Tại sao không mời đại diện các hộ dân?

Ngay khi nhận được giấy mời, PV đã trao đổi với ông Hoàng Kim Sơn, Trưởng phòng Nghiệp vụ II, Thanh tra tỉnh Quảng Ninh về việc mời đại diện 12 hộ dân đến tham dự để thông tin được nhiều chiều, đồng thời làm sáng tỏ thêm nội dung Thanh tra tỉnh giải quyết khiếu nại của các hộ dân chỉ dựa theo báo cáo của UBND huyện Tiên Yên; khi về huyện làm việc đã không xuống gặp dân, không xem xét trực tiếp tại hiện trường. Trong buổi làm việc tại UBND huyện Tiên Yên có đầy đủ lãnh đạo huyện cùng các ban, ngành của huyện và đại diện Thanh tra tỉnh Quảng Ninh, một lần nữa PV lại đề nghị mời đại diện 12 hộ dân đến tham dự nhưng vẫn bị từ chối.

Tại buổi làm việc, UBND huyện Tiên Yên đã đưa ra Văn bản số 152/BC-UBND ngày 26/9/2011 khẳng định: “Việc làm của Ban GPMB huyện, UBND huyện Tiên Yên là bảo vệ thi công chứ không phải cưỡng chế thu hồi đất hay cưỡng đoạt đất như Báo nêu”.

PV đặt vấn đề: Việc bảo vệ thi công dựa trên cơ sở pháp lý nào? thì nhận được câu trả lời từ ông Vũ Hùng Thắng, Phó Chủ tịch UBND huyện Tiên Yên rằng “căn cứ vào Thông báo kết luận số 1189/TU ngày 10/8/2009 của Tỉnh ủy Quảng Ninh có nêu: Kiên quyết xử lý các trường hợp cố tình gây khó khăn, chây ỳ không chịu bàn giao mặt bằng, lập hồ sơ đầy đủ theo quy định, bảo đảm chặt chẽ về thủ tục pháp lý và thực hiện bảo vệ thi công”. Ngoài ra, ông Thắng còn cho biết thêm “theo luật thì phải cưỡng chế nhưng cưỡng chế anh em tôi không muốn vì đã cưỡng chế thì phải ra quyết định cưỡng chế, phải lập kế hoạch, lập dự toán...”.

Khi PV đưa ra những tài liệu thu thập được trong quá trình xác minh như ảnh, băng video, cùng sơ đồ nhà của các hộ dân đều cho thấy UBND huyện đã bảo vệ thi công trên đất của dân thì ông Nguyễn Hữu Long, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ II, Thanh tra tỉnh nói rằng, “khi đã có quyết định thu hồi đất và quyết định đã có hiệu lực pháp lý rồi thì đương nhiên đất đó là đất của Nhà nước nên không cần phải tiến hành cưỡng chế” (?!)

Rõ ràng, với nội dung trả lời trên, một lần nữa lãnh đạo huyện Tiên Yên khẳng định đã tiến hành bảo vệ thi công khi chưa tiến hành cưỡng chế thu hồi đất. Về vấn đề này, khoản 3 Điều 39 Luật Đất đai năm 2003 quy định rõ “Trường hợp người bị thu hồi đất không chấp hành quyết định thu hồi đất thì UBND cấp có thẩm quyền quyết định thu hồi đất ra quyết định cưỡng chế”. Về trình tự, thủ tục tiến hành cưỡng chế được quy định cụ thể tại Điều 32 Nghị định của Chính phủ số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 và Điều 57 Quyết định số 499/2010/QĐ-UBND ngày 11/2/2010 của UBND tỉnh Quảng Ninh quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Tuy nhiên, thay vì tiến hành cưỡng chế, UBND huyện Tiên Yên lại tiến hành bảo vệ thi công bất chấp các quy định của pháp luật. Với cách làm này, lãnh đạo huyện Tiên Yên đã thực hiện không đúng theo chỉ đạo tại Thông báo kết luận số 1189/TU ngày 10/8/2009 của Tỉnh ủy Quảng Ninh “lập hồ sơ đầy đủ theo quy định, bảo đảm chặt chẽ về thủ tục pháp lý”.

