(Thanh tra) - Từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc bệnh lao miễn phí ít nhất mỗi năm một lần. Đây là bước đột phá quan trọng nhằm phát hiện sớm, giảm lây nhiễm và tiến tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030.
Ngày 24/3 tới đây, Bệnh viện Phổi Trung ương - Chương trình Chống Lao Quốc gia sẽ tổ chức Lễ kỷ niệm Ngày Thế giới phòng chống lao. Trong đó, thông điệp hành động được nhấn mạnh là “Yes! We Can End TB! Led by Countries! Powered by People!” (Đúng! Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao! Quốc gia dẫn dắt - Nhân dân hành động).
Điều đó càng được khẳng định vai trò dẫn dắt của quốc gia và sức mạnh của người dân trong cuộc chiến chấm dứt bệnh lao.
Năm 2026, Việt Nam đã lựa chọn chủ đề: “Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân” làm định hướng chiến lược mang tính hệ thống, thể hiện quyết tâm chuyển mạnh từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”.
Theo đó, từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần. Việc này tạo cơ hội phát hiện sớm nhiều bệnh, trong đó có bệnh lao, căn bệnh nguy hiểm nhưng có thể chữa khỏi nếu được phát hiện kịp thời.
Một điểm đáng chú ý là trong quá trình khám sức khỏe định kỳ, người dân sẽ được chụp X-quang phổi và xét nghiệm GeneXpert khi cần thiết. Điều này đặc biệt quan trọng bởi khoảng 40% người mắc lao không có triệu chứng rõ ràng, dễ bị bỏ sót nếu chỉ dựa vào biểu hiện lâm sàng.
Hiện nay, hệ thống y tế đã được tăng cường năng lực đáng kể với hàng trăm máy X-quang, trong đó có nhiều thiết bị kỹ thuật số và xe chụp lưu động, cùng khoảng 500 máy xét nghiệm GeneXpert tại 34 tỉnh, thành phố.
Đây là nền tảng quan trọng giúp việc sàng lọc, chẩn đoán lao trở nên nhanh chóng, chính xác và tiếp cận rộng rãi hơn.
Không chỉ dừng lại ở phát hiện, người bệnh lao sau khi được chẩn đoán sẽ được thu nhận và quản lý điều trị trong hệ thống Chương trình Chống lao Quốc gia, bảo đảm điều trị đúng phác đồ, hạn chế lây lan và kháng thuốc.
Chủ trương này nằm trong tổng thể các chính sách lớn như Nghị quyết 72-NQ/TW, nhấn mạnh việc nâng cao sức khỏe Nhân dân, lấy y tế cơ sở làm nền tảng, hướng tới quản lý sức khỏe toàn dân theo vòng đời; việc lập sổ sức khỏe điện tử cũng được triển khai, góp phần theo dõi và quản lý bệnh hiệu quả hơn.
Những năm qua, công tác phòng chống lao tại Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực. Năm 2025, cả nước phát hiện hơn 119.000 ca bệnh lao, chiếm khoảng 63% số ca ước tính trong cộng đồng. Tỷ lệ điều trị thành công đạt khoảng 90%, cao hơn mức trung bình toàn cầu.
Ước tính mỗi năm Việt Nam có khoảng 184.000 ca lao mới, trong đó có 9.400 ca lao kháng thuốc và khoảng 12.000 người tử vong do bệnh lao.
Tuy nhiên, tình hình dịch tễ vẫn còn nhiều thách thức, bởi Việt Nam vẫn nằm trong nhóm 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới.
Đáng chú ý, khu vực phía Nam ghi nhận số ca bệnh cao nhất, chiếm khoảng 60% tổng số ca phát hiện trên toàn quốc. Điều này đòi hỏi phải có sự phân bổ nguồn lực hợp lý, tăng cường đầu tư cho các khu vực trọng điểm.
Một trong những hạn chế hiện nay là tỷ lệ người dân được khám sức khỏe định kỳ còn thấp. Thực tế, chỉ khoảng 23% dân số được tiếp cận khám chữa bệnh thường xuyên, trong khi số người được sàng lọc lao còn hạn chế. Ước tính có tới 40-50% dân số chưa được sàng lọc bệnh lao.
Chính vì vậy, việc đưa nội dung sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ là giải pháp mang tính đột phá. Điều này không chỉ giúp phát hiện sớm mà còn giảm chi phí điều trị, hạn chế biến chứng và giảm gánh nặng cho hệ thống y tế.
Bên cạnh đó, công tác truyền thông cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thay đổi nhận thức. Việc giảm kỳ thị, khuyến khích người dân chủ động đi khám, tuân thủ điều trị đủ liều, đúng thời gian là yếu tố quyết định thành công trong kiểm soát bệnh lao.
Được biết, hiện ngành Y tế cũng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo trong đọc phim X-quang, quản lý dữ liệu bệnh nhân và theo dõi điều trị. Đồng thời, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao năng lực cho tuyến y tế cơ sở, nơi đóng vai trò “gác cửa” trong phát hiện sớm bệnh lao.
Như vậy, để đạt mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ Trung ương đến địa phương, cùng sự chung tay của toàn xã hội. Mỗi người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể tích cực trong phòng chống bệnh.
Thông điệp “Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao” không chỉ là khẩu hiệu, mà là lời kêu gọi hành động mạnh mẽ bằng việc chủ động khám sức khỏe định kỳ, phát hiện sớm, điều trị dứt điểm và cùng nhau bảo vệ cộng đồng khỏi “kẻ giết người thầm lặng” này.
