(Thanh tra) - Cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính không chỉ giúp khơi thông nguồn lực, cải thiện môi trường đầu tư, mà còn góp phần phòng ngừa nhũng nhiễu, tiêu cực từ gốc thông qua minh bạch hóa và kiểm soát tốt hơn quyền lực công.
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã yêu cầu tiếp tục rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong các lĩnh vực môi trường, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, khu công nghiệp, cụm công nghiệp. Đây không chỉ là một chỉ đạo điều hành, mà đó là thông điệp cải cách rất rõ: Muốn giữ nhịp tăng trưởng cao, phải tháo điểm nghẽn thể chế; muốn kinh tế bứt phá, phải giải phóng sức dân, sức doanh nghiệp và nguồn lực xã hội.
Từ góc độ thanh tra, cải cách thủ tục hành chính cũng là giải pháp quan trọng để phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực từ sớm. Bởi thủ tục càng rườm rà, nhiều tầng nấc càng dễ phát sinh cơ chế xin - cho, chi phí không chính thức và nhũng nhiễu. Ngược lại, quy trình càng minh bạch, số hóa và có trách nhiệm giải trình rõ ràng thì quyền lực công càng được kiểm soát hiệu quả hơn.
Ngày 29/4/2026, Chính phủ đã ban hành 8 nghị quyết về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, đồng thời sửa đổi, bổ sung 163 văn bản quy phạm pháp luật. Đáng chú ý, hệ thống chính sách mới bãi bỏ 184 thủ tục hành chính và 890 điều kiện kinh doanh, thể hiện quyết tâm chuyển cải cách từ khẩu hiệu sang hành động cụ thể.
Ngay sau đó, Thủ tướng tiếp tục yêu cầu các bộ, ngành khẩn trương rà soát thủ tục trong các lĩnh vực tác động trực tiếp đến đầu tư, sản xuất như phòng cháy chữa cháy, khu công nghiệp, đánh giá tác động môi trường, cấp phép xây dựng; hoàn thành báo cáo trong tháng 5/2026.
Khi cải cách được thực hiện thực chất, thể chế sẽ không còn là điểm nghẽn mà trở thành động lực cho tăng trưởng và phát triển.
PGS.TS Ngô Trí Long
Điểm đáng nói là các lĩnh vực được yêu cầu rà soát đều là những "điểm nghẽn" mà doanh nghiệp thường xuyên gặp phải khi triển khai dự án. Một nhà máy muốn đi vào hoạt động phải qua nhiều khâu như đất đai, quy hoạch, môi trường, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, đấu nối hạ tầng, cấp phép chuyên ngành. Chỉ cần một khâu chậm, cả dự án có thể bị đình trệ. Với doanh nghiệp, thời gian không chỉ là thời gian, đó là chi phí vốn, lãi vay, đơn hàng và cơ hội thị trường.
Từ góc nhìn của ngành Thanh tra, vấn đề cốt lõi không chỉ là thủ tục nhiều hay ít, mà là quyền lực công được vận hành như thế nào. Một thủ tục thiếu minh bạch có thể trở thành khoảng trống cho tùy tiện. Một quy trình không rõ thời hạn có thể tạo cơ hội cho đùn đẩy. Một hồ sơ phải bổ sung nhiều lần nhưng không có căn cứ rõ ràng có thể trở thành mảnh đất cho nhũng nhiễu. Do đó, cải cách thủ tục hành chính phải gắn chặt với kiểm soát quyền lực, kỷ luật công vụ và trách nhiệm người đứng đầu.
Muốn vậy, mỗi thủ tục cần được rà soát theo những câu hỏi rất cụ thể: Thủ tục này có thật sự cần thiết không? Có trùng lặp với thủ tục khác không? Cơ quan Nhà nước đã có dữ liệu rồi thì có cần yêu cầu người dân, doanh nghiệp nộp lại không? Thời hạn xử lý có rõ không? Ai chịu trách nhiệm nếu chậm trễ? Có cơ chế giám sát, khiếu nại, phản ánh và xử lý cán bộ gây phiền hà hay không? Chỉ khi trả lời thẳng vào những câu hỏi đó, cải cách mới đi vào thực chất.