Trao đổi về nội dung trù dập người khiếu nại, ông Nguyễn Văn Ty, Trưởng phòng Giáo dục huyện cho biết: “Kết thúc năm học 2009 - 2010, trong danh sách đề cử có bằng khen của đồng chí Đỗ Thị Hợp và bằng khen của nhà trường do đồng chí Hợp làm Hiệu trưởng. Đồng chí Hợp vi phạm trong quá trình đền bù GPMB nhưng xét thấy để tránh thiệt thòi cho nhà trường do lỗi cá nhân Hiệu trưởng nên đã trao lại. Chúng tôi đã có căn cứ để hạ thi đua của đồng chí Hợp do vi phạm Điều lệ Đảng - đó là Đảng viên không được phép khiếu nại”. Tuy nhiên, Điều lệ Đảng không cấm Đảng viên khiếu nại như ông Ty nói. Việc gia đình bà Hợp có đơn khiếu nại về GPMB là đúng theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, có một chi tiết gây chú ý là, ông Nguyễn Đức Chính, Bí thư Đảng uỷ xã Đông Hải lại là Trưởng Ban chỉ đạo GPMB, trong khi nhà ông Chính cũng bám mặt đường 18A khu trung tâm xã Đông Hải, nằm ngay giữa các hộ dân có đơn khiếu nại, cũng bị thu hồi đất vào phần mái hiên nhà. Ông Chính đã nhiều lần tuyên bố “cam kết để nhà tồn tại”!. Liên quan đến ông Chính, tại nội dung bài viết “có hành vi trù dập người khiếu nại” đã nêu: “Ngày 28/10/2010, tại hội nghị ban Chấp hành Hội cựu chiến binh Xã Đông Hải, ông Nguyễn Đức Chính, Bí thư Đảng bộ xã Đông Hải nói: “Trong công tác GPMB quốc lộ 18A khu trung tâm xã Đông Hải, có 12 hộ dân không chấp hành GPMB… hiện nay có sổ đen trong công an”. Tuy nhiên, theo nội dung báo cáo của UBND huyện Tiên Yên thì nguyên nhân là do “ông Chính nói vui” (?!).

Tại buổi làm việc, đại diện Thanh tra tỉnh Quảng Ninh có ghi biên bản, nhưng nội dung không thể hiện đúng diễn biến, không có ý kiến phát biểu của các bên, chủ yếu là nêu câu hỏi của PV và trích phần trả lời tại Văn bản số 152/BC-UBND của UBND huyện Tiên Yên nên PV đã không đồng ý ký tên mà yêu cầu chỉnh sửa, bổ sung và gửi email lại. Tuy nhiên, tại biên bản đã được chỉnh sửa cũng không khác biên bản lúc đầu, mặc dù Thanh tra tỉnh có ghi âm lại buổi làm việc.

Trong hay ngoài mốc GPMB?

Tại các Quyết định số 1435/QĐ-UBND, 1441/QĐ-UBND, 1445/QĐ-UBND ngày 14/8/2010… về việc trả lời khiếu nại đối với các hộ: Lê Tiến Cảnh, Trần Quốc Vương, Hà Mạnh Hùng… UBND huyện Tiên Yên đều trả lời: “Nhà ở và công trình xây dựng của hộ gia đình… nằm ngoài mốc GPMB, do đó không được kiểm đếm GPMB”. Tuy nhiên, theo các hộ dân cho biết, trên thực tế cũng như tại sơ đồ nhà của các hộ do UBND huyện Tiên Yên cung cấp đều thể hiện nhà đang nằm trong mốc GPMB. Cụ thể, nhà ông Lê Tiến Cảnh đang có phần mái hiên vượt qua mốc GPMB khoảng 1m; nhà ông Trần Quốc Vương đang có phần mái hiên vượt qua mốc GPMB khoảng 0,6m; nhà ông Hà Mạnh Hùng đang có phần mái hiên vượt qua mốc GPMB khoảng 1,5m…

Đáng nói là, nhà ông Hoàng Mạnh Hùng hiện có phần mái hiên vượt qua mốc GPMB khoảng 1,5m nhưng UBND huyện Tiên Yên cũng như UBND tỉnh Quảng Ninh đều cho rằng nhà ở và công trình xây dựng của gia đình “nằm ngoài mốc GPMB”.

Không chỉ có vậy, tại các Quyết định số 1440/QĐ-UBND, 1442/QĐ-UBND, 1443/QĐ-UBND, 1444/QĐ-UBND ngày 14/8/2010… về việc trả lời khiếu nại đối với các hộ: Ngô Vân Chi, Lý Ngọc Văn, Hà Văn Thắng, Phạm Thị Thoa… UBND huyện Tiên Yên đều cho rằng: “Nhà ở và công trình xây dựng của hộ gia đình… nằm ngoài mốc GPMB nhưng có cột hiên nhà ở nằm trong mốc GPMB”. Các hộ dân này đều cho biết: “Chúng tôi không hiểu cách trả lời của huyện, bởi cột hiên của nhà chúng tôi đều là cột theo phương thẳng đứng, không nằm nghiêng. Trên thực tế, nhà của chúng tôi có phần mái hiên hiện đang vượt qua mốc GPMB, tức là nhà chúng tôi nằm trong mốc GPMB”.

