh phụ thuộc quá nhiều vào một số mặt hàng, thị trường cụ thể. Ảnh: Thảo Nguyên

Đặc biệt, cần giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường bền vững, tránh được những tranh chấp thương mại, những vụ kiện thương mại về chống bán phá giá, chống trợ cấp hay là các biện pháp tự vệ thương mại của các quốc gia… 

Chuyên gia kinh tế, TS Võ Trí Thành lưu ý, với TPP, Việt Nam đang ở thời điểm quyết định để chuyển đổi mô hình phát triển bằng cách thiết lập nền tảng vượt qua “bẫy thu nhập trung bình” nên phải có một lực đẩy mới cho cải cách. Tác động qua lại giữa cải cách trong nước và hội nhập (TPP, RCEP, FTA Việt Nam - EU…) trở nên sâu sắc hơn nhiều. 

“Vấn đề chủ chốt là phải hiện thực hóa các tiềm năng của người dân, cải cách thể chế và thúc đẩy đổi mới, cùng với tận dụng lợi thế và tối thiểu hóa rủi ro trong bối cảnh hội nhập sâu sắc và một thế giới, một khu vực đang đổi thay”, TS Võ Trí Thành kết luận.

Các chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, các doanh nghiệp cần tận dụng cơ hội hợp tác với các doanh nghiệp nước ngoài nhằm tranh thủ lợi thế về vốn, nhân lực và kỹ thuật của các đối tác để ngành Công nghiệp Việt Nam không “ngơ ngác, run rẩy” trong thời TPP.

Về dài hạn, các doanh nghiệp trong nước cần bám sát lộ trình và các quy định về mở cửa thị trường của Hiệp định TPP nhằm xây dựng kế hoạch đầu tư, sản xuất hiệu quả, nâng cao năng lực cạnh tranh của mình, tận dụng được cơ hội tham gia chuỗi cung ứng trong khu vực.

Thảo Nguyên