(Thanh tra) - Hàng chục nghìn tấn phân bón giả bị phát hiện, nhiều đường dây bị triệt phá tại Đắk Lắk, đặt ra yêu cầu cấp thiết về kiểm soát thị trường và làm rõ trách nhiệm quản lý. Không chỉ truy đến cùng các đối tượng vi phạm mà cần rà soát hiệu quả kiểm tra, giám sát để ngăn hàng giả len lỏi qua nhiều khâu phân phối, gây thiệt hại cho nông dân.
Phân bón là một trong những đầu vào thiết yếu của sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng, chất lượng nông sản và hiệu quả đầu tư của người dân. Mỗi bao phân bón không bảo đảm chất lượng có thể khiến nông dân mất tiền, giảm năng suất, tăng chi phí sản xuất, thậm chí đối mặt với nguy cơ thiệt hại kéo dài qua nhiều vụ mùa.
Thời gian qua tại Đắk Lắk, hàng loạt vụ sản xuất, mua bán phân bón giả quy mô lớn đã bị lực lượng Công an tỉnh Đắk Lắk triệt phá. Đơn cử, đầu tháng 10/2026, Công an tỉnh Đắk Lắk công bố vụ án sản xuất, buôn bán phân bón giả mang nhãn xuất xứ Bỉ, với khối lượng hơn 23.000 tấn, lớn nhất từ trước đến nay.
Chủ mưu đường dây sản xuất là Đỗ Xuân Nam (SN 1989), trú phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk. Trong đường dây này còn có vợ chồng Võ Thị Kim Thúy và Dương Hồng Sơn (cùng điều hành 3 doanh nghiệp gồm Công ty TNHH Phân bón Khánh Thư, Công ty TNHH Nông nghiệp Blue Zone và Công ty TNHH Eximfer Việt Nam); Phạm Thị Thanh Đẹp, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Xuất nhập khẩu Con Ngựa Xanh; và 3 đối tượng khác.
Theo điều tra ban đầu, các đối tượng sử dụng tư cách pháp nhân doanh nghiệp để nhập khẩu phân bón từ Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Australia và Hà Lan, sau đó thay đổi bao bì, nhãn mác, tạo thông tin sai lệch về xuất xứ Bỉ. Bước đầu xác định nhóm này thu lợi bất chính hơn 60 tỷ đồng. Sản phẩm được tiêu thụ thông qua khoảng 200 doanh nghiệp, đại lý tại Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng, TPHCM, Đồng Nai và Đồng Tháp.
Một vụ án khác liên quan đến Trần Đình Hải (47 tuổi, trú tỉnh Ninh Bình), Giám đốc Công ty TNHH PVM Việt Mỹ, khởi tố vào tháng 7/2026 để điều tra hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón. Theo điều tra, từ tháng 10 đến tháng 12/2025, doanh nghiệp này cung cấp hơn 250 tấn phân bón, trong đó hơn 174 tấn được đưa đến các hộ trồng thuốc lá. Sản phẩm được xác định sử dụng tên, địa chỉ nhà sản xuất, nhà phân phối, số đăng ký lưu hành, số công bố hợp quy và bao bì của doanh nghiệp khác, gây nhầm lẫn về nguồn gốc, xuất xứ.
Ngoài ra, tại Công ty CP Kinh doanh phân bón Việt Hoa NB, ở thôn 1, xã Ea H’leo, lực lượng chức năng phát hiện 936 bao phân bón giả mạo nguồn gốc, xuất xứ, trị giá hơn 141,6 triệu đồng. Ngày 2/7/2026, cơ quan điều tra khởi tố vụ án, khởi tố bị can Đỗ Việt Anh, trú tại tỉnh Ninh Bình.
Trước đó, tháng 1/2025, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Đắk Lắk triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán phân bón giả do vợ chồng Bùi Minh Chánh và Nguyễn Thị Cẩm My cầm đầu.
Kết quả điều tra xác định, Nguyễn Thị Cẩm My và Bùi Minh Chánh đã trực tiếp chỉ đạo nhân viên, kế toán, thủ kho, tổ trưởng và công nhân tại Công ty Nam Dương và Công ty Hòa Kỳ - VINA sản xuất, buôn bán 35.011 bao phân bón không bảo đảm hàm lượng Kali theo quyết định công nhận lưu hành của cơ quan có thẩm quyền, tương đương 1.750.550 kg sản phẩm, có giá trị tương đương hàng thật hơn 15,2 tỷ đồng và thu lợi bất chính 1,278 tỷ đồng.
Thủ đoạn của các đối tượng là thay đổi công thức phối trộn, giảm hàm lượng kali so với mức công bố nhằm hạ chi phí sản xuất, gia tăng lợi nhuận. Hành vi này trực tiếp xâm phạm quyền lợi của người mua khi sản phẩm thực tế không đáp ứng chất lượng đã cam kết.
Từ việc làm sai lệch thành phần, hàm lượng dinh dưỡng đến giả mạo xuất xứ, nhãn mác và thông tin lưu hành, các thủ đoạn vi phạm ngày càng cho thấy sự đa dạng trong cách thức đưa hàng giả ra thị trường.
Điểm đáng chú ý là phân bón giả có thể được sản xuất, nhập khẩu hoặc thay đổi thông tin trên bao bì, sau đó phân phối qua nhiều tầng nấc trung gian. Nếu không kiểm soát hiệu quả từng khâu, hàng vi phạm có thể tiếp tục được mua bán trước khi cơ quan chức năng phát hiện, khiến việc truy xuất nguồn gốc, xác định trách nhiệm và ngăn chặn thiệt hại trở nên khó khăn hơn.
