Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) dự kiến giảm xuống còn 113 điều, tập trung quy định các vấn đề có tính nguyên tắc, tăng phân cấp và tháo gỡ những vướng mắc từ thực tiễn.

Địa phương đề xuất phân cấp, phân quyền mạnh hơn trong quản lý đất đai. Ảnh minh họa: VGP

Một số quy định mới hướng tới bảo vệ quyền lợi người có đất bị thu hồi

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, một đạo luật chỉ thực sự có sức sống khi phản ánh đúng thực tiễn, tháo gỡ được những nút thắt tại cơ sở và bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của Nhân dân.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Phương Hoa, Luật Đất đai (sửa đổi) được xây dựng trên tinh thần thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 21-NQ/TW của Trung ương. Luật chỉ quy định những vấn đề khung, có tính nguyên tắc; những vấn đề thường xuyên biến động được giao Chính phủ, bộ, ngành và địa phương quy định nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp thực tiễn.

Ông Đào Trung Chính, Cục trưởng Cục Quản lý đất đai cho biết, một trong những thay đổi đáng chú ý là quy mô dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) được tinh gọn đáng kể.

Nhiều quy định chi tiết về trình tự, thủ tục được đưa ra khỏi Luật để giao Chính phủ quy định.

Đáng chú ý, nội dung đất đai được xác định là một phần trong quy hoạch thống nhất của đơn vị hành chính cấp tỉnh, thay vì tiếp tục quy định quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh riêng biệt.

Kế hoạch sử dụng đất cấp xã được định hướng lập cho thời kỳ 5 năm theo hướng đơn giản, số hóa và tích hợp với các quy hoạch có liên quan.

Theo ông Chính, bên cạnh phân cấp, dự thảo bổ sung nhiều quy định xử lý những vấn đề phát sinh trong thực tiễn. Đối với quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, dự thảo cơ bản kế thừa quy định hiện hành nhưng sắp xếp theo hình thức sử dụng đất thay vì theo đối tượng sử dụng đất.

Dự thảo bổ sung quyền của bên nhận chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án bất động sản được kế thừa quyền, nghĩa vụ về đất đai mà bên chuyển nhượng đã thực hiện, bao gồm nghĩa vụ tài chính về đất đai;...

“Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, dự thảo chuyển mạnh sang quy định nguyên tắc, xác định các trường hợp, điều kiện được bồi thường và chính sách cơ bản; các nội dung chi tiết giao Chính phủ quy định. Một số quy định mới hướng tới bảo vệ quyền lợi của người có đất bị thu hồi”, Cục trưởng Cục Quản lý đất đai thông tin.

Địa phương đề nghị phân cấp rõ, tránh phát sinh điểm nghẽn

Đối với phân cấp thẩm quyền, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xin ý kiến về hai phương án tại Điều 19 dự thảo Luật.

Phương án 1 là luật hóa quy định của Nghị định số 49/2026/NĐ-CP, giao UBND cấp tỉnh quyết định thu hồi đất, bồi thường, giao đất, cho thuê đất và cho phép phân cấp, ủy quyền trong quản lý đất đai.

Phương án 2 quy định trực tiếp trong Luật theo hướng UBND cấp tỉnh quyết định đối với tổ chức; UBND cấp xã quyết định đối với cá nhân, cộng đồng dân cư. Căn cứ tình hình thực tế, cấp tỉnh được tiếp tục phân cấp cho cấp xã một số thẩm quyền, trách nhiệm.

Tập trung góp ý về phân cấp, phân quyền, nhiều đại diện các địa phương cho rằng, việc phân định rõ thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã sẽ tạo sự chủ động, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, đồng thời nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở.

Đặc biệt, một số địa phương đề nghị những nội dung có tính đặc thù, thường xuyên phát sinh trong thực tiễn cần được quy định đủ rõ trong Luật hoặc các nghị định hướng dẫn để bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Từ thực tiễn địa phương, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh cho biết, có những dự án thỏa thuận với người dân đã đạt 80-90%, nhưng vẫn còn trường hợp chưa đạt được đồng thuận. Do đó, đại diện này đề nghị khống chế thời gian thỏa thuận không quá một năm, đồng thời giao UBND quy định căn cứ tính chất, quy mô dự án để tổ chức thực hiện.

Quảng Ninh cũng ủng hộ phương án giao cấp tỉnh phân cấp trong quản lý đất đai và đề nghị sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật về đầu tư, thuế, tài sản công để bảo đảm tính đồng bộ khi Luật có hiệu lực.

Trong khi đó, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đề nghị lựa chọn phương án 2 nhằm tạo thuận lợi, tăng tính chủ động cho địa phương. Đại diện Sở cũng cho rằng dự thảo đã có quy định chuyển tiếp, trong đó có cơ chế xử lý các giao dịch theo Luật Đất đai năm 2003, góp phần giải quyết những vướng mắc, tồn tại trước đây.

Đối với cơ chế đấu giá trong trường hợp trả tiền thuê đất hằng năm, Hà Nội nhận thấy quy định dự kiến là phù hợp.

Còn đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Ninh Bình đánh giá dự thảo cơ bản đã tiếp thu ý kiến của địa phương; đồng thời đề xuất giao thẩm quyền quyết định hệ số điều chỉnh giá đất cho UBND cấp tỉnh.

Hiện Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đang gấp rút hoàn thiện hồ sơ theo các bước trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp tháng 10/2026.