Khi lý giải về vấn đề này, lãnh đạo huyện Tiên Yên cho rằng, chỉ làm theo chỉ đạo của UBND tỉnh Quảng Ninh, cụ thể là theo các Công văn số 1687/QLĐĐ2 ngày 19/5/2009 và 2551/UBND-TM4 ngày 2/7/2010. Tại Công văn số 2551/UBND-TM4 ngày 2/7/2010 quy định như sau: “Mốc để tính bồi thường, GPMB hoặc cho tồn tại không phải GPMB theo quy định tại điểm 1, 2, 3 và 4 Công văn số 1687/QLĐĐ2 ngày 19/5/2009 của UBND tỉnh được tính từ mép ngoài rãnh dọc hoặc đỉnh taluy đào, chân taluy đắp đến mặt ngoài của tường nhà gần nhất với quốc lộ 18A”.

Tuy nhiên, thay vì thực hiện theo đúng chỉ đạo là tính đến “mặt ngoài của tường nhà gần nhất với quốc lộ 18A”, UBND huyện Tiên Yên lại tính đến tường nhà chịu lực (tường xây từ móng nhà lên). Hơn nữa, để xác định một công trình được tồn tại hay phải tháo dỡ phải căn cứ vào “mốc GPMB”. Theo đó, khi công trình xâm phạm vào “mốc GPMB” thì cần phải tháo dỡ để bảo đảm an toàn. Trong trường hợp cụ thể này, UBND huyện Tiên Yên đã xác định “mốc GPMB” của nhà ông Hùng cách móng nhà trước 0,15m khiến mái hiên nhà ông vượt qua mốc và lấn vào hành lang an toàn giao thông khoảng 1,5m. Tuy nhiên, ngôi nhà vẫn “ngang nhiên được tồn tại”. Nhà của các hộ dân còn lại cũng ở trong tình trạng tương tự.

Cách làm trên của UBND huyện Tiên Yên đã đẩy nhà của người dân vào cảnh “vô tư” lấn chiếm hành lang an toàn giao thông. Các hộ dân đều bức xúc: “Cũng may là nhà của ông Hùng cũng như của chúng tôi chỉ có phần hiên vượt qua mốc GPMB từ 1,6m trở lại chứ nếu có “lấn chiếm” hành lang an toàn giao thông nhiều hơn nữa thì chắc cũng “không có vấn đề gì”. Nhiều khả năng, chúng tôi sẽ bị xử lý và yêu cầu tháo dỡ toàn bộ ngôi nhà vì hành vi “bị buộc phải lấn chiếm” này. Khi đó chúng tôi không biết làm thế nào để chứng minh phần hiên “vượt qua mốc GPMB” đã có từ trước khi bị thu hồi đất để làm đường.

Bồi thường không công bằng

Qua xác minh cho thấy, việc bồi thường không công bằng, có dấu hiệu tiêu cực giống như thầu khoán GPMB cho từng xã. Cụ thể: Lập nhiều bản phương án tính tiền bồi thường (bồi thường không hết các hạng mục công trình); mỗi lần dân yêu cầu lại kiểm đếm và lập thêm 1 bản phương án tính tiền. Có trường hợp, tính tiền bồi thường ra giấy nháp trả tiền ngay tại nhà (hộ Lê Văn Hùng và Trần Thị Ngoan). Phiếu chi (ngày 28/8/2009) không ghi số mà chỉ ghi người nhận tiền là ông Đinh Tiên Hoàng với số tiền hơn 300 triệu đồng, chỉ có chữ ký của người nhận, không có chữ ký của kế toán, người lập…

Việc bồi thường tháo dỡ một phần nhà có sự chênh lệch lớn về số tiền bồi thường. Ví dụ: Cùng bồi thường tháo dỡ một phần nhà bê tông mái bằng 1 tầng nhưng nhà ông Hà Văn Thắng được bồi thường trên 28 triệu đồng, ông Lý Ngọc Văn được bồi thường trên 15 triệu đồng (kiểm đếm mái hiên). Trong khi đó, nhà ông Lê Văn Lưu khu trung tâm xã Đông Ngũ liền kề với xã Đông Hải được bồi thường gần 90 triệu đồng (kiểm đếm 1/2 nhà).