Theo ông Nguyễn Hắc Hiển, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk, để được lưu thông hợp pháp tại Việt Nam, phân bón phải đáp ứng các điều kiện theo Luật Trồng trọt, Nghị định 84/2019/NĐ-CP ngày 19/11/2019 của Chính phủ và các quy định liên quan. Trong đó có yêu cầu về quyết định công nhận phân bón lưu hành tại Việt Nam, chứng nhận và công bố hợp quy theo quy định, cùng các điều kiện về nhãn hàng hóa, bao bì sản phẩm.
Công tác quản lý phân bón có sự tham gia của nhiều cơ quan, từ ngành nông nghiệp, lực lượng Quản lý thị trường, Hải quan đến Công an. Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu UBND tỉnh quản lý nhà nước về vật tư nông nghiệp; tổ chức kiểm tra định kỳ, đột xuất tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, lấy mẫu kiểm tra chất lượng, xử lý vi phạm theo thẩm quyền và phối hợp với các đoàn kiểm tra liên ngành.
Theo báo cáo của ngành chức năng, từ ngày 1/12/2025 đến thời điểm báo cáo, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk chỉ đạo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành lập 3 đoàn kiểm tra chuyên ngành tại 83 cơ sở kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, phân bón và 34 hộ nông dân ở các vùng sản xuất rau, củ, quả.
Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện 16 cơ sở vi phạm quy định về kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, xử phạt tổng cộng 50,4 triệu đồng.
Đáng chú ý, trong đợt kiểm tra liên ngành thực hiện theo Quyết định số 1830/QĐ-UBND ngày 12/6/2026 của UBND tỉnh Đắk Lắk, đoàn kiểm tra gồm các đơn vị thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chi cục Quản lý thị trường, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh và Thuế tỉnh đã kiểm tra theo kế hoạch tại 30/30 cơ sở sản xuất, kinh doanh phân bón, thuốc bảo vệ thực vật.
Kết quả, đoàn phát hiện 13 cơ sở vi phạm, tham mưu và ban hành các quyết định xử phạt với tổng số tiền 562,3 triệu đồng.
Những con số này cho thấy hoạt động kiểm tra đã phát hiện và xử lý nhiều trường hợp vi phạm. Tuy nhiên, việc liên tiếp triệt phá các đường dây phân bón giả quy mô lớn cũng đặt ra yêu cầu đánh giá sâu hơn về hiệu quả phòng ngừa, phát hiện sớm và kiểm soát hàng hóa trước khi chúng được phân phối rộng rãi.
Ở góc độ kiểm soát hàng hóa lưu thông, ông Vương Minh Sơn, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Đắk Lắk, cho biết từ đầu năm 2026 đến thời điểm trao đổi, đơn vị đã chuyển 2 vụ việc liên quan mặt hàng phân bón có dấu hiệu vi phạm sang cơ quan công an điều tra, xử lý, trong đó có một vụ đã bị khởi tố.
Điển hình, ngày 6/1/2026, lực lượng Quản lý thị trường tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Công an xã Ea Súp và cơ quan chuyên môn kiểm tra đột xuất Hộ kinh doanh Nông nghiệp Ea Súp, tại số 12 Hùng Vương, xã Ea Súp, tạm giữ 89.305kg phân bón các loại, trị giá hơn 1,04 tỷ đồng do chưa có hóa đơn, chứng từ hợp pháp. Qua xác minh, vụ việc có dấu hiệu làm giả thông tin trên nhãn, bao bì về cơ sở sản xuất, mã số đăng ký lưu hành và nguồn gốc hàng hóa. Đội Quản lý thị trường đã chuyển hồ sơ sang cơ quan Cảnh sát điều tra để xử lý theo quy định.
Tại cuộc họp báo thông tin về các vụ án trên địa bàn hồi đầu tháng 10/2026, trong đó có vụ phân bón giả mang nhãn xuất xứ Bỉ, Đại tá Võ Duy Tuấn, Phó Giám đốc Công an tỉnh Đắk Lắk, cho biết đây là vụ án phân bón giả có số lượng lớn nhất từ trước đến nay trên địa bàn tỉnh bị triệt phá, với số tiền thu lợi bất chính đặc biệt lớn.
Theo Đại tá Tuấn, các đối tượng hoạt động tinh vi, móc nối từ đại lý cấp 1 đến cấp 2. Công an tỉnh đang tập trung truy xét các đại lý, mở rộng điều tra và làm rõ những hành vi vi phạm khác nếu có.
Về phối hợp quản lý, Đại tá Tuấn cho biết công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này có vai trò của ngành Công Thương, đặc biệt là lực lượng Quản lý thị trường. Cơ quan Công an sẽ điều tra mở rộng; trường hợp phát hiện tổ chức, cá nhân tiếp tay hoặc thông đồng với các đối tượng vi phạm sẽ xử lý theo quy định.
Việc triệt phá các đường dây phân bón giả không chỉ dừng ở xử lý đối tượng trực tiếp vi phạm mà cần làm rõ toàn bộ nguồn hàng, đường đi, mạng lưới tiêu thụ và trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân liên quan. Đồng thời, cần rà soát hiệu quả quản lý, tăng cường hậu kiểm chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xử lý nghiêm các hành vi tiếp tay, bao che nếu có. Mục tiêu cuối cùng là ngăn hàng giả tái diễn, bảo vệ quyền lợi nông dân và không để trách nhiệm quản lý bị bỏ ngỏ.
