Tác giả tác nghiệp tại vùng biển Hoàng Sa. Ảnh: VD

1. Tổ quốc

Hôm ấy, biển trong xanh, gió lặng mà trong tim như dậy sóng. Khi Hoàng Sa - một phần máu thịt không thể tách rời của Tổ quốc bị xâm phạm, chẳng ai có thể yên lòng. 

Vừa trở về đất liền không lâu sau một chuyến đi dài ra quần đảo Trường Sa, tôi nhận lệnh đi ra vùng biển Hoàng Sa công tác. Chúng tôi - trong số không nhiều phóng viên, được có mặt tác nghiệp tại thực địa - nơi giàn khoan Hải Dương 981 của Trung Quốc, ngang nhiên hạ đặt trái phép kể từ ngày 2/5/2014 trong vùng thềm lục địa và đặc quyền kinh tế của Việt Nam.

21 giờ đêm 15/7/2014, loa trên tàu Cảnh sát biển 9001, vang lên: Giàn khoan Hải Dương 981 có dấu hiệu dịch chuyển và đang được kéo đi.

Chúng tôi ào lên cabin chỉ huy. Những ánh mắt của các sĩ quan vẫn dán lên màn hình radar trên tàu. “Giàn khoan Hải Dương 981 đã bắt đầu dịch chuyển vị trí và rời khỏi tọa độ 35 phút vĩ độ Bắc - 111 độ 34 phút Kinh độ Đông, đi chuyển theo hướng Bắc Tây Bắc, với tốc độ khoảng 4 hải lý/giờ vào lúc 21 giờ 3 phút" - một sĩ quan thông báo.

Chúng tôi lao ra khỏi phòng chỉ huy. Đứng ở boong tàu, trăng sáng vằng vặc. Phía xa xa, tàu Trung Quốc dàn thành một đội hình, đèn sáng rực, trong đó ánh đèn từ giàn khoan Hải Dương 981 là sáng nhất, đang di chuyển về phía đảo Hải Nam. Để bảo vệ và hộ tống giàn khoan di chuyển trong đêm, Trung Quốc đã bố trí đội hình tàu chia làm 3 vòng bảo vệ. Vòng ngoài cùng gồm 2 tàu chiến và khoảng 17 tàu hải cảnh, hải giám bảo vệ. Vòng thứ 2 gồm khoảng 30 tàu các loại tham gia bảo vệ, xếp theo đội hình chữ L. Vòng 3 gồm gần 20 tàu các loại tham gia hộ tống, bảo vệ sự di chuyển của giàn khoan.

Những biên đội tàu thực thi pháp luật của chúng ta vẫn giữ đúng cự ly đội hình và theo dõi sát động thái của giàn khoan 981 và các tàu Trung Quốc di chuyển.

Bảo vệ chủ quyền là nhiệm vụ thiêng liêng. Và sau hơn 2 tháng kiên quyết đấu tranh bằng sức mạnh tổng hợp và các biện pháp phù hợp với luật pháp quốc tế, giàn khoan 981 của Trung Quốc đã phải rút khỏi vùng biển Việt Nam. 

Và đêm ấy, trên vùng biển Hoàng Sa thân yêu, chúng tôi đã không ngủ, vì hạnh phúc.

Các sĩ quan trên tàu Cảnh sát biển 9001 tác nghiệp. Ảnh: VD

2. Mắt của rừng

Mùa A Thênh, chàng trai người dân tộc Mông, đang là sinh viên năm 3, lớp Luật DK13, Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên. Nghe tin lũ dữ, Thênh tất tả rời trường trở về nhà ở bản Kháo Giống, xã Kim Nọi. Ngồi bên ngôi nhà của gia đình, mà giờ chỉ còn trơ lại cái nền nhà, Thênh bảo: “Mất hết thật rồi anh ạ. Chắc em phải nghỉ học thôi”.

Rạng sáng ấy - ngày 3/8/2017, trận lũ ống, lũ quét kinh hoàng mà như lời những người già kể lại, chưa từng diễn ra ở nơi đây, đã ập đến huyện Mù Cang Chải (Yên Bái). Trận lũ dữ đã cướp đi sinh mạng của 15 người già và trẻ nhỏ; hàng chục ngôi nhà, trâu bò, tài sản của đồng bào nghèo nơi đây đã trôi theo dòng nước.

Khi thiên nhiên nổi giận, thật là đáng sợ. Lũ đi qua, nỗi đau ở lại. Đi bất cứ nơi đâu, từ Chế Tạo, Kim Nọi,  Mồ Dề, thị trấn Mù Cang Chải… đều dễ dàng bắt gặp những ánh mắt đầy ám ảnh của người dân nơi đây, bởi họ và gia đình đang phải gánh chịu những nỗi đau quá lớn: Người thân chết, nhà mất, thiếu ăn, ruộng vườn tan hoang...

Giàng A Hứ sẽ tựu trường để vào học lớp 10 ở trường huyện. Nhưng điều đó không bao giờ xảy ra nữa. Hứ cùng với 3 em nhỏ khác ở bản Kháo Giống đã bị dòng lũ dữ cuốn trôi đi, khi ngủ lại ở lán trăn trâu trên rừng. Bà Sùng Thị Cở, mẹ của Giàng A Hứ, ngồi tựa cửa, mắt dại đi, nhìn vô định, chờ tin con trong vô vọng. Nước mắt không chảy được nữa. Giàng Thị Dủa, em gái của Hứ, đứng bên mẹ, buồn thiu, thỏ thẻ: “Em chỉ ước anh Hứ trở về”.

Nụ cười hiếm hoi ở Mù Cang Chải sau cơn lũ dữ. Ảnh: VD

Ít ngày sau đó, gom góp được ít tiền từ những đồng nghiệp, bạn bè ủng hộ, tôi trở lại Mù Cang Chải để ủng hộ cho những mảnh đời khốn khó. Trong nỗi đau thương, tôi đã bắt gặp nụ cười hiếm hoi ở mảnh đất này. Mùa Thị Giàng địu em và nở một nụ cười thật duyên trên khuôn mặt xinh tươi khi tôi hỏi chuyện. Em là cô bé người Mông đẹp nhất mà tôi từng gặp ở Mù Cang Chải. Giàng còn quá nhỏ để có thể cảm nhận những nỗi đau mà người dân ở bản Kháo Giống quê em vừa trải qua sau trận lũ. 

Anh Mạnh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động huyện Mù Cang Chải gọi điện cho tôi qua facebook và livestream, khi đang dự bữa cơm liên hoan mừng có nhà mới của bà con ở xã Lao Chải. Mùa A Thênh đã không phải bỏ học khi nhận được sự giúp đỡ về vật chất và tinh thần của các cấp chính quyền và những tấm lòng thơm thảo của nhân dân cả nước gửi về. Thênh bảo: “Tết này anh lên ăn Tết với gia đình em”. 

Tết đã về. Và tôi đã thấy những nụ cười và những màu xanh, mầm sống đang trở lại trên vùng đất này. Và Mù Cang Chải rất cần những nụ cười lạc quan, hồn nhiên như nụ cười của Mùa Thị Giàng.

Văn Duẩn