Tổng Bí thư Tô Lâm tới dự Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Thanh tra Việt Nam. Ảnh: Huy Trần

Toàn ngành Thanh tra đã nỗ lực khắc phục khó khăn, bảo đảm thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, từng bước khẳng định vai trò quan trọng trong việc tháo gỡ các "điểm nghẽn" về thể chế, chính sách, góp phần để mô hình chính quyền hai cấp vận hành thông suốt, hiệu quả, kỷ cương.

Tăng cường xây dựng pháp luật, tạo nền tảng vận hành chính quyền địa phương hai cấp

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của ngành Thanh tra trong năm 2025 là đẩy mạnh công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật, nhằm đáp ứng yêu cầu đặt ra từ thực tiễn triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp - mô hình mới với nhiều thay đổi về phân cấp, phân quyền, tổ chức bộ máy và phương thức quản lý.

Trong bối cảnh đó, Thanh tra Chính phủ đã chủ động tham mưu, triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ quan trọng. Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội thông qua Luật Thanh tra sửa đổi năm 2025, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo, góp phần tạo cơ sở pháp lý thống nhất, đồng bộ hơn cho hoạt động của ngành trong điều kiện tổ chức bộ máy mới.

Đồng thời, chủ trì xây dựng, trình Chính phủ ban hành 04 Nghị định và ban hành theo thẩm quyền 06 Thông tư quy định chi tiết, 22 quyết định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cục, vụ, đơn vị thuộc Thanh tra Chính phủ theo mô hình tổ chức mới.

Bí thư Đảng uỷ, Tổng Thanh tra Chính phủ Đoàn Hồng Phong phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 của Đảng bộ Thanh tra Chính phủ. Ảnh: Huy Trần

Song song với đó, Thanh tra Chính phủ còn thực hiện vai trò hướng dẫn, hỗ trợ địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện. Thông qua cơ chế tiếp nhận và xử lý kịp thời các kiến nghị, vướng mắc phát sinh từ cơ sở liên quan đến thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại, tố cáo, xây dựng kế hoạch thanh tra và xác định chức năng, nhiệm vụ của cơ quan thanh tra, nhiều vấn đề đã được tháo gỡ ngay trong quá trình triển khai. Qua đó, góp phần bảo đảm việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp được thống nhất, thông suốt và đúng quy định pháp luật.

Có thể thấy, công tác xây dựng pháp luật năm 2025 của ngành Thanh tra không chỉ nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho riêng hoạt động thanh tra, mà còn trực tiếp phục vụ yêu cầu vận hành hiệu quả chính quyền địa phương hai cấp. Thông qua việc rà soát, kiến nghị sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ các quy định không còn phù hợp, ngành Thanh tra đã góp phần quan trọng vào việc bảo đảm tính thống nhất, thông suốt của hệ thống pháp luật, tạo điều kiện để chính quyền các cấp thực hiện chức năng, nhiệm vụ một cách rõ ràng, minh bạch, đúng thẩm quyền.

Công tác thanh tra được triển khai ổn định, hiệu quả trong điều kiện sắp xếp bộ máy

Năm 2025 cũng là năm ngành Thanh tra thực hiện sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy theo các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Quá trình này không tránh khỏi những tác động nhất định đến tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, công tác thanh tra vẫn được triển khai theo đúng chương trình, kế hoạch đã được phê duyệt, bảo đảm tiến độ, chất lượng và hiệu quả.

Theo báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện một số Nghị quyết của Quốc hội khoá XIV và khoá XV về giám sát chuyên đề và chất vấn lĩnh vực thanh tra, 9 tháng đầu năm 2025, toàn ngành đã triển khai 3.102 cuộc thanh tra hành chính và 62.581 cuộc thanh tra, kiểm tra chuyên ngành. Qua thanh tra, đã phát hiện vi phạm về kinh tế với tổng số tiền 179.829 tỷ đồng và 757 ha đất; kiến nghị thu hồi 137.787 tỷ đồng và 633 ha đất; xuất toán, loại khỏi giá trị quyết toán và kiến nghị xử lý 42.042 tỷ đồng, 125 ha đất. Toàn ngành đã ban hành 51.463 quyết định xử phạt vi phạm hành chính với số tiền 2.856 tỷ đồng; kiến nghị xử lý hành chính 928 tập thể và 3.058 cá nhân; chuyển cơ quan điều tra tiếp tục xem xét, xử lý 121 vụ việc, 92 đối tượng.

Riêng Thanh tra Chính phủ đã phát hiện sai phạm về kinh tế 11.711 tỷ đồng và 54 ha đất; kiến nghị thu hồi về ngân sách Nhà nước 9.001 tỷ đồng; chuyển cơ quan điều tra 10 vụ việc, 2 đối tượng. Những con số này cho thấy hiệu quả thực chất của công tác thanh tra trong bối cảnh tổ chức bộ máy đang được sắp xếp, kiện toàn.

Công tác thanh tra năm 2025 có nhiều dấu ấn nổi bật. Ảnh: Huy Trần

Đáng chú ý, cùng với việc duy trì hiệu quả thanh tra theo kế hoạch, tư duy và phương thức tiến hành thanh tra cũng có sự đổi mới rõ nét. Các cuộc thanh tra ngày càng tập trung vào những lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh vi phạm lớn; đồng thời chú trọng làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và các bất cập về cơ chế, chính sách, thay vì chỉ dừng lại ở việc phát hiện, xử lý sai phạm cụ thể.

Việc triển khai 30 cuộc thanh tra đột xuất trong 9 tháng đầu năm 2025 theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương và Thủ tướng Chính phủ, cùng với việc toàn ngành đồng loạt triển khai các cuộc thanh tra chuyên đề về các dự án khó khăn, vướng mắc và phòng, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng nhà, đất công cũng đã thể hiện rõ định hướng đổi mới này. Thông qua thanh tra, nhiều kiến nghị quan trọng đã được đưa ra nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý, khắc phục những hạn chế mang tính hệ thống, qua đó góp phần phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa.

Chuyển trọng tâm sang phòng ngừa - định hướng xuyên suốt và lâu dài

Thực tiễn công tác thanh tra năm 2025 cho thấy, bên cạnh việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, ngành Thanh tra ngày càng chú trọng vai trò phòng ngừa. Điều này được thể hiện không chỉ ở nội dung các cuộc thanh tra, mà còn ở công tác theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận thanh tra và kiến nghị hoàn thiện thể chế.

9 tháng đầu năm 2025, toàn ngành đã đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện 3.925 kết luận và quyết định xử lý về thanh tra; trong đó có 1.891 kết luận đã hoàn thành 100% các nội dung phải thực hiện. Qua công tác đôn đốc, đã thu hồi 3.510 tỷ đồng và 6 ha đất; xử lý hành chính 1.680 tổ chức, 5.773 cá nhân; chuyển cơ quan điều tra 53 vụ việc, 42 đối tượng; đồng thời ban hành mới, sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ 26 văn bản về cơ chế, chính sách, pháp luật theo kiến nghị sau thanh tra.

Những kết quả này cho thấy thanh tra ngày càng gắn chặt với việc hoàn thiện quản trị nhà nước, giảm thiểu nguy cơ tái diễn vi phạm, thay vì chỉ xử lý các hành vi đã xảy ra.

Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Văn Cường chủ trì buổi họp Thông báo kết luận thanh tra 2 dự án Bệnh viện Việt Đức, Bạch Mai cơ sở 2 hồi đầu năm 2025. Ảnh: Huy Trần

Định hướng chuyển mạnh sang phòng ngừa tiếp tục được khẳng định rõ trong chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Thanh tra Việt Nam. Theo đó, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu: Phải đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức hoạt động thanh tra. Thanh tra không chỉ để phát hiện, xử lý vi phạm, mà còn để phòng ngừa, kiến tạo và thúc đẩy phát triển. Đây là định hướng mang tính lâu dài, là kim chỉ nam cho toàn ngành trong quá trình đổi mới và phát triển.

Trong bối cảnh đất nước tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế, sắp xếp tổ chức bộ máy và hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, vai trò của ngành Thanh tra trong phòng ngừa, tháo gỡ điểm nghẽn và bảo đảm kỷ cương, liêm chính ngày càng trở nên quan trọng. Đúng như Tổng Bí thư đã nhấn mạnh: Thanh tra phải đi trước một bước, dự báo, cảnh báo sớm những nguy cơ, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn. Mọi hoạt động thanh tra phải khách quan, công tâm, minh bạch, tuân thủ phương châm: "Không có vùng cấm, không có ngoại lệ, nhưng cũng không cực đoan, hình thức".

Nhìn tổng thể năm 2025 cho thấy ngành Thanh tra đã và đang từng bước chuyển dịch từ trọng tâm xử lý sang phòng ngừa từ sớm, từ xa, trên nền tảng thể chế được củng cố, tổ chức bộ máy được kiện toàn và tư duy, phương thức hoạt động không ngừng đổi mới. Đây chính là cơ sở để ngành Thanh tra tiếp tục hoàn thành tốt sứ mệnh được Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.