Bồi thường tháo dỡ một phần nhà bê tông mái bằng hai tầng có cấu trúc mặt tiền như nhau cũng không công bằng. Ví dụ: Nhà ông Hà Văn Chức và nhà bà Ngô Vân Chi (xã Đông Hải) được bồi thường trên 52 triệu đồng (kiểm đếm mái hiên). Trong khi đó, nhà ông Đinh Văn Vượng, bà Tô Thị Chúc (xã Đông Ngũ) được kiểm đếm bồi thường trên 170 đến trên 180 triệu đồng; ông Lô Văn Quí (xã Đông Ngũ) được bồi thường gần 300 triệu đồng (kiểm đếm 1/2 nhà hoặc kiểm hết phần nhà ở chính).

Hộ ông Hoàng Văn Tần thôn Hà Tràng Đông, xã Đông Hải có nhà bê tông mái bằng 1 tầng có hiên nhà cách mép ngoài rãnh dọc 2,7m và cách tường nhà 4,17m đã được GPMB cả ngôi nhà và các công trình liền kề (kể cả khu chăn nuôi), nhận tiền bồi thường trên 700 triệu đồng. Trong khi đó, các hộ dân khu trung tâm xã Đông Hải có mép ngoài chân đường đắp cách nhà ở như nhà ông Hoàng Văn Tần nhưng không được GPMB, gồm các hộ: Lê Tiến Cảnh, Hà Mạnh Hùng, Nguyễn Thị Nhàn, Nguyễn Văn Lành, Vũ Văn Phúc.

Tại xã Đông Ngũ có hộ dân nhà cách mép ngoài chân đường đắp trên 3,5m vẫn được kiểm đếm bồi thường giải tỏa cả nhà như các hộ: Nguyễn Văn Đá, Lương Văn Quảng, Lương Văn Trần khu trung tâm xã Đông Ngũ.

Nhà cấp 4 của bà Phạm Thị Thoa khu trung tâm xã Đông Hải bị kiểm đếm tháo dỡ 1 phần nhà; các hộ dân khác cùng có nhà cấp 4 nhưng lại được bồi thường giải tỏa cả nhà như: Hà Văn Lưu, Lê văn Cao, Hà Văn Quảng, Hà Thị Tỉnh, Lê Văn Ngô (xã Đông Hải); Hà Văn Đức, Nông Văn Dưỡng (xã Đông Ngũ).

Không kiểm đếm hết các hạng mục công trình trong cùng một ngôi nhà đã được kiểm đếm. Ví dụ: Hộ ông Đinh Văn Vân (xã Đông Ngũ) có ngôi nhà 3 tầng đã kiểm đếm hết các hạng mục tầng 2 và 3, bỏ lại nhiều hạng mục quan trọng ở tầng 1, không chi trả các khoản hỗ trợ tái định cư. Hộ ông Hà Văn Sẹc (con liệt sĩ, xã Đông Hải) có nhà trong diện được giải tỏa bồi thường cả ngôi nhà nhưng đã không kiểm đếm hết các công trình liền kề nhà ở chính. Trong khi đó, nhà ông Hoàng Văn Tần (xã Đông Hải) lại được bồi thường giải tỏa cả nhà và được kiểm đếm hết các công trình liền kề, kể cả chuồng trại chăn nuôi.

Trường hợp hộ ông Vũ Văn Phúc (Hà Thị Tâm) ở xã Đông Hải có gian nhà bán mái bằng đã được kiểm đếm bồi thường nhưng một số hạng mục kiểm đếm chưa đúng nên gia đình khiếu nại. UBND huyện Tiên Yên trả lời là thu hồi tiền đã duyệt bồi thường. Khi khiếu nại lên tỉnh, UBND tỉnh lại trả lời huyện đã bồi thường. Cuối cùng, khi gia đình lên nhận tiền theo thông báo thì ngân hàng lại không trả và trả lời là bị thu hồi theo quyết định giải quyết khiếu nại của UBND huyện (?!).

Với những chứng cứ trên cho thấy, có nhiều sai phạm trong việc đền bù GPMB ở huyện Tiên Yên. Đề nghị UBND tỉnh Quảng Ninh và UBND huyện Tiên Yên kiểm tra, giải quyết các vấn đề Báo nêu; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các hộ dân, tránh tình trạng khiếu kiện kéo dài gây mất niềm tin của người dân đối với chính quyền.

Tố Hoa