Cũng cần nhấn mạnh rằng đơn giản hóa thủ tục không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Với các lĩnh vực như phòng cháy chữa cháy, môi trường, xây dựng, yêu cầu an toàn và phát triển bền vững vẫn phải được đặt lên hàng đầu. Vấn đề là phải chuyển từ tiền kiểm, quản lý trùng lặp, hình thức sang quản lý dựa trên rủi ro. Dự án có nguy cơ cao phải được kiểm soát chặt; hoạt động ít rủi ro phải được xử lý nhanh; sai phạm phải bị hậu kiểm nghiêm minh.
Như vậy, Nhà nước vừa bảo đảm an toàn xã hội, vừa không biến thủ tục thành rào cản phát triển.
Một giải pháp quan trọng là số hóa thực chất quy trình hành chính, theo hướng giảm tiếp xúc trực tiếp, giảm giấy tờ trùng lặp, liên thông dữ liệu và công khai tiến độ xử lý hồ sơ. Khi toàn bộ quá trình được theo dõi trên hệ thống, người dân và doanh nghiệp có thể biết hồ sơ đang ở đâu, ai xử lý, vì sao chậm, qua đó thu hẹp dư địa cho nhũng nhiễu.
Cải cách cũng không thể chỉ đo bằng số thủ tục được cắt giảm, mà phải bằng mức độ thuận lợi thực tế cho người dân và doanh nghiệp, như giảm thời gian đi lại, chờ đợi và chi phí tuân thủ. Trong đó, ngành Thanh tra giữ vai trò quan trọng trong phòng ngừa tiêu cực từ sớm thông qua thanh tra công vụ, kiểm tra trách nhiệm và phát hiện các điểm nghẽn, biểu hiện gây phiền hà trong quá trình thực thi.
Ngành Thanh tra giữ vai trò quan trọng trong phòng ngừa tiêu cực từ sớm thông qua thanh tra công vụ, kiểm tra trách nhiệm và phát hiện các điểm nghẽn, biểu hiện gây phiền hà trong quá trình thực thi.
PGS.TS Ngô Trí Long
Cải cách thủ tục hành chính cũng phải gắn với trách nhiệm người đứng đầu. Nơi nào hồ sơ tồn đọng, thủ tục kéo dài, doanh nghiệp phản ánh nhiều, cán bộ gây phiền hà mà không bị xử lý, nơi đó không thể coi là hoàn thành nhiệm vụ cải cách. Người đứng đầu bộ, ngành, địa phương phải xem sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp là thước đo năng lực điều hành. Cải cách không thể là việc riêng của bộ phận một cửa, mà phải là cam kết chính trị và trách nhiệm quản trị của cả hệ thống.
Nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn đòi hỏi tốc độ cao hơn, chất lượng cao hơn và năng lực cạnh tranh lớn hơn. Muốn đạt mục tiêu đó, không thể chỉ dựa vào tăng vốn đầu tư, mở rộng tín dụng hay khai thác lợi thế chi phí thấp. Tăng trưởng cao trong giai đoạn mới phải dựa vào năng suất, đổi mới sáng tạo, hiệu quả phân bổ nguồn lực và chất lượng thể chế. Trong đó, một nền hành chính minh bạch, kỷ cương, liêm chính và phục vụ là điều kiện nền tảng.
Yêu cầu của Thủ tướng Lê Minh Hưng vì vậy cần được hiểu như một phép thử của năng lực thực thi cải cách. Cắt giảm 184 thủ tục hành chính và 890 điều kiện kinh doanh là bước khởi đầu quan trọng. Tuy nhiên, điều người dân và doanh nghiệp chờ đợi là thủ tục có thực sự thông thoáng hơn, dự án có triển khai nhanh hơn, chi phí không chính thức có giảm và niềm tin thị trường có được củng cố hay không.
Cải cách thủ tục hành chính không chỉ là cắt giảm giấy tờ, mà còn là tháo gỡ các rào cản thể chế, thu hẹp cơ chế xin - cho và chuyển mạnh sang tinh thần phục vụ. Khi cải cách được thực hiện thực chất, thể chế sẽ không còn là điểm nghẽn mà trở thành động lực cho tăng trưởng và phát triển.
