Toàn cảnh hội thảo

Kết quả nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ mắc các vấn đề sức khoẻ tâm thần chung ở Việt Nam từ 8% đến 29% đối với trẻ em và vị thành niên, với sự khác biệt về tỉ lệ tuỳ theo tỉnh, giới tính và đặc điểm của người trả lời.

Một khảo sát dịch tễ học gần đây trên mẫu đại diện quốc gia của 10 trong số 63 tỉnh/thành cho thấy mức trung bình các vấn đề sức khoẻ tâm thần trẻ em vào khoảng 12%, tương đương hơn 3 triệu trẻ em có nhu cầu dịch vụ sức khoẻ tâm thần. Các loại hình vấn đề sức khoẻ tâm thần phổ biến nhất trong trẻ em Việt Nam là những vấn đề hướng nội (lo âu, trầm cảm, cô đơn) và hướng ngoại (tăng động, giảm chú ý).

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy, tỷ lệ trẻ vị thành niên tự tử là 2,3%, dù thấp hơn tỷ lệ chung toàn cầu (9%) nhưng đang có xu hướng gia tăng. Trong số 409 người từng nghĩ đến tử tự có 102 người đã từng tìm cách tự tử, trong đó nhóm tự gây tổn hại bản thân như rạch tay hay tự nhốt mình ở nữ cao hơn nam. 

Tuy nhiên, theo TS Fiona Samuels, đại diện nhóm nghiên cứu, mặc dù tỷ lệ mắc các vấn đề sức khoẻ tâm thần được báo cáo trong các tài liệu có sẵn là tương đối thấp. Nhưng tất cả những người tham gia nghiên cứu cùng chung quan điểm cho rằng tuy khó có thể ước lượng được một cách chính xác nhưng cả vấn đề sức khoẻ tâm thần và tâm lý xã hội đều đang lan rộng đang lan rộng và gia tăng, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Những lo lắng, buồn bã và bi quan được thể hiện với tần suất cao hơn trong nhóm trẻ độ tuổi lớn hơn. Và, thường bắt nguồn từ việc cha mẹ đánh lộn, thành viên trong gia đình bị ốm, kết quả học tập ở trường, nỗi sợ bị buộc thôi học, cảm giác không chắc chắn về tương lai và việc phải kết hôn sớm. Biểu hiện của sự lo lắng và buồn phiền gồm có căng thẳng dẫn đến bỏ bữa, đau đầu và nóng giận.

Phổ biến trong mẫu nghiên cứu là những rối loạn cảm xúc, trong đó có trầm cảm và tự tử. Những người tự tử hoặc từng cố gắng tự tử hầu hết là thanh thiếu niên và các em gái.

Nguyên nhân khiến trẻ em, thiếu niên, thanh niên gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần là do áp lực, căng thẳng trong công việc, học hành, cuộc sống, thất bại trong tình cảm, chịu tác động của mạng xã hội… Người gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần thường có biểu hiện lo âu, trầm cảm, cô đơn (hướng nội), tăng động, giảm chú ý (hướng ngoại)… Đó không phải là bệnh tâm thần, song những người có biểu hiện này có nguy cơ bị bệnh tâm thần cao hơn người bình thường.

Tại hội thảo nhiều ý kiến cho rằng, để hạn chế tình trạng này, thời gian tới, các cơ quan, đơn vị chức năng cần xây dựng, hoàn thiện khung pháp lý về chăm sóc sức khỏe tâm thần, coi việc chăm sóc sức khỏe tâm thần tương tự như chăm sóc sức khỏe thể chất. 

Bên cạnh đó, các ngành, địa phương cần tăng cường cung ứng dịch vụ tham vấn tâm lý; nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ làm công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em. Đồng thời có cơ chế, chính sách phát triển, mở rộng đội ngũ bác sĩ tâm thần nhi, bác sĩ tâm lý và nhân viên tư vấn…

Tại mỗi gia đình, người lớn cần dành thời gian nhiều hơn cho con, cháu; lắng nghe, chia sẻ tâm tư, nguyện vọng của con, cháu với thái độ tôn trọng, tránh áp đặt. Các nhà trường nên chủ động trang bị cho học sinh kỹ năng ứng xử, xử lý các vấn đề phức tạp phát sinh…

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ LĐTB&XH Đào Hồng Lan cho biết, những phát hiện của nghiên cứu này là bằng chứng thực tế nhằm giúp các ngành, địa phương xây dựng và triển khai hệ thống dịch vụ toàn diện để đáp ứng nhu cầu hỗ trợ về sức khoẻ tâm thần và tâm lý xã hội của trẻ em và thanh niên ở Việt Nam. 

Những phát hiện từ nghiên cứu này sẽ đưa ra khuyến nghị về cách giải quyết tình trạng sức khoẻ tinh thần của trẻ em và thanh niên và sẽ lồng ghép vào các chương trình cấp quốc gia hiện có như Chương trình Quốc gia về trợ giúp xã hội và phục hồi chức năng cho người có bệnh tâm thần và Chương trình Mục tiêu Quốc gia về chăm sóc sức khỏe, cũng như các chương trình và khung pháp lý trong tương lai đang được lên kế hoạch bao gồm Chiến lược Quốc gia về sức khoẻ tâm thần giai đoạn 2016-2025, với tầm nhìn đến năm 2030.

Phương Anh