Dù nông sản đã khẳng định vị thế quốc tế, song sản xuất trong nước vẫn phân tán; liên kết giữa nông dân, hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp chưa bền vững. Quản trị, công nghệ và hạ tầng còn hạn chế, khiến người nông dân chưa được hưởng giá trị tương xứng.

Toàn cảnh tọa đàm. Ảnh: BTC

Đầu ra thiếu ổn định cũng khiến HTX khó tiếp cận tín dụng

Thông tin trên được đưa ra tại Diễn đàn: "Xúc tiến phát triển hợp tác xã nông nghiệp gắn với chuyển đổi số, đầu tư công nghệ thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và xây dựng vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản tập trung giai đoạn 2026-2030" do Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tổ chức đã diễn ra tại Hà Nội, chiều 30/10.

Theo ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), quy mô nhỏ khiến HTX khó tích tụ nguồn lực, thiếu vốn đầu tư máy móc, kho lạnh, sơ chế và bảo quản. Đơn vị thiếu cán bộ chuyên môn để lập phương án kinh doanh, đàm phán hợp đồng và kiểm soát chất lượng. Đầu ra thiếu ổn định cũng khiến HTX khó tiếp cận tín dụng.

Cùng với đó, yêu cầu phát triển nông nghiệp xanh, sinh thái, tuần hoàn, giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số ngày càng trở nên cấp thiết.

HTX có thể trở thành đầu mối kết nối nông dân với doanh nghiệp, cơ sở chế biến, hệ thống phân phối, tổ chức tín dụng và các chủ thể cung cấp dịch vụ hỗ trợ; qua đó góp phần khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường, cải thiện hiệu quả sản xuất và thu nhập của thành viên.

Tuy nhiên, ông Thịnh cho rằng, phát huy vai trò của HTX không chỉ dừng lại ở việc tăng số lượng HTX tham gia liên kết hoặc làm trung gian thực hiện các hợp đồng tiêu thụ sản phẩm. Vấn đề cốt lõi là nâng cao năng lực tự chủ, quản trị và tổ chức sản xuất của HTX; tăng khả năng chủ động xác định nhu cầu thị trường, xây dựng kế hoạch sản xuất, huy động nguồn lực, tổ chức cung ứng dịch vụ, kiểm soát chất lượng và phối hợp với các đối tác trong toàn bộ chuỗi giá trị.

"Hiệu quả và tính bền vững của liên kết vẫn phụ thuộc lớn vào năng lực quản trị của HTX, mức độ cam kết của doanh nghiệp, khả năng tiếp cận thị trường, điều kiện hạ tầng và cơ chế phân chia lợi ích, rủi ro giữa các bên", ông Thịnh cho hay.

Dù nông sản đã khẳng định vị thế quốc tế, song sản xuất trong nước vẫn phân tán; liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp chưa bền vững. Ảnh minh họa: VGP

Mục tiêu đến năm 2030 có 45.000 HTX với 8 triệu thành viên

Theo đại diện Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), Quyết định số 1128/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 đặt mục tiêu đến năm 2030 có 45.000 HTX với 8 triệu thành viên, 140.000 tổ hợp tác và 340 liên hiệp HTX.

Ít nhất 60% HTX phấn đấu hoạt động khá, tốt; trên 5.000 HTX và 500 tổ hợp tác ứng dụng công nghệ cao; khoảng 50% HTX nông nghiệp liên kết doanh nghiệp theo chuỗi.

Chính sách phát triển HTX tiếp tục được hoàn thiện theo hướng nâng cao năng lực tự chủ, tăng khả năng tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường, đồng thời cải cách thủ tục hành chính.

Trọng tâm giai đoạn tới là nâng chất lượng quản trị, thúc đẩy chuyển đổi số và liên kết chuỗi. Tuy nhiên, khoảng cách giữa mục tiêu và năng lực thực tế vẫn đáng kể, nhất là tại địa bàn nông thôn, miền núi, nơi nhân lực chuyên môn và điều kiện đầu tư còn thiếu.

Để khắc phục những điểm nghẽn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt Đề án Phát triển vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản tập trung giai đoạn 2026-2030 tại Quyết định số 3411/QĐ-BNNMT ngày 24/8/2026.

Đề án nhằm khắc phục ba điểm nghẽn: hạ tầng thiếu đồng bộ; năng lực quản trị HTX và dữ liệu còn yếu; liên kết doanh nghiệp với người sản xuất thiếu bền vững.

Thay vì phân bổ nguồn lực dàn trải, Đề án xác định khoảng 250-300 vùng nguyên liệu tiềm năng để rà soát, đánh giá và lựa chọn. Đây không phải số vùng đã được phê duyệt hay mặc nhiên được hỗ trợ ngân sách.

Đề án đặt mục tiêu trên 70% vùng nguyên liệu được hỗ trợ hoàn thành bản đồ số và chuẩn hóa dữ liệu cơ bản; tối thiểu 60% diện tích được hỗ trợ áp dụng nhật ký điện tử, quản lý mã số vùng trồng, vùng nuôi và truy xuất nguồn gốc. Trên 80% HTX, tổ hợp tác tham gia được hỗ trợ đào tạo về quản trị, kế hoạch sản xuất, chất lượng, hợp đồng và dữ liệu.

Chính sách hỗ trợ phải đánh giá khả năng duy trì liên kết, thực hiện hợp đồng và phân chia lợi ích minh bạch. Người nông dân là đối tượng hưởng lợi trực tiếp, nên thu nhập phải là tiêu chí xuyên suốt.

Mục tiêu cuối cùng, theo ông Thịnh, không chỉ là tăng số HTX tham gia chuỗi giá trị mà phải hình thành những đơn vị đủ năng lực tổ chức sản xuất, quản trị vùng nguyên liệu, kết nối thị trường và nâng thu nhập thành viên. Tháo gỡ khó khăn về vốn, quản trị, hạ tầng, thủ tục và công nghệ sẽ giúp HTX trở thành mắt xích mạnh hơn trong chuỗi nông sản.