Hết “vàng tặc” lại đến “sắt tặc”, không biết sau vài năm nữa, Bắc Kạn còn lại những gì?

Khoáng sản “đội nón ra đi”

Việc khai thác quặng sắt trái phép tại khu vực đèo Kéo Lếch (thuộc địa bàn xã Nghĩa Tà) bắt đầu từ khoảng tháng 7/2011 khi một doanh nghiệp địa phương xin thuê đất để xây dựng vườn ươm cây giống trồng rừng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, không có dấu hiệu nào của việc ươm cây giống, mà họ huy động cả cần trục, xe ủi, xe xúc san gạt, đào bới với mục đích duy nhất là khai thác khoáng sản trái phép.

Tại hiện trường, chúng tôi thấy khoảng 3.000 tấn quặng đã được tập kết và chuẩn bị đưa lên xe vận chuyển ra khỏi địa bàn. Bên cạnh đó, 2 moong khai thác quặng đã bị lấp đất, moong ở phía cuối khu vực còn lộ thiên nguyên vỉa quặng sắt. Những dấu vết tại hiện trường cho thấy, số lượng quặng sắt đã bị khai thác, đưa ra khỏi địa bàn lớn hơn nhiều số còn lại.

 Đáng nói là, những hành vi vi phạm pháp luật nơi đây không phải do thôn, bản hay chính quyền xã, huyện phát hiện mà do người dân báo cáo và cung cấp thông tin cho lãnh đạo UBND tỉnh.

Theo tiếng Tày, Kéo Lếch (hay Nà Lếch), có nghĩa là “Đèo Sắt” hoặc “Bản Sắt” - cái tên chứng tỏ cha ông đã biết đến tiềm năng khoáng sản nơi đây từ rất lâu rồi. Vì thế, những lý giải của chính quyền địa phương rằng không hề hay biết về việc có tài nguyên, khoáng sản trên địa bàn xem ra khó thuyết phục người nghe.

Dư luận và người dân cho rằng, nếu không có sự buông lỏng quản lý, thậm chí là tiếp tay cho việc khai thác, vận chuyển quặng trái phép của không ít cán bộ chính quyền cơ sở và các cơ quan chức năng cấp trên, thì hàng nghìn, hàng chục nghìn tấn quặng sắt không dễ gì được moi lên khỏi mặt đất, càng không thể chuyên chở ra khỏi địa bàn. Bởi vì, muốn vận chuyển số quặng trên, cần đến hàng trăm lượt xe vận tải công suất lớn trong khi hầu hết các tuyến đường đến và đi từ Chợ Đồn, đều là độc đạo.

Hiện nay, để quản lý, trông coi lượng quặng sắt khá lớn đang thu giữ, chính quyền xã Nghĩa Tá đã cắt cử cán bộ bảo vệ. Tuy nhiên, do lực lượng mỏng, kinh phí có hạn nên cơ bản chỉ trông coi được ban ngày. Bởi vậy nguy cơ tiếp tục mất cắp quặng rất có thể xảy ra.

Tình trạng khai thác và vận chuyển khoáng sản trái phép không chỉ xảy ra tại Nghĩa Tá, mà còn diễn ra ở hầu hết các xã có quặng chì, kẽm và sắt tại địa bàn. Trong đó đã có những vụ khai thác, vận chuyển bị phát hiện, bắt giữ lên đến hàng chục nghìn tấn quặng.

Có một điểm chung tại những điểm khai thác quặng trái phép ở huyện Chợ Đồn, đó là chỉ bị phát hiện, tịch thu sau khi “quặng tặc” đã hoành hành một thời gian dài, thậm chí rất dài, cho dù khi khai thác, vận chuyển, “quặng tặc” đều công nhiên sử dụng các thiết bị cơ giới hiện đại như cần trục, máy xúc, máy ủi, ô tô tải trọng lớn…

Ông Hoàng Văn Mão, Chủ tịch UBND huyện Chợ Đồn cho biết, mặc dù được đánh giá là địa phương có nguồn tài nguyên, khoáng sản giàu có và phong phú nhất tỉnh Bắc Kạn, trong đó tập trung chủ yếu là các loại quặng chì, kẽm và sắt, nhưng hàng thập kỷ qua, nguồn thu từ lĩnh vực này hầu như không đáng kể. Đã nghèo, Chợ Đồn lại càng nghèo hơn do những món “của để dành” do thiên nhiên ban tặng cứ âm thầm “đội nón ra đi”…

Bài toán nguyên liệu cho ngành Khai khoáng

Ở Chợ Đồn đang tồn tại một nghịch lý: Trong khi “quặng tặc” hoành hành thì không khí ở Xí nghiệp Sản xuất Bằng Lãng (một cơ sở công nghiệp chế biến quặng sắt trực thuộc Cty Cổ phần Khoáng sản Bắc Kạn, có trụ sở ngay tại địa bàn huyện Chợ Đồn), lại ảm đạm vì… thiếu nguyên liệu sản xuất. Gần 2 tháng nay, toàn bộ dây chuyền sản xuất của Nhà máy ngừng hoạt động. Lao động cũng đã bỏ việc về địa phương.

Theo lãnh đạo Nhà máy, nguồn nguyên liệu chính của dây chuyền sản xuất phụ thuộc 2 mỏ quặng Nà Bốp và Pù Sáp. Tuy nhiên, khi 2 mỏ này hết thời hạn khai thác và những mỏ mới chưa được cấp thì việc đóng cửa dây chuyền sản xuất là tất yếu.

Ông Nguyễn Thế Toàn, Cty Cổ phần Khoáng sản Bắc Kạn cho biết: “Công suất của Nhà máy có thể tinh chế khoảng 45.000 tấn quặng/năm, song do thiếu nguyên liệu, 6 tháng đầu năm chỉ tận thu, chế biến được gần 7.000 tấn. Từ giờ đến cuối năm, việc Nhà máy ngừng sản xuất là khó tránh khỏi”.

Để giải bài toán về nguyên liệu cho ngành Công nghiệp khai khoáng của tỉnh Bắc Kạn và huyện Chợ Đồn, cần có kế hoạch cụ thể và lâu dài. Tuy nhiên, không thể để nghịch lý trên kéo dài bởi ngoài việc thất thoát tài sản, thất thu ngân sách, việc buông lỏng quản lý trong lĩnh vực khai thác khoáng sản còn để lại những hệ lụy lâu dài về môi trường và cũng là mảnh đất màu mỡ cho tệ nạn xã hội phát triển.

Trước mắt, để củng cố niềm tin của người dân cũng như chấn chỉnh công tác quản lý tài nguyên khoáng sản, huyện Chợ Đồn đã thực hiện nghiêm túc Văn bản số 77 của UBND tỉnh về việc kiểm điểm trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân để xảy ra các vụ khai thác, vận chuyển khoáng sản trái phép trên địa bàn. Theo đó, đã có 7 tập thể và 34 cá nhân nhận khuyết điểm, chấp nhận các hình thức xử lý về Đảng, chính quyền trong việc thiếu trách nhiệm đối với công tác quản lý.

Bên cạnh đó, Công an tỉnh Bắc Kạn cũng đã vào cuộc và rất có thể, sẽ có những tập thể, cá nhân có sai phạm nghiêm trọng trong lĩnh vực này sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Tuy nhiên, đó cũng chỉ là những giải pháp trước “việc đã rồi”. Điều quan trọng là, huyện Chợ Đồn nói riêng, tỉnh Bắc Kạn nói chung cần khẩn trương xây dựng và thực hiện một chiến lược tổng thể, đồng bộ trong quản lý, khai thác, chế biến và tiêu thụ sản phẩm, biến những kho tài nguyên quý giá mà thiên nhiên ban tặng thành nguồn lực cụ thể trong xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội.

                Thái Bình