Toàn cảnh tọa đàm. Ảnh: TH

Ngày 25/9, Trường Cán bộ Thanh tra (Thanh tra Chính phủ) phối hợp với Thanh tra thành phố Hải Phòng tổ chức Tọa đàm, khảo sát ý kiến trong khuôn khổ nhiệm vụ “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn hoạt động: Thanh tra chuyên đề các công trình, dự án có khó khăn, vướng mắc, chậm tiến độ, tồn đọng, kéo dài, hiệu quả thấp, nguy cơ gây thất thoát, lãng phí; Thanh tra chuyên đề về phòng, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng các cơ sở nhà, đất của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp Nhà nước quản lý”.

Không chỉ tìm vi phạm, phải tìm nguyên nhân để tháo gỡ

Tại tọa đàm, ông Lê Thái Sơn, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ 8, Thanh tra thành phố Hải Phòng, cho biết ngay sau khi có Kế hoạch số 1158/KH-TTCP, Thanh tra thành phố phối hợp với Sở Tài chính và các sở, ngành liên quan rà soát toàn bộ danh mục dự án trên Hệ thống 751.

Đến ngày 12/6/2026, có 194 dự án được cập nhật trên hệ thống, trong đó loại bỏ 4 dự án nhập trùng; 24 dự án đã được thanh tra, kiểm tra và xử lý xong khó khăn, vướng mắc. Trong 166 dự án chưa được thanh tra, kiểm tra, qua rà soát thực tế chỉ có 1 dự án còn khó khăn, vướng mắc thực sự cần thanh tra, còn 165 dự án không còn vướng mắc.

Từ kết quả rà soát, Thanh tra thành phố đề xuất thanh tra 10 dự án và triển khai 7 cuộc đối với 9/10 dự án. Trong quá trình thực hiện, tình trạng dự án tiếp tục được cập nhật. Khi 9/10 dự án đã có phương án giải quyết, Thanh tra thành phố đề nghị đình chỉ, không tiếp tục thanh tra, tập trung vào dự án Khu tái định cư đường vành đai phía Nam thành phố Hải Dương (khu tái định cư 2). Đề xuất được UBND thành phố chấp thuận.

Cách làm này cho thấy thanh tra chuyên đề cần có khả năng điều chỉnh theo diễn biến thực tế. Dự án đã tự khắc phục, có phương án tháo gỡ thì không nhất thiết tiếp tục thanh tra, qua đó tập trung nguồn lực cho những trường hợp còn phức tạp.

Hải Phòng đồng thời phân loại dự án theo bản chất vướng mắc, gồm nhóm vướng do cơ chế, chính sách; nhóm do năng lực chủ đầu tư và nhóm liên quan đến thay đổi tổ chức bộ máy, địa giới hành chính. Đây là cơ sở để lựa chọn cách thức xử lý phù hợp.

Ông Hoàng Quốc Hưng, Thanh tra viên chính, Phòng Nghiệp vụ 8,Thanh tra thành phố Hải Phòng. Ảnh: TH

Khu tái định cư đường vành đai phía Nam thành phố Hải Dương (khu tái định cư 2) là trường hợp còn vướng mắc phức tạp được Hải Phòng tập trung thanh tra.

Trên cơ sở đánh giá các yếu tố pháp lý, lịch sử và thực tiễn, Thanh tra thành phố xác định cơ sở áp dụng cơ chế đặc thù để tháo gỡ khó khăn, đồng thời kiến nghị hoàn thiện thủ tục quyết toán, giao đất và kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan.

Theo ông Lê Thái Sơn, kết luận đối với các dự án tồn đọng cần có kiến nghị mang tính thể chế, linh hoạt, không chỉ dừng ở xử lý hành chính, kinh tế. Với những dự án có yếu tố an sinh xã hội như tái định cư, nhà ở, việc kiến nghị xử lý cần tính đến điều kiện thực tế, cơ chế chính sách và sự hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp, người dân.

Nhận diện đúng rủi ro để thanh tra đúng trọng tâm

Thực tiễn thanh tra chuyên đề phòng, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng nhà, đất tại Hải Phòng cho thấy, với phạm vi dữ liệu lớn, việc nhận diện rủi ro và lựa chọn đúng đối tượng có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả cuộc thanh tra. Theo ông Hoàng Quốc Hưng, Thanh tra viên chính, Phòng Nghiệp vụ 8, Thanh tra thành phố Hải Phòng, cuộc thanh tra được triển khai tại 16 cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhà nước, trên cơ sở 9.087 cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý của thành phố, nhưng chỉ lựa chọn 397 cơ sở để thanh tra.

Qua thực tiễn, Hải Phòng tập trung nhận diện các nhóm rủi ro như nhà, đất bỏ trống, sử dụng hiệu quả thấp hoặc sai mục đích; tài sản dôi dư sau sáp nhập, di dời; khai thác kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết chưa đúng quy định; hồ sơ pháp lý thiếu hụt và sai sót trong đầu tư, nghiệm thu, quyết toán công trình.

Cách làm được thực hiện theo hướng đối chiếu hồ sơ pháp lý, dữ liệu tài chính và hiện trạng sử dụng, thay vì chỉ dựa vào báo cáo của đơn vị. Kết quả, thanh tra xác định 14 cơ sở nhà, đất sử dụng hiệu quả thấp, sai mục đích hoặc không sử dụng có nguy cơ lãng phí; 14/19 công trình được kiểm tra có sai khối lượng ở một số hạng mục, với số tiền phải thu hồi hơn 117 triệu đồng.

Từ thực tiễn này, yêu cầu đặt ra là khảo sát, nhận diện sớm rủi ro trước khi thanh tra; lựa chọn có trọng tâm và làm rõ trách nhiệm theo từng cấp quản lý. Kết luận thanh tra không chỉ dừng ở xử lý sai phạm mà cần gắn với giải pháp sắp xếp, điều chuyển, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công.

Phối hợp từ thanh tra đến thực hiện kết luận

Thực tiễn Hải Phòng cũng cho thấy, xử lý dự án tồn đọng không kết thúc khi ban hành kết luận thanh tra. Một vấn đề đặt ra là làm thế nào để các kiến nghị sau thanh tra được thực hiện trên thực tế, nhất là với những dự án liên quan đồng thời đến nhiều lĩnh vực.

Ông Đoàn Văn Tạo, Trưởng phòng Giám sát, thẩm định và xử lý sau thanh tra, Thanh tra thành phố Hải Phòng. Ảnh: TH

Ông Đoàn Văn Tạo, Trưởng phòng Giám sát, thẩm định và xử lý sau thanh tra, Thanh tra thành phố Hải Phòng, cho rằng hiệu quả thực hiện kết luận, kiến nghị phụ thuộc nhiều vào cơ chế phối hợp giữa cơ quan thanh tra với cơ quan quản lý Nhà nước, chủ đầu tư và các đơn vị liên quan.

Từ thực tiễn địa phương, các vấn đề về đất đai, xây dựng, tài chính, quy hoạch thường đan xen, trong khi việc xử lý thuộc thẩm quyền của nhiều cơ quan. Vì vậy, phối hợp liên ngành cần được thực hiện ngay trong quá trình thanh tra và tiếp tục sau khi ban hành kết luận.

Thanh tra thành phố Hải Phòng rút ra yêu cầu thiết lập cơ chế trao đổi thường xuyên với các sở chuyên môn để tháo gỡ kịp thời những vướng mắc về kỹ thuật, pháp lý. Đồng thời, các cơ quan chuyên môn cần phối hợp hướng dẫn doanh nghiệp, chủ đầu tư hoàn thiện thủ tục nghiệm thu, bàn giao hạ tầng kỹ thuật, thực hiện các bước giao đất theo quy định, tránh để dự án tiếp tục kéo dài.

Đối với những dự án có lịch sử pháp lý qua nhiều thời kỳ, việc kế thừa, chuẩn hóa và bàn giao hồ sơ cũng cần được chú trọng. Khi thay đổi tổ chức, địa giới hành chính hoặc nhân sự, cần có đầu mối xuyên suốt để giải trình lịch sử pháp lý của dự án, tránh hồ sơ bị phân tán, thiếu thông tin phục vụ thanh tra và xử lý sau thanh tra.

Thực tiễn Hải Phòng cho thấy thanh tra chuyên đề đối với các dự án tồn đọng cần được tổ chức trên cơ sở rà soát, sàng lọc và cập nhật thường xuyên. Xác định đúng đối tượng ngay từ đầu giúp tránh thanh tra dàn trải; điều chỉnh phạm vi trong quá trình thực hiện giúp nguồn lực tập trung vào những dự án còn vướng mắc thực chất.

Từ thực tiễn đó, Hải Phòng đề xuất nghiên cứu hướng dẫn cụ thể hơn về tiêu chí sàng lọc, phân loại dự án trước khi đưa vào diện thanh tra; đồng thời có cơ chế chính thức cho phép điều chỉnh phạm vi hoặc đình chỉ thanh tra khi dự án đã có phương án giải quyết trong quá trình triển khai.

Từ những gì đã triển khai tại địa phương cho thấy, thanh tra dự án tồn đọng không chỉ là xác định sai phạm mà còn phải làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm, khả năng tháo gỡ và tổ chức thực hiện các kiến nghị trên thực tế.