(Thanh tra) - Từ những vườn chuối cấy mô đến các mô hình trồng rau trong nhà lưới, nông nghiệp vùng cao các xã A Lưới, TP Huế đang từng bước chuyển mình, từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết, gắn với nhu cầu thị trường. Đây là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị nông sản và thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số.
Được mùa vẫn lo đầu ra
Trong khu vườn của gia đình anh Hồ Viết An ở thôn Nhâm, xã A Lưới 2, những hàng chuối cấy mô đang vào kỳ cho trái. Cây phát triển tốt, buồng đều, quả lớn nhờ được chăm sóc đúng kỹ thuật. Thế nhưng, phía sau niềm vui được mùa vẫn là nỗi lo về giá cả và nơi tiêu thụ.
“Chuối cho trái đều và buồng đạt chất lượng. Nhưng đôi khi 1kg trái chỉ 5, 7 ngàn đồng, nên vợ chồng tôi rất lo lắng. Nếu có đầu ra tốt, với chất lượng chuối như thế này thì gia đình có thu nhập tốt hơn”, anh An chia sẻ.
Câu chuyện của gia đình anh An cũng là thực tế của nhiều hộ trồng chuối ở các xã A Lưới. Gần 10 năm trước, chuối cấy mô từng được huyện A Lưới cũ lựa chọn phát triển thành cây trồng hàng hóa. Diện tích mở rộng, kỳ vọng tạo sinh kế mới cho người dân. Tuy nhiên, khi sản lượng tăng mà tiêu thụ chưa theo kịp, giá cả thiếu ổn định khiến không ít hộ phải tính toán lại diện tích hoặc chuyển sang cây trồng khác.
Thực tế cho thấy, nâng cao năng suất mới chỉ giải quyết một phần bài toán. Nếu chưa có sự gắn kết giữa người trồng với đơn vị thu mua, sản lượng tăng chưa chắc đồng nghĩa với thu nhập tăng. Khi nhiều hộ cùng thu hoạch một thời điểm, nông sản dễ rơi vào tình trạng khó tiêu thụ, giá bán bấp bênh.
Không riêng cây chuối, sản xuất nông nghiệp ở nhiều thôn, làng vùng A Lưới vẫn chủ yếu dựa vào quy mô hộ gia đình. Mỗi nhà trồng một ít, nuôi một ít, sản lượng và chất lượng không đồng đều. Điều này khiến người dân khó tạo nguồn hàng đủ lớn để đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm còn hạn chế về sơ chế, bảo quản, bao bì và truy xuất nguồn gốc. Sản lượng phân tán làm tăng chi phí thu gom, vận chuyển, trong khi sự tham gia của doanh nghiệp vào xây dựng vùng nguyên liệu và thu mua lâu dài chưa nhiều. Vì vậy, không ít nông dân vẫn phải tự tìm người mua khi đến kỳ thu hoạch.
Phó Chủ tịch UBND xã A Lưới 2 Nguyễn Xuân Thương cho biết, địa phương xác định phát triển kinh tế nông nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm. Cùng với hỗ trợ sản xuất, xã chú trọng vận động người dân thay đổi tư duy, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết sản xuất gắn với nhu cầu thị trường.
Liên kết để nâng giá trị nông sản
Từ thực tế sản xuất, một bộ phận nông dân A Lưới đã chủ động thay đổi cách làm, chú trọng phối hợp giữa các hộ để tạo nguồn cung ổn định. Tại thôn Sơn Phước, xã A Lưới 2, những mô hình trồng rau trong nhà lưới đang cho thấy hiệu quả bước đầu của việc tổ chức sản xuất có liên kết.
Theo ông Lê Chiến, ở thôn Sơn Phước, xã A Lưới 2 việc đa dạng cây trồng giúp nhà vườn có sản phẩm ở nhiều thời điểm trong năm. Tuy nhiên, muốn cung ứng số lượng lớn, chất lượng đồng đều thì các hộ phải tăng cường liên kết, thống nhất cách sản xuất.
Đây cũng là vấn đề được các địa phương vùng A Lưới quan tâm trong định hướng phát triển nông nghiệp thời gian tới. Đáng chú ý, định hướng xây dựng các mô hình liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ đang được đặt ra. Vì vậy, các địa phương này đang chú trọng vận động người dân tăng cường liên kết trong sản xuất, đồng thời phát triển các mô hình trồng trọt, chăn nuôi an toàn sinh học, nông nghiệp tuần hoàn.
Ông Hoàng Ngọc Tế, ở thôn Sơn Phước, chia sẻ: “Trước đây, mạnh ai nấy làm. Nhưng khi chúng tôi có tổ sản xuất 7 nhà vườn trồng rau trong nhà lưới, thông tin thị trường được nắm kỹ, khi cần số lượng sản phẩm lớn hơn để cung cấp cho thị trường. Nhờ đó, thu nhập của nhà vườn được tăng lên”.
Từ những mô hình như vậy, có thể thấy liên kết không chỉ giúp các hộ chia sẻ kinh nghiệm mà còn tạo điều kiện tập hợp sản lượng, đáp ứng nhu cầu của người mua. Tuy nhiên, để duy trì hiệu quả, các tổ sản xuất cần có kế hoạch cụ thể, thống nhất chất lượng và từng bước kết nối với cơ sở thu mua, doanh nghiệp phân phối.
Chủ tịch Hội Nông dân xã A Lưới 3 Trần Công Hai cho biết, Hội Nông dân xã đã vận động thành lập 6 tổ hợp tác nhằm tập hợp hội viên, tăng cường liên kết trong sản xuất, tạo sức mạnh chung và tìm kiếm đầu ra tốt hơn.
Đối với cây chuối cấy mô, xã A Lưới 2 cũng tiếp tục đặt mục tiêu phát triển. Ông Nguyễn Xuân Thương cho biết, từ nay đến năm 2030, địa phương phấn đấu mở rộng thêm 50 - 100ha, nâng tổng diện tích chuối cấy mô lên gần 200ha.
Mục tiêu này đặt ra yêu cầu phải gắn mở rộng vùng trồng với khả năng tiêu thụ. Bởi nếu chỉ tăng diện tích mà chưa có phương án thu mua, liên kết với doanh nghiệp thì nguy cơ giá cả bấp bênh vẫn có thể lặp lại. Do đó, cùng với hỗ trợ kỹ thuật, địa phương cần quan tâm kết nối thị trường, xây dựng vùng nguyên liệu và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Với vùng cao A Lưới, đất đai và kinh nghiệm canh tác của đồng bào là những lợi thế quan trọng. Những mô hình sản xuất đang hình thành cho thấy người dân đã từng bước thay đổi tư duy, từ làm riêng lẻ sang hợp tác để tạo nguồn hàng.
Tuy nhiên, để nông nghiệp thực sự trở thành sinh kế bền vững, cần tiếp tục kết nối chặt chẽ giữa nông dân, tổ hợp tác, chính quyền và doanh nghiệp. Bởi giá trị của mỗi mùa vụ không chỉ nằm ở sản lượng thu hoạch, mà còn ở khả năng tiêu thụ và thu nhập thực tế người nông dân nhận được.
