Robot phẫu thuật não AI được các nhà chuyên môn, bác sĩ đánh giá cao, ví như “cuộc cách mạng” trong lĩnh vực phẫu thuật thần kinh. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Từ dự phòng đến y học chính xác

AI không còn là công cụ hỗ trợ hành chính đơn thuần mà đã tham gia trực tiếp vào các quy trình chuyên môn sâu, mang lại lợi ích rõ rệt cho cả bệnh nhân và hệ thống y tế.

AI đang biến y học từ mô hình điều trị bị động sang mô hình dự phòng chủ động, giúp phát hiện rủi ro trước khi bệnh bùng phát.

Mô hình AI tên gọi Delphi-2M (do các nhà nghiên cứu Phòng thí nghiệm Sinh học Phân tử Châu Âu (EMBL) phát triển) được huấn luyện trên hàng ngàn hồ sơ y tế từ các ngân hàng dữ liệu sinh học lớn (như UK Biobank). Mô hình này có khả năng dự báo nguy cơ mắc đồng thời hơn 1.000 loại bệnh (tim mạch, đái tháo đường, nhiễm trùng huyết) trước nhiều năm. Mô hình này hoạt động tương tự như dự báo thời tiết, đưa ra xác suất mắc bệnh để bác sĩ và bệnh nhân có thể can thiệp sớm.

Thiết bị y tế kết nối (IoMT) và giám sát từ xa: AI phân tích dữ liệu từ các thiết bị đeo thông minh (wearables) và hồ sơ điện tử (EHR) theo thời gian thực (nhịp tim, huyết áp, giấc ngủ). AI giám sát từ xa, dự đoán biến chứng ở bệnh nhân mắc bệnh mạn tính và gửi cảnh báo đến bác sĩ, giúp giảm thiểu đáng kể số lần nhập viện không cần thiết, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa.

AI là chìa khóa để hiện thực hóa y học chính xác, cá nhân hóa phác đồ điều trị.

Phân tích bộ gen và dữ liệu lớn: AI xử lý dữ liệu khổng lồ về gene (Genomics) và hồ sơ bệnh án để phát hiện sớm đột biến gene liên quan đến ung thư, và dự đoán phản ứng của cơ thể với các loại thuốc, từ đó tạo ra phác đồ điều trị tối ưu.

Các hệ thống robot phẫu thuật như Da Vinci được nâng cấp với khả năng học máy, cung cấp độ chính xác cao trong các ca mổ phức tạp.

Robot phẫu thuật Da Vinci Xi. Ảnh: IT

Tại Việt Nam, nhiều bệnh viện như Bệnh viện Tâm Anh, Bệnh viện Quân y 175, Bệnh viện Gia An 115, đã triển khai phẫu thuật robot AI trong mổ não, tủy sống và điều trị đột quỵ. Trong chẩn đoán hình ảnh và nội soi tiêu hóa, AI hỗ trợ phát hiện các tổn thương sớm (ung thư phổi, polyp tiền ung thư) với độ chính xác cao, giúp bác sĩ đưa ra quyết định nhanh chóng và chính xác hơn.

Công nghệ số trong vận hành bệnh viện

AI là đỉnh cao, nhưng nền tảng cho sự chuyển đổi của ngành Y tế chính là việc số hóa toàn diện các quy trình cốt lõi, hiện đại hóa quản lý và nâng cao trải nghiệm bệnh nhân.

Việc số hóa hồ sơ là bước đi cơ bản nhưng quan trọng nhất để AI có thể "học" và phân tích dữ liệu.

Đến năm 2025, Việt Nam đã có 130 cơ sở khám chữa bệnh triển khai bệnh án điện tử (EHR), loại bỏ hoàn toàn bệnh án giấy. Điều này không chỉ giúp giảm gánh nặng hành chính, giảm thiểu sai sót do nhập liệu thủ công mà còn tạo ra kho dữ liệu lớn, sạch và liên thông, làm cơ sở cho các ứng dụng AI.

Bệnh viện Bạch Mai trở thành đơn vị y tế đầu tiên của Bộ Y tế triển khai bệnh án điện tử toàn trình từ tháng 11/2024, giúp cả thầy thuốc, nhân viên và người bệnh đều hưởng lợi. Ảnh: Thái Bình/SKĐS

Bộ Y tế đã đặt mục tiêu xây dựng nền quản trị y tế thông minh, bao gồm việc phát triển phần mềm cảnh báo dịch bệnh và ứng dụng công nghệ trong theo dõi, chăm sóc sức khỏe Nhân dân. Điều này cho thấy công nghệ số đang được dùng để hoạch định chính sách, quản lý rủi ro và nâng cao năng lực của hệ thống y tế công.

Thanh toán không tiền mặt và nâng cao trải nghiệm bệnh nhân

Công nghệ số đã trực tiếp cải thiện quy trình khám chữa bệnh, giảm thời gian chờ đợi và tăng sự hài lòng của người bệnh.

Hầu hết các cơ sở y tế đã triển khai dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt theo nhiều hình thức khác nhau như chuyển khoản, quét mã QR code, ví điện tử, và thẻ khám chữa bệnh có kết nối ngân hàng.

Việc ứng dụng AI và công nghệ số trong khám, chữa bệnh không chỉ giúp giảm thủ tục hành chính, tối ưu hóa vận hành bệnh viện mà còn góp phần nâng cao chất lượng điều trị và sự hài lòng của người bệnh.

Các Agentic AI (trí tuệ nhân tạo hành động độc lập) và AI tạo sinh (Generative AI - AI có khả năng tạo ra nội dung từ dữ liệu đã có) được sử dụng để hỗ trợ ghi chép lâm sàng, soạn thảo báo cáo, văn bản và phân tích thông tin, số liệu. Điều này giúp nhân viên y tế giải tỏa áp lực ghi chép, cho phép họ dành nhiều thời gian hơn cho việc chăm sóc và tương tác trực tiếp với bệnh nhân, góp phần vào mục tiêu chăm sóc sức khỏe nhân văn hơn.

Sự phát triển của công nghệ số và AI được các chuyên gia đánh giá là một xu hướng tất yếu, nhưng vẫn tồn tại những thách thức cần phải vượt qua.

Ông Đỗ Trường Duy, Giám đốc Trung tâm Thông tin Y tế quốc gia, Bộ Y tế, phát biểu tại Hội nghị AI4Health 2025 rằng: "Nếu trí tuệ nhân tạo là bộ não, thì dữ liệu chính là máu nuôi hệ thần kinh của ngành Y tế số".

Ông chỉ ra thách thức lớn nhất là dữ liệu y tế Việt Nam hiện còn phân mảnh, chưa có dữ liệu đủ tin cậy để AI học và hiểu con người Việt Nam. Thống kê năm 2024 cho thấy 13% cơ sở thiếu dữ liệu và 66% thiếu kinh phí để đầu tư công nghệ.

TS. BS Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, và nhiều chuyên gia tại Hội nghị Khoa học Kỹ thuật Hoàn Mỹ 2025 đều khẳng định: Ứng dụng AI là bước tiến mới nhưng phải song hành cùng y đức. Mọi quyết định cuối cùng vẫn cần sự thẩm định và đánh giá của bác sĩ, đảm bảo rằng công nghệ phục vụ con người và không thay thế hoàn toàn kinh nghiệm lâm sàng cùng sự thấu cảm của người thầy thuốc.

Để đảm bảo AI và công nghệ số phát triển bền vững, ngành Y tế đang tập trung thiết lập các quy tắc rõ ràng về tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và bảo mật dữ liệu y tế như dự án “Cơ hội AI dành cho nhân viên y tế” do Bộ Y tế chỉ đạo đang đào tạo ít nhất 15.000 nhân viên y tế về kỹ năng sử dụng công cụ AI một cách an toàn và có đạo đức trong giai đoạn 2025 - 2026.

Năm 2025 là giai đoạn bản lề. Công nghệ số và AI đã mang đến hiệu quả vượt trội về tốc độ chẩn đoán, cá nhân hóa điều trị và tối ưu hóa vận hành bệnh viện. Việc chuyển đổi từ mô hình y tế truyền thống sang hệ thống y tế số đã tạo nên nền tảng vững chắc, đưa Việt Nam tiệm cận với tiêu chuẩn y học quốc tế, hướng tới một tương lai chăm sóc sức khỏe chính xác, công bằng và nhân văn hơn cho mọi người